سمنتیک توحید الهی به ترتیب نزول آیات

Ettelaat Hekmat va Marefat - - اندیشه ونظر -

سید سلمان صفوی* بخش دوم و پاياني

توحید الهی از موضوعات مهم مباحث نظری در طول تاريخ انديشة بشری در آرای فهلويون)حکمای قبل از اسالم ايران(، حکیمان هندی، چینی، مصری، يونانی و التینی به طور عام و به طور خاص نیز موضوع مباحث متکلمین، فیلسوفان و عرفای مسلمان است. اينک برای نخستین بار توحید الهی به ترتیب نزول قرآن نه به ترتیب مصحف با رويکرد سینوپتیکی تبیین میشود. توحید الهی به ترتیب نزول آيات از اين جهت توجهبرانگیز است که نشان میدهد حضرت حق به چه ترتیب خود را به انسان معرفی کرده است و از سوی ديگر در فهم »معناشناختی« )semantics( توحید الهی مددکار است. اين نگرش، ابعاد برجستة توحید قرآنی را ورای توحید عوام و ظاهرگرايان عیان نموده است. در توحید عوام، خدا »خالق« است، نه »نور« و در توحید ظاهرگرايان، خدا »معبود« است نه »عشق و عاشق و معشوق«.

.14 }سبحان اهلل{: »ُسبْحاَن اهلل« یعنی خدا در ذات، صفات و کارهای خود از هر عیب و نقصی پاک و منزه است.

خداوند پس از بیان این اسماي سیزدهگانه َُْ میفرماید:}سبحاناللِ َعهَّما يُْشِرُكون{: یعنی بعد از بیان همة این اوصاف روشن است که هیچکس نميتواند شریک خدای متعال باشد. بیشترین ذکری که در قرآن کریم به آن دستور داده شده است، ذکر »سبحان الل« است. هنگام گفتن »سبحان الل«، حتما قلب باید توجه عمیق به حضرت حق داشته باشد. در نماز واجب تعداد »ُسْبحاَن الل« در رکوع، سجده و رکعت سوم و چهارم نماز، از همة ذکرها بیشتر است.

:{قلاخ}.15 کلمة }خالق{ هشت مرتبه در قرآن تکرار شده است. طبرسی این واژه را به معنای آفریننده دانسته است. در مقابل، فخر رازی »خالق« را از مادة »خلق« گرفته است و »خلق« را به معنای اندازهگیری و تقدیر در افعال خود دانسته و صفت خالقیت را به صفت اراده برگردانده است. آلوسی نیز »خالق« را به معنای کسی دانسته که به اقتضای حکمت، اشیا را اندازهگیری میکند. همو وجه دیگری را نیز برای معنای این واژه بیان میکند. به این معنا که خالق کسی است که به وجودآورندة اشیا از عدم است. عالمه طباطبایی بر این باور است که »خالق« کسي است که اشیایي را با اندازهگیري پدید آورده باشد.

.16 }بارئ{ این نام سه بار در قرآن آمده است و معنای نزدیکی با اسم »خالق« دارد با این فرق که »باري« پدیدآورندهاي است که اشیایي را که پدید آورده از یکدیگر ممتازند. تفسیر قمی بیان نموده که }الباری{کسی است که اشیا را از هیچ خلق مینماید. فخر رازی آن را به معنای صانع و موجدی دانسته است که صنع او به گونة اختراع اجسام است. برخی مفسران بیان نمودهاند او خداوندی است که مخلوقات را بی کم و کاست و بدون شبیهی از قبل، ایجاد کرد.

.17 }مصور{: مصور یک بار در قرآن آمده است و اشاره به صفت صورتگری هنری خدا دارد. فخر رازی و آلوسی، مصور را کسی دانستهاند که آنطور که بخواهد آفریدهاش را صورت و نقش میدهد. و به معناي کسي است که پدیدآوردههاي خود را طوري صورتگري کرده باشد که با یکدیگر مشتبه نشوند. این نام، الهامبخش آفرینشهای هنری هنرمندان اسالمی است.

.18 }حکیم{: َحکیم)حکمت(، خردورز، استواْر کار، درستکار، دانا، یکی از نامهای خداوند. »حکیم«، صفت مشبهه از مادة »حکم«. احمد بن فارس)م.963ق.( مينویسد: واژههای برگرفته از ریشة »حکم« بر معنای واحدی داللت دارند: منع)بازداشت(. ُحکم، منع از ظلم است، افسار چهارپایان را نیز َحَکَمه گویند، چون آنها را از حرکت باز میدارد. حکمت نیز بر همین اساس از نادانی باز میدارد. راغب اصفهانی)م.205ق.( بر این سخن

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.