عملیات «ظریف»

Iran Newspaper - - News - دکتر ابراهیم برزگر استاد دانشگاه عالمه طباطبایی

جنـــگ روانی به نوعی یک اســـتعاره اســـت و میتوان آن را استعارهای از جنـــگ نظامـــی دانســـت؛ در دنیای امروز، این اســـتعاره به حوزه ذهنی، روانی و ارادهای تسری پیدا کرده است. واقعیت این است که گاه جنگها ماهیتی نظامی دارند و در آنهـــا ســـالحهای نظامـــی، تســـهیالت، لشکرکشـــی­های مشـــخصی بـــه کار گرفتـــه میشـــود و طبعاً شکســـت و پیروزی ُبعدی عینی دارد. اما گاه جنگ، صورتی روانی دارد و در جنگ روانی اساســـاً جنـــگ ماهیت عینـــی ندارد، بلکـــه از ماهیتی ذهنی برخوردار اســـت و به نوعی «تعارض نگرشها و ارادهها» اســـت؛ بـــرای مثـــال، در دو طـــرف، امریـــکا و ایران میکوشـــند تـــا عـــزم و اراده مـــردم و دولت رقیب را قبل از مواجهه نظامی به تســـلیم و شکست و باختن وادار کنند. پرسشــــی کــــه در ایــــن فضــــا مطرح میشــــود ایــــن اســــت که «تســــخیر اذهــــان» چگونــــه اتفــــاق میافتد؟ برای پاســــخ به این پرســــش اجماالً میتوان موضوع را فرو کاســــت به یکــــی از قواعدی که در جریان تسخیر اذهان به کار برده میشود و آن تفکیک دو موضوع است؛ یکی «واقعیت مســــأله» و دوم «تصــــور از آن واقعیــــت» است. بنابرایـــ­ن، همـــواره بـــا دو موضـــوع مواجـــه هســـتیم؛ «واقعیتـــی که بـــه طـــور عینی در جهان وجود دارد» و «تصور از آن واقعیت»؛ که پیوسته بین این دو، فاصلهای وجود دارد و این رسانهها هستند که معموالً میکوشند ایـــن فاصله را پـــر کنند. برای مثـــال، فرض کنیـــم در آفریقـــا واقعـــهای رخ داده کـــه ما به طور عینی امـــکان مواجهه با آن واقعه را نداریم و در این فضا، این رســـانهها هســـتند که «تصور» و «تصویـــری» از آن واقعیت به ما ارائه میکنند.

دومیـــن نکتـــه تئوریـــک ایـــن اســـت که همـــواره «تصـــور از واقعیـــت» منجـــر بـــه «ساخت نگرشها» میشود و بر «اراده ما» اثر میگـــذارد. بنابراین، «تصور از واقعیت» به مراتب از خود «واقعیت» مهم تر اســـت و اینجا اســـت که موضوع جنـــگ روانی پا به عرصه وجود میگذارد. میتـــوان گفـــت تصمیمـــی کـــه انســـانها میگیرند عمدتاً ناشی از تصوری اســـت که از واقعیت دارند نـــه خـــود واقعیـــت. اینجـــا اســـت کـــه کار بر «انگارههای ذهنی مردم و دولتمردان رقیب» در جنگ روانی موضوعیت پیدا میکند؛ مثالً مـــا بـــه نوعـــی میکوشـــیم کـــه بـــر ذهنیـــت امریکاییها یا دولتمردان امریکایی کار کنیم، کاری که دکتر ظریف، به زیبایی انجام داد.

ایشـــان با مفهومســـا­زی تیـــم «ب» این ذهنیت را در امریکاییها و شـــخص ترامپ ایجاد کرد که گروهی هســـتند که میخواهند برای منافع خودشـــان، تو را بـــه جنگ علیه ایـــران وادار کنند و این اختـــالف را در درون دولتمـــرد­ان امریکایـــ­ی ایجـــاد و حتـــی این پیـــام را به خـــود ترامپ داد کـــه ترامپ با ما مخالف است ولی قصد جنگ با ما را ندارد و تفکرش، تفکر تاجر مســـلکی است؛ دنبال منافـــع اقتصـــادی­اش اســـت و قصد جنگ ندارد و این تیم بنسلمان، بنزاید، بولتون و بنیامین نتانیاهو ...و اســـت که میخواهند جنگ راه بیندازند.

دکتر ظریـــف به زیبایی «جنـــگ روانی» را هـــم در میان هیـــأت حاکمه امریـــکا و به نوعی در رســـانهها­ی امریـــکا راه انداخت و از همه هوشـــمندا­نه تر انتخـــاب فاکسنیوز برای مصاحبه بود؛ چون فاکس نیوز رســـانه محبوب ترامپ است، ظریف میدانست که حتماً ترامپ این مصاحبه را میبیند.

بنابرایـــ­ن، اینجـــا ظریـــف توانســـت برانگارههـ­ــای ذهنی امریکاییها اثر بگذارد. کاری کـــه آنان هم بـــه طور متقابـــل انجام میدهند، همین اســـت؛ به طور مثال، آنان هم مرتب با تحریمهای نمایشی، تضعیف روحیه و روان مســـئوالن و مردم را در دستور کار خـــود قـــرار دادهانـــد، واقعیـــت اقتصاد جامعه ایران این نیســـت که در فاصله یک روز قیمـــت دالر 1000 تومان گرانتر شـــود؛ ایـــن دقیقاً همـــان «جنگ روانی» اســـت و تصور از واقعیت اســـت که به صورت روانی بر اقتصاد اثر میگذارد. امریکاییهـ­ــا قبل از آن که جنگ با عـــراق را آغـــاز کنند، ســـالها قبل جنـــگ روانیشـــا­ن را آغـــاز کـــرده بودنـــد، بنابرایـــ­ن، در جنگ روانـــی بر «تصور افراد از واقعیت» کار میشـــود. بخشی از این تصور معطوف به ترساندن مردم و مسئوالن با شـــبه جنگ اســـت و بـــه تعبیـــری از طری ِق «تکنیـــک تهدید» کار خـــود را پیش میبرند؛ مثـــل گزارههـــا­ی تکـــراری کـــه پیوســـته در توئیتهای ترامپ آورده میشود اما واقعیت این است که تهدید تصوری از واقعیت است، خود واقعیت نیست. قدرتهای بزرگ و رقبا گاهـــی بـــا صـــرف تهدید بـــه اهدافشـــا­ن میرسند و الزم نیست اهدافشان را عملی ســـازند بلکه صرفاً بـــا تهدیـــد میتوانند بر ارادههـــا اثـــر بگذارند. بنابراین به «تســـخیر اذهان» روی میآورند و باید بدانیم تهدید صرفـــاً بـــرای تهدید اســـت. اینهـــا همه در راستای جنگ روانی است. امـــا در این فضا چگونـــه میتوان جنـــگ روانـــی را مدیریـــت کـــرد چنانکه به فرصتی بـــرای ما بدل شـــود؟ «افزایش آگاهـــی اجتماعی» یکی از جدیتریـــن راهکارهـــ­ا اســـت؛ در این فضا، رســـانهها نقش اثرگذاری دارند. دوم آنکه،

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.