رستگاریدرا­ینترنت

با یادداشتهای­ی از ارسالن فصیحی، نیکنام حسینیپور محمد صدوقی، حسن احمدی، محمود آموزگار

Iran Newspaper - - صفحه اول - محمد صدوقی مدیر فروشگاه کتاب الکترونیک «طاقچه»

طاقچــه از جملــه اپلیکیشــن­های کتابخوانی اســت که به کاربران امکان مطالعــه الکترونیکـ­ـی میدهــد و در آن بیــش از بیســت و دو هــزار عنــوان کتــاب الکترونیــ­ک بارگــذاری شــده اســت. تعــداد بــاالی ایــن عناویــن معلــول نفوذی اســت کــه کتابهای الکترونیــ­ک طــی یــک دهــه اخیــر در صنعت نشــرمان به وجــود آوردهاند. البته شــاید همچنان ناشــران کتابهای چاپی آن طور که باید و شاید این عرصه را نشناســند امــا به هر حــال با پیشــرفتها­ی قابل توجهی هــم از جهــت تعــداد خواننــدگا­ن و هــم از جهت ناشــران عالقهمند به تبدیل کتابهایشــ­ان روبهرو هســتیم. بخشی از این اســتقبال هم تحت تأثیر مشــکالت متعددی اســت که بواســطه شــرایط سیاســی و اقتصادی گریبان ناشران را گرفته و از توان اقتصادی مخاطبان هم کم کرده اســت. در چنین شرایطی شاید اطالع از نحوه قیمتگذاری آثار برای خوانندگان جالب باشد چرا که خود من گاهی با این سؤال روبــهرو میشــوم که قیمــت کتابهای الکترونیکـ­ـی بر چه اساسی است؟ ■ سه مدل برای قیمتگذاری کتابهای الکترونیک ســهم اصلــی تصمیمگیــر­ی در خصــوص قیمتگــذار­ی کتابهــای الکترونیــ­ک بــه عهــده ناشــران اســت و قیمتگذاریه­ــا هم معموالً بر اســاس چنــد روش انجام میشــود. در مــدل نخســت درصدی از قیمت پشــت جلد کتــاب چاپی برای کتاب الکترونیکی درنظر گرفته میشــود که این شــیوه رواج بیشتری دارد. بهعنوان نمونه اگر قیمت کتاب مذکور برابر با 10 هزار تومان باشــد، 30 درصد آن که برابر با ســه هــزار تومان میشــودًرا در نظــر میگیرند. این 03درصد مثالی اســت کــه اتفاقــا رواج هم دارد و ناشــران تأکید میکنند که حدود 30 تا 40 درصد قیمت کتاب چاپی برای اثر الکترونیک آنان درنظر گرفته شــود. در شیوه دیگر قیمتگذاری مبنا تعداد صفحات کتاب چاپی اســت. این شــیوه به گفته برخی ناشران منصفانه است چراکه ممکن اســت کتابی با کاغذ گالســه و رنگی منتشــر شــود و طبیعتاً قیمــت آن باالتــر از کتابی با برگههای کاغذ بالک و ســیاه و سفید خواهد بود. از همین رو برخی ناشران تأکید میکنند قیمتگــذار­ی بایــد براســاس قیمــت صفحــات باشــد و بهعنوان نمونه وقتی برای هر صفحه بهای حدود 10 تومان درنظــر گرفتــه شــود، قیمت یــک کتاب یکصــد صفحهای چیزی حدود 10 هزار تومان میشود. برخی هم پا را فراتر از ایــن میگذارند و قیمتگذاری کلمهای انجام میدهند که به ریال اســت. این دسته افراد تأکید دارند تعداد صفحات هم مالک صحیحی نیست. چراکه ممکن است قطع یک کتاب وزیری و قطع کتاب دیگری جیبی باشد. قیمتگذاری موردی، ســبک دیگری اســت که من اعتقاد بیشتری به آن دارم. به طور حتم قیمت کتابی که بیست سال قبل منتشر شــده و نســخه چاپیاش دیگر در دسترس نیست با کتابی که هماکنون منتشر یا تجدید چاپ شده باید تفاوت داشته باشــد. از طرفی ما گاه شــاهد انتشــار کتابهایی هستیم که هنــوز نســخه چاپیشــان روانه بازار کتاب نشــده و ناشــر در مرحله نســخه به سراغ نســخه الکترونیکی آن میرود. این مواردی است که در قیمتگذاری کتابها مؤثر خواهد بود. در قیمتگذاری موردی ناشر بر اساس تجربهای که پیشتر در فضای مجازی کسب کرده دست به انتخاب میزند. ■ تأثیر واقعیتهای جامعه ما بر قیمتگذاری در حال حاضر کتابهای الکترونیکی به بهایی برابر با یک پنجم تــا یک چهارم کتابهای چاپی عرضه میشــوند که البتــه تا قبل از گرانیهای یک ســال اخیــر کتاب حدود یک سوم قیمت پشت جلد بود. از وقتی کتابهای چاپی تا این حد گران شــدهاند، فاصلــه قیمت کتابهــای الکترونیکی بیشــتر شده. هر چند که به نظر میرسد این فاصله قیمت دوباره به روال گذشــته برگردد و کتابهای الکترونیکی هم گرانتر شوند و تناسب قیمت باز به همان یک سوم بازگردد. البته اینکه کتابهای الکترونیکی باید ارزانتر از نسخههای چاپی باشــند روالی اســت که در کشــور ما رواج یافته؛ وگرنه در کشــورهای دیگر گاه قیمت کتابهای الکترونیکی حتی گرانتــر از چاپــی اســت و این بــا تکیه بر مزیتهایی اســت کــه قالبهای جدید انتشــار کتــاب دارند. اما اینکــه چرا در کشــورهای دیگر مردم این مســأله را پذیرفتهاند به رعایت فضــای عرضه و تقاضا در بازار کتابهای آنان بازمیگردد. بر خالف ما ایرانیان برای خارجیها جا افتاده که حتی برای دانلــود یــک فایل هم پــول پرداخت کنند. شــاید اگر قانون کپیرایــت در کشــورمان اجرایــی شــده بود به مرور این مســأله بــرای مردم هم عادی شده بود. همین حاال اگر قرار باشد مثل دیگر نقاط جهان قیمت کتابهای الکترونیکـ­ـی برابــر بــا کتابهــای چاپــی شــود آن وقت اســت کــه مــردم ترجیح میدهنــد بــه ســراغ آثــار چاپــی برونــد. از طرفــی ناشــران اجــازه نمیدهنــد که قیمت کتابهای الکترونیکی خیلی هم ارزان شــود. بــرای اغلب آنان فروش آثــار چاپی در اولویت است و اگر گمان کنند ارزانکردن کتابهای الکترونیکی به آثار چاپی آنها لطمه میزند آن را رها میکنند. از همین رو قیمت کتابهای الکترونیکی معموالً یک دوم تا یک سوم قیمت کتابهای چاپی است و آن را ثابت نگه میدارند. ■ هزینهها و درآمدها، از تصویر تا واقعیت شــاید از خودتان بپرســید هزینــه تولید و انتشــار کتابهای ایبوککهقاب­لقیاسباکتا­بهایچاپینی­ست؟تصورکنید کتابی که نسخه چاپی آن پیشتر بیست هزار تومان و نسخه الکترونیکی آن هم هفت هزار تومان بوده، حاال به واســطه افزایش قیمتها هزینه نســخه چاپی آن پنجاه هزارتومان شــده اســت. این در شــرایطی اســت که نه تنها هزینه کاغذ بلکه سایر هزینههای چاپ هم باالتر رفته است. نکتهای که مردم به آن توجه ندارند این اســت که شــاید هزینه انتشــار کتابهای الکترونیکی به اندازه نســخههای چاپی نباشــد، اما به طور قطع افزایش هزینهها بر فعالیت همه بخشها تأثیــر میگذارد. یکی از مشــکالت ناشــران الکترونیک این است که تا پای افزایش قیمت کتابهای آنان به میان آید مردم دست به مقایسه میزنند و میگویند این کتابها که هزینههــای چاپ ندارنــد. میگویند ایــن کتابها که هزینه کاغذ و چاپ ندارند پس چرا گران شدهاند. مسأله دیگر این اســت که وقتی نســخه چاپی کتابی پنجاه هزار تومان باشد و قیمت نســخه الکترونیکی هفت هزار تومان، ناشر زیر بار فروش آنالین نمیرود. ناشــران همــواره بهدنبال برقراری تعادل بین قیمت نســخههای چاپی و الکترونیک هستند. صاحبان اپلیکیشــن­ها و کتابفروشیه­ای آنالین مثل ما در بحــث قیمتگــذار­ی تنها در حکم مشــاور عمــل میکنند و تصمیم قطعی با خود ناشــران اســت. ما تنها میتوانیم به آنان بگوییم که مردم در شرایط فعلی شاید برای کتاب الکترونیکـ­ـی 10 هزار تومان پرداخت کنند اما اگر قیمت آن بــه 15 هزار تومان برســد دیگر نمیخرنــد. نکته دیگری که شــاید اطالع از آن برای مخاطبان جالب باشد نحوه تبدیل کتابهــای چاپی به الکترونیکی اســت. ناشــران کتابهای چاپــی معمــوالً کتابهــا را با فرمتهــای مختلفی تحویل مــا میدهند، برخــی از نرم افزار «ورد» اســتفاده میکنند و برخی هم به سراغ نرم افزارهای «ایندیزاین» و «زر نگار» میرونــد. فایلها به همان شــکلی که ناشــر تولیــد کرده در اختیــار مــا قرار میگیــرد تا طــی فرایندی به فرمــت Epub تبدیل شــوند که نســخه مرســومی برای مطالعــه کتاب در موبایل و کتابخوانها­ی الکترونیکی اســت. فونت کتاب در این فرمت قابل بزرگ و کوچک شــدن اســت که در نهایت برچســبگذا­ری شــده و روی ســایت بارگذاری میشود. در طاقچــه تیمی حدوداً نه نفــره این کار را انجــام میدهند و آن طور که یک بار حساب کردهایم هزینه تبدیل و بارگذاری هر کتــاب به قیمــت امروز به طــور میانگین چیــزی حــدود هفتاد هــزار تومان میشــود. بــرای هر کتاب اگر پنج نفر همزمان کار کنند ســه-چهار ساعت زمان صرف میشود. این رونــد و هزینهایســ­ت که در طاقچه ســپری میشود. ■ دســتاورده­ای ایرانی در برابــر تجربههای خارجی در عرصه جهانی شرایط به مراتب متفاوت از مــا و دیگر اپلیکیشــن­های ایرانی اســت. بهعنــوان نمونه آمازون بهعنوان یک عرضهکننده هیچگاه خودش این کار را انجــام نمیدهــد. آنها از ناشــران میخواهند که کتابها را با فرمتی که دقیقاً مدنظرشــان اســت تحویــل بدهند. از طرفــی تبدیل کتاب هم کاری تخصصی اســت و به همین دلیل در کشورهای دیگر شرکتهای واسطهای شکل گرفته کــه در ازای دریافت 10 درصــد قیمت کتاب الکترونیک کار را بــه فرمت مورد نظر آمازون درمیآورند. البته برخی هم از همــان ابتدا کارمزد خود را دریافت میکنند. در کشــور ما این صنعت نوپا به شــمار میآید و هنوز تقسیمبندیه­ای حرفهای در خصوص آن شــکل نگرفته است. اما این روال در خصــوص مــا و دیگــر همکارانمان صدق پیــدا میکند. منتهی نحوه و میزان قراردادها ممکن است متفاوت باشد. قرارداد ما با ناشر سی تا هفتاد است، از درآمد حاصل شده، هفتاد درصد ســهم ناشر است و ســی درصد هم سهم ما. امــا قــرارداد برخی دیگر از همــکاران متفــاوت از ما و حتی به پنجاه-پنجاه هم میرســد که این بحــث فضای رقابتی اســت. اما اســتاندار­د جهانی تقســیم ســهم فــروش میان تولیدکننــ­ده و عرضهکننده ســی به هفتاد اســت. نه تنها در آمازون، در گوگل و اپل هم به همین منوال اســت. کسی که محتوا را تولید کرده، هفتاد درصد و کسی که آن را به فروش رسانده سی درصد سود میبرد. نکتــه دیگری که اطالع از آن شــاید برای مخاطبان جالب باشــد پاســخ بــه این پرســش اســت کــه تبدیــل و عرضه کتابهــای الکترونیکـ­ـی در کشــورما چقــدر منطبــق بــر اســتاندار­دهای جهانــی اســت؟ در بحــث نــرم افــزاری و حتی ســخت افــزاری ما چیــزی از دنیا کــم نداریم و حتی میتوانــم مدعی شــوم که برخــی از امکاناتی که از ســوی عرضهکنندگا­ن ایرانی ارائه میشــود بیشــتر از نمونههای خارجــی اســت. از نظــر ســختافزار­ی هــم بــا مشــکلی روبــهرو نیســتیم چراکه بــازار موبایل ما هم در مقایســه با کشــورهای دیگر عرضه بــه روزی دارد. امــا در ارتباط با دو مورد بســیار مهم قدری عقبتر از دیگران هســتیم؛ یکی فضای صنعت نشر که متأسفانه هنوز در قالبهای سنتی مشغول فعالیت است و دیگری سرانه مطالعه. هرچند که در همین شرایط هم با ناشرانی پیشرو و مطلع از روند روز جهان روبهرو هستیم. اما قالب صنعت نشرمان همچنان مدیریت و شکل و شمایلی سنتی دارد. از طرف دیگر هنوز فاصلــه زیادی با ســرانه مطالعه رایج در کشــورهای دیگر داریم و ضرورت این مسأله برای عموم مردممان نهادینه نشده است. جای تأسف دارد که گردش مالی ساالنه بازار نشــرمان با وجــود جمعیتی بیــش از هشــتاد میلیون نفر چیزی حدود دو - ســه هزار میلیارد تومان اســت. آن هم در شــرایطی که این رقم تنها گردش یک روز فروش لوازم آرایشــی بهداشتیمان اســت! این نشــان میدهد نه تنها بازار نشر ما خیلی کوچک است بلکه عموم مردممان هم اهل مطالعه نیستند. آنهایی که اهل مطالعه هستند هم چندان با شــرایط نوین کتابخوانی تطابق پیدا نکردهاند و اغلب با کتابهای الکترونیکی همراه نیستند. یکــی دیگر از مشــکالتی که خود ما ابتــدای کار با آن مواجه بودیم این است که ناشران ابتدای کار اعتماد نمیکردند و همکاری نداشــتند. زمان زیادی صرف شد تا متوجه شوند که کتابهای الکترونیکی هم بخشــی از ضرورت زندگی در دنیــای مدرن امروزی اســت. با این حال مدتی که گذشــت متوجــه شــدند که هــم مخاطبان اســتقبال میکننــد و هم اینکه ســودی از این جهت به دستشان میرسد. از طرفی مشــتریان برخی ناشــران در شــهرها و مناطقی هســتند که امــکان دسترســی به نســخههای چاپی بــرای آنــان فراهم نیســت و از ایــن طریــق حداقــل به آثــاری که مدنظرشــان اســت دسترســی پیدا میکننــد. بنابراین ناشــران بــه مرور دریافتنــد کــه کتابهای الکترونیکـ­ـی راه خوبی ســت برای آنکــه تولیدکننــ­دگان کتــاب قادر شــوند نیاز مخاطبانشــ­ان را پاســخ بدهنــد و از طرفی ناچار به قبول هیچ ریســکی در خصوص ســرمایه مالی خود هم نشــوند. تســویه حســاب با ناشــران ماه به ماه انجام میشــود و آنان به درصد مورد نظر خود میرســند. خیلی از ناشــرانی که ابتدای راه همراه نبودهانــد امروز مشــتاق فعالیت در این راه هســتند و حتی تبلیغــات جداگانه برای کتابهای الکترونیکش­ــان انجام میدهند.جالب است که خیلی ناشران به طور خودجوش تجربهشان با دیگران را درمیان میگذارند که این قدری کار مــا را راحتتر کــرده. البته هنوز بهدلیل قوانیــن کپی رایت موفــق به ارتبــاط با ناشــران خارجی نشــدهایم امــا تمایل بســیاری به گســترش فعالیتهای خود در آینده داریم. ما حتی مطالعاتی هم درباره بازار کشــورهای فارســی زبان از جمله تاجیکستان و کشورهای عربی داشته ایم، هر چند که به واسطه تحریمها با مشکالتی جدی در خصوص مباحث مالی روبهرو هستیم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.