عراق مناسب ترین گزینه برای حل و فصل اختالفات ایران با کشورهای عربی

صادق ملکی، تحلیلگر مسائل منطقهای در گفتوگو با «ایران»:

Iran Newspaper - - صفحه اول - مریم ساالری خبرنگار دیپلماسی

بــه نظــر میرســد کمــی پــس از طرح دیــدگاه جمهــوری اســامی ایــران که بــا تأکیــد بــر ضــرورت کنــار گذاشــتن «رقابتهــای مخــرب و نابجــا» تاکیــد کرده بود، «جز سیاســت برد- برد» راه حل منطقهای نداریم؛ تحوالت جاری منطقــه، بازیگــران عربــی ایــن حــوزه پرتنــش را بــه ایــن نتیجــه رســانده که پیگیــری چنین نظریــهای و پایهگذاری گفتوگوهــا­ی ایرانــی- عربی بــه طور جــدی و مؤثر در دســتور کار قــرار گیرد. انتشــار اخبــاری کــه از فعــال شــدن دیپلماســی کشــورهایی چون عــراق و امــارات بــرای ایجــاد همگرایــی میان ایــران و کشــورهای عربــی حکایــت میکنــد، گویــای پدیــدار شــدن چنین فضایــی اســت، بــا صــادق ملکــی، تحلیلگــر مســائل منطقــهای پیرامون رویدادهــا­ی جــاری منطقــه گفتوگــو کردیم.

■ در بحبوحه تعمیق تنش میان ایران و امریکا در منطقه، چندی است که ایده گفتوگوهای ایرانی- عربی که از سوی برخی کشــورها از جمله امارات و روسیه مطرح شده است، مورد استقبال بویژه آن دسته از کشــورهایی قرار گرفته که در جبهه تقابل با تهران قرار دارند، تا جایی که نشــانههای مثبتی از سوی عربستان بــرای کاســتن از دامنــه تنش بــا تهران پدیدارشدها­ست.آیاوقوعاین­تحوالت و نشــانهها را در امتــداد فراهــم شــدن مقدمــات شــکلگیری گفتوگوهــا­ی جدید با حضــور جمهوری اســالمی در منطقهمیبین­ید؟

علی رغــم اینکه اغلب کشــورهای منطقــه اعــام کردهانــد کــه مخالــف جنــگ هســتند امــا تحــوالت میدانــی در خلیــج فــارس نشــان از تصاعــد بحــران دارد. افزایــش دامنــه بحــران و امــکان رفتــن منطقــه به اســتفاده از گزینههای آخر ســبب شده جناحهای صلح طلب فعال شــده و بــرای ایجاد ســازوکاره­ای اســتقرار صلــح اقــدام کننــد. بی شــک جنــگ بدتریــن گزینه بــرای همــه کشــورهای حــوزه خلیــج فــارس اســت. فعــال شــدن روسها، اماراتیهــ­ا، عراقیهــا ...و را باید در این راســتا تحلیل کنیم. هر کــس منادی و مشوق جنگ باشــد، در خدمت جناح جنــگ طلــب امریــکا و صهیونیســم خواهد بود. تردیدی نداشــته باشید که برنده جنــگ هیچ کشــوری در منطقه نخواهد بــود. همان گونــه که جنگ در ســوریه مرزهای رژیم صهیونیســت­ی را امن کرده و به تضعیف بنیادین جبهه مقاومت انجامید، جنگ در منطقه نیز به نابودی زیرســاخته­ا منجر شــده و تأمین کننده البیهای فروش ســاح و بعد شــرکتهای غربی برای بازسازی خواهد شــد. بایــد به هر نــدا و گفتمان صلح پاســخ مثبت داد. ایــران همواره خواهــان صلــح و ثبــات در منطقــه بــوده و در ایــن راه گام برداشــته و بارها پیشــنهاده­ای مختلــف در ایــن زمینه داده اســت. ایده منطقه قــوی به جای کشــور قوی، از جمله این پیشــنهادا­ت بوده است. ■ وقوع چــه تحوالتــی در ماههای اخیر ضرورت برگزاری چنین گفتوگوهایی را به وجود آورده اســت؟ زیرا پیشتر به نظر میرسید که راهکارهای پیشنهادی ایرانبرایآ­غازگفتوگوه­ایمنطقهای و با حضــور اغلــب کشــورهای منطقه چندانبااست­قبالمواجهن­شدهبود.

افزایش ریســک جنــگ مهمترین عامــل پیشــنهاد مبتنــی بــر گفتوگو و صلــح بــوده اســت. جنــگ در کنــار فجایــع انســانی غیرقابــل جبــران، سرمایهگذار­یهای عظیم در منطقه را با خطر مواجه کرده و تابلوی روشنی را ترسیم نمیکند. جنگ میتواند سبب دومینــوی تجزیــه و بــروز جنگهــای داخلــی شــده و بــا ورود قدرتهــای فرامنطقــه­ای، زمینه بــروز جنگهای گســترده فراهــم شــود. اینکــه برخــی اعتقاد دارنــد دامنه جنگ محدودیت زمانــی و مکانــی خواهد داشــت امری تضمیــن شــده نیســت. بــا توجــه بــه خطرات ناشــی از جنگ برای منطقه، طبیعی است که البیهای صلحطلب فعالشوند. ■ پیشــنهادا­ت اخیــر امــارات متحــده عربی به ایران که ناظر به تأمین امنیت آبراههــای دریایــی منطقه اســت تا چه انــدازه ذیــل نگرانــی از ســرایت دامنه تنش میــان ایران و امریکا به این دســته ازکشورهایم­نطقهمطرحشد­هاست؟

اگرچــه پیشــنهاد اماراتیهــ­ا قابــل بررسی اســت اما برقراری صلح امری فراتــر از پیشــنهاد اماراتیها بــوده و به اراده جمعــی کشــورهای منطقــه نیاز دارد. در این میــان آنچه اهمیت دارد، آن است که کشورهای بسترساز بحران قبــل از هــر چیز باید نــگاه معطوف به ایجــاد بحران را تغییــر داده و نگاهی را حاکم کننــد که زایش آن صلح باشــد. در خلیجفــارس ایــران و عربســتان ســتونهای اصلی جنــگ و یا صلحند. تــا زمانــی که نــگاه ریــاض به تهــران و نــگاه تهران به ریــاض تغییر نکند باید نگــران افزایش تنش بــود. باید تاش کرد نگاهها در این دو پایتخت نسبت به هم تغییر کند. همــان گونه که منطقه بــه یکباره بــه وضعیت بحرانــی امروز نرسیده، رسیدن به صلح هم به یکباره قابــل تحقــق نیســت. برای صلــح نیز چون جنگ باید هزینه داد. ■ منظورشــما از تغییر ذهن و پرداخت هزینهچیست؟

اگــر اراده آن اســت کــه در منطقــه جنگی رخ ندهد باید سیاســت کشورها تغییــر کــرده و نگاه مبتنی بــر صلح بر ذهنیــت همه رهبــران کشــورها حاکم شــود. در روابــط کشــورهای منطقــه احتــرام متقابــل بــه یکدیگــر بایــد از قالــب شــعار و تعارفــات دیپلماتیک خارج شــده و در میدان عمــل اجرایی شود. باید توجه شــود مصادیق منافع کشــورها و خطوط قرمز آنها چیست؟ بهعنوان مثال باید درک شــود یمن در کجای محاسبات ژئواستراتژ­یک ریاض یــا تهران قــرار دارد و بــا درک آن، برای این فاجعه انسانی راه حل یافته شود. برای گام برداشــتن در مســیر صلح در خلیجفارسبا­یدنهتنهاما­هیتغالب وهابی سعودی و ماهیت غالب شیعی ایران از ســوی ریــاض و تهران پذیرفته شــود، بلکه باید به آن احترام گذاشــته شود، هر چند ســخت و برای برخی در دو ســو آزار دهنده باشــد. ما کشورهای یــک جغرافیــا و حتی در ابعــادی یک فرهنگیم. جغرافیای ایران، عربستان یا امــارات قابــل انتقال بــه جغرافیای دیگری نیست. در کنار لزوم شکلگیری ارادههــای سیاســی توســط رهبــران منطقــه، بایــد بــه اجبارهــای ناشــی از جغرافیا بــرای همکاریهای مبتنی بر صلح توجه خاص کــرد. منطقه حتی در صــورت بــروز جنــگ، نیز ناچــار به رویکــرد صلحآمیــز خواهــد بــود، پس عقانیــت ایجاب مینماید کــه قبل از جنــگ، بــه صلح اندیشــید و بــرای آن راهکاریافت. ■ عراقازجمله­کشورهایمنط­قهاست که اخیراًتــالش میکند پایهگذار برخی از نشستهای منطقهای باشد و در این میان میکوشــد برخی بازیگــران بزرگ جهــان عرب از جمله مصر و عربســتان را بــا وجــود ســابقهای که از خــط تقابل میان این کشــورها با جمهوری اسالمی وجــود دارد، وارد عرصه گفتوگوهای منطقهای کند، نقش آفرینی این کشــور تــا چــه انــدازه میتوانــد برای پیشــبرد چنینمذاکرت­یباحضورایر­انتأثیرگذا­ر باشد؟

در میــان کشــورهای منطقه شــاید مناســبتری­ن کشــور میانجیگــر بــرای حلوفصــل اختافــات میــان ایــران و برخی از کشورهای منطقه عراق باشد. ویژگــی غالــب عربــی و شــیعی عراق پذیرش این نقش را در میان کشورهای منطقهبیشتر­ازسایرکشور­هامینماید. عراق مدتهاست در این زمینه آشکار و پنهــان فعــال اســت کــه ایــن تاش نمیتوانــد بــدون اطــاع و هماهنگی بــا پایتختها باشــد. به هرحــال عراق تجربــه تلــخ جنــگ و تبعات ناشــی از آن را دارد و ایفــای ایــن نقش طبیعی اســت. عــراق اگر جنگــی رخ دهد خود در معــرض خطــر جــدی اســت لــذا تاش برای میانجیگری و ایجاد فضای گفتمان امری است که هم برای عراق و هم بــرای ایــران، عربســتان و بهطور کلی منطقــه ســودمند میباشــد.باید از تاشهــای عــراق بــرای برقــراری دیالوگ در منطقه استقبال نموده و از آن حمایــت کرد. منطقــه نیاز مبرم به گفتوگوهــا­ی منجر به صلــح و تنش زدایــی دارد و عــراق بــا درک خطــرات مترتــب از جنــگ در این مســیر گام بر میدارد. ■ بهنظــر میرســد بــرای ایجــاد چنین گفتوگوهایی مدیریت روابط ایران با عربستان سعودی نقش تأثیرگذاری در کاهش اثرات بحرانهــای منطقه دارد. چرا عربســتان در این شــرایط خواهان کاستنازتنش­شدهاست؟

انتظاروارز­یابیعربستا­نومتحدین آناینبودکه­ایراندرموا­جههبابحران ناشی از خروج ترامپ از برجام، تسلیم خواستههای نامعقول امریکا شود، نه تنها این امر تحقــق نیافت بلکه خطر جنــگ جدی شــده و لــذا عربســتان با درک خطرات ناشی از تحوالت میدانی در خلیــج فــارس متوجه شــده اســت کــه طبلهای جنــگ آرام، آرام نواخته میشــود. دور شــدن از فضــای جنــگ عامــل اصلــی رویکرد صلح اســت. در ارتباط با روابط میان ایران و عربســتان بایــد به این نکته کلیدی توجه داشــت کــه چگونگی نگاه ایران و عربســتان به یکدیگر،عاملاصلیدر­برقراریصلح یــا جنگ در منطقه میباشــد. با وجود فــراز و نشــیبهای گفتــاری و رفتــاری تهــران و ریــاض بــا یکدیگــر، توجــه و تعمق در الیههای زیرین سیاستهای کان ایران و عربســتان نشــان میدهد که هیچکــدام از این دو کشــور خواهان جنگ نیستند. افزایش تنش و تحوالت میدانــی در خلیج فارس ســبب شــده خطر جنگ جدیتر از گذشــته شــود و تغییر سیاست ریاض حاصل نگرانی از تصاعد بحران و امکان رفتن منطقه به سوی جنگ است. این نگرانی در همه کشــورهای منطقه مشترک است. باید نگرانــی ریاض درک شــده و از هر گونه تاشصلحآمیز­استقبالکرد. ■ چهعواملیمی­توانددرگام­نخست، شرایط کاستن از اختالفات میان تهران وریاضرامهی­اکند؟

اولیــن گام ایجــاد اعتمــاد متقابــل اســت. ریــاض و تهــران بایــد بیــش از کشــورهای فرامنطقــه­ای بــه یکدیگــر اعتمــاد نماینــد. در ســالهای جنــگ تحمیلــی و هنــگام وقــوع حادثــه حج امــام (ره) اعام کرده بودند که من اگر از صــدام بگذرم از آل ســعود نخواهم گذشــت. در آن دوره ترمیــم روابــط تهــران بــا ریــاض با این ســخن بســیار دشــوار شــده بــود. ســرانجام امــام بــه مقامــات ذیربط فرمودند که شــما کار خود را کنید. این دســتورالع­مل ســبب گشــایش شــده و بهــار روابــط تهــران و ریــاض را ســبب شــد. بایــد اراده دو طرف در ایجاد روابط مثبت و مناسب، واقعــی باشــد. بایــد فاصلــهای میــان سیاســتهای اعامی و اعمالی تهران و ریاض نباشد. تجربه آلمان و فرانسه در دو جنــگ محل درس اســت. امروز این دو دشــمن تاریخی ســتون فقرات اتحادیــه اروپا و پایداری صلــح در قاره سبز هســتند. ســخت و از نظر بسیاری رؤیایی اســت امــا باید تهــران و ریاض و کل منطقــه راهــی کــه اروپا پیمــود را دیــر یــا زود، بپیماینــد. در روابط میان ایران و عربســتان جنگ امری آسانتر از صلــح اســت. توجــه کنیــم پیمودن مســیر صلــح آســان نیســت. عاقبــت همــه جنگهــا صلــح اســت. هیــچ جنگی پیروز مطلق نــدارد و هر جنگی میتواند آبستن جنگی دیگر شود. پس منطقه و کشــورهای آن بــه جای اینکه خود را انباشــته از انتقــام و تحقیرهای احتمالی کنند، بهتر است روی صلحی ســرمایهگذ­اری نماینــد کــه مانــدگاری دارد. ■ در چنیــن شــرایطی کــه نشــانههای مثبتــی از تمایــل کشــورهای منطقــه بــرای گفتوگو با ایران دیده میشــود، برداشتنچهگ­امهاییازسو­یمقامهای کشورمانضرو­ریبهنظرمیر­سد؟

مقامــات بــه هــر نــدای صلحی که در آن ســه اصــل حکمت، مصلحت و عــزت رعایت شــده باید پاســخ مثبت داده و راه ناهمــوار صلــح را همــوار نمایند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.