کاهش شکاف میان روستا و شهر از مسیر میانبر بیمههای اجتماعی

Iran Newspaper - - News - علی شیرکانی سرپرستصندو­ق بیمهاجتماع­ی کشاورزان، روستاییان و عشایر

دبیــرکل ســازمان ملــل متحــد درســال 2015 در گــزارش اهــداف توســعه هــزاره اعــالم کرد کــه جهان همچنــان از شکاف عمیق میان مناطق شهری و روستایی رنج میبرد؛ چنانچــه سیاســتهای مبتنــی بــر کاهش تبعیــض را چه در برنامههــا­ی فقرزدایــی و چــه در سیاســتگذا­ری رفاهــی دنبــال کنیــم بــا ســازوکاره­ای مشــابهی مواجه میشــویم کــه بیمههــای اجتماعــی یکــی از متداولترین آنهاســت. تأکیــدات و توصیههــای نهادهــای بینالمللــ­ی نظیر ILO بــه ضرورت گســترش بیمههای اجتماعی در میان اقشــار آســیبپذیر بازتــاب نگرانــی در خصوص وضعیــت آنان در اقتصاد جهانیســاز­ی شــده، اســت. اتفاق نظری قابل تأمل در میان سیاستگذارا­ن و پژوهشگران وجود دارد که کشاورزان، روستاییان و البته در کشورهایی نظیر ایران عشایر، در زمره گروههایی هستند که ادامه سبک زندگی و مشــارکت فعال آنان در فرایند توســعه اقتصادی در گرو سیاســتهای حمایتی است. سیاستهای حمایتی مبتنی بر حمایت از نیروی کار، محافظت از نســلهای آتی و فراهم آوردن اســتقالل مالی برای سالمندان که بیتردید در نظامهای بیمه اجتماعی تبلور مییابنــد. دادههای دقیقی در خصوص میزان پوشــش بیمهای مناطق روستایی در ســطح جهانی وجود ندارد. اما میتوان، از آمارهــای موجود از جمله آمار ILO که از بهرهمندی تنها 0۵ درصد از جمعیت جهان از پوشــش بیمهای حکایت دارد، اســتنباط کرد که با وجود تفاوت عمیق زندگی شهری و روستایی در همه دنیا، سهم روستاییان از پوشش بیمهای قطعاً ناچیز خواهد بود. این گروه به فراخور مســائلی چون آســیبپذیر­ی معیشــت، فقر فراگیر و همچنین در کشورهای توسعهیافته­تر بواسطه سهم اساسیشان در تولید ثروت و تأمین امنیت غذایی، به طور خاص تحت پوشش بیمه اجتماعی قــرار گرفتهانــد. از جملــه در آلمــان، فرانســه، فنالند، یونــان، اتریــش و برزیل و چین. در همین راســتا گزارشهای ILO نشــان میدهد کــه هماکنون 160 نظام بیمهای تنها در آسیا و 00۷ سازمان بیمهای در آفریقا با هدف ارائه خدمات بیمه اجتماعی به روستاییان و کشاورزان مشغول فعالیت هستند.

بهواقع، در میان سیاســتهای معطوف بهکاهش فاصله طبقاتی بیمههای اجتماعــی یکی از محبوبترین سیاســتها بهشــمار میرود چرا کــه با کمترین هزینــه و بدون نیاز بههیچ زیر ســاخت هزینهبری امــکان ارتقای کیفیت زندگی و شــاخصهای رفاهــی را فراهــم میکنــد. افزایــش خدمات و زیرســاخته­ای رفاهی در روســتاها نظیر ساخت بیمارســتا­ن ...و معموالً بهدلیل پراکندگی زیاد و قلت جمعیت، از ســوی دولتها توجیه اقتصادی ندارند. این در حالی اســت که بیمه اجتماعی بویژه در مدل مشارکتی آن، بر ارتقای شاخصهای رفاهی در جوامعی اینچنین تأثیر مســتقیم دارد. برای مثال در گزارشــی از عملکرد نظام حمایت اجتماعی روستایی برزیل تأکید شده که زندگی شرافتمندان­ه و عزتمند در دوران ســالخوردگ­ی و برخورداری از مستمری در دوران بازنشستگی دستاورد بــزرگ طرح بیمه اجتماعی روســتاییا­ن بــوده چرا که تأثیر مســتقیم بر افزایش کسب و کار و کاهش فقر در شهرها و روستاهای کوچک داشته است.

در ایران نیز شــکاف اقتصادی میان زندگی شــهری و روســتایی قابل لمس اســت. بر اســاس اطالعات مرکز آمار ایران، درآمد یک خانوار روستایی تقریباً نصف درآمد خانوار شــهری اســت. این در حالی است که توزیع تفاوت درآمد میان روســتاها نیز بعضاً به 300 درصد میرســد. روندی که ادامه آن ســرازیر شدن سرمایهگذار­یهای روستایی را به روستاهای برخوردارتر بهدنبال خواهد داشت و جدا از شکاف میان روستا و شهر، تبعیض قابل تأملی را میان مناطق روســتایی دامن خواهد زد. در این میان بیمه اجتماعی کشــاورزان، روستاییان و عشــایر کــه مطالبه به زمین ماندهای از دهه 0۴ خورشــیدی بــود در نهایت با پشــتوانه اصل 29 قانون اساســی که برخورداری از بیمههــای اجتماعی را حق همــه مــردم بــر شــمرده، در دهــه 80 در نظــام رفاهی کشــور تثبیت شــد و به موجــب بنــد (د) ماده 3 قانون ســاختار نظــام جامع رفاه و تأمیــن اجتماعی، صندوق بیمه اجتماعی کشــاورزان، روســتاییا­ن و عشــایر تشکیل شد. صندوق بیمه اجتماعی کشــاورزان، روســتاییا­ن و عشــایر یکی از ابزارهایی بود که برای کاســتن از شکاف عمیق شهر و روســتا پیشبینی شد. صندوق سازوکاری است که در غیاب کارفرما برای این اقشار، امکان تضمین آینده و اطمینان خاطری از کیفیــت معیشــت در روزگار ســالمندی و از کارافتادگـ­ـی را فــارغ از هرگونــه مبنای تبعیض آمیزی فراهم میآورد. در ســاختار بیمه اجتماعی کشــاورزان، روســتاییا­ن و عشــایر دولــت در نقــش کارفرمــا حاضــر شــده اســت و خدماتی حمایتــی را بهصــورت فراگیر به هر فرد باالی 18 ســال و زیر 0۵ ســالهای را که در زمــره گــروه هــدف آن هســتند ارائــه میدهد. ایــن دایره شــمول مانع عدم دسترســی یــا دسترســی نابرابر افــراد را در بهرهمنــدی از حق به رفــاه و تأمین اجتماعــی در گــروه هدف صنــدوق مرتفع میکند و گامی اساســی را در جهت تحقق برابری در توزیع خدمات رفاهی محقق میسازد.

صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر در نظام رفاهی کشور فراتــر از نقش کلیدی خود در ســاختار نظام جامع بواســطه ماهیتی که دولت و قانونگذار به آن بخشــیده میانجیگری مؤثر در ایجاد، ترمیم و ارتقای مناســبات بین دســتگاه سیاســتگذا­ری و جامعه هدف خاص است. صندوق نهاد عمومی غیر دولتیای اســت که در کنار حمایت مالی از روســتاییا­ن و کشاورزان میتواند در غیاب تشکلهای سازمانیافت­ه روستایی، صدای روستاییان در دفاع از منافع جمعیشان و بیان مطالبات آنان باشد. به بیان دیگر جایگاه بیبدیل صندوق بیمه اجتماعی روســتاییا­ن در ســاختار مناســبات دولت و جامعه ایــن امکان را فراهــم میآورد که فارغ از بوروکراســ­ی اداری و بواســطه شــبکه مویرگی خود در تمامی روســتاهای سراسر کشور، دریچه تعامل نوینی را میان جامعه روستایی، کشاورزی و عشایری با دولت و سیاستگذارا­ن فراهم آورد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.