اینستکس، ممدحیات، یا مفرح ذات

Iran Newspaper - - News - سید محمدهادی موسوی کارشناس سیاست خارجی

بــا خــروج امریــکا از برجــام، اروپــا تــالش کــرد بــا راهانـــــ­ــــدازی یــک ســازوکار مستقل از دالر و نظــام بانکی بینالمللــ­ی، زمینه تجــارت بــا ایــران را فراهــم آورده و ایــران را ترغیب به حفــظ برجام نماید. این ســازوکار کــه با نام «اینســتکس» معرفــی شــده طــی روزهــای اخیــر، اجرایــی شــده و نخســتین تعامل آن بــا نهــاد متناظــر داخلــی (ســاتما) در حال پردازش است. اینســتکس یک شــرکت ثبــت شــده در اروپا اســت که عملیات حســابداری بیــن ایران و طرفهــای تجــاری اش را تســهیل میکند. گرچه هنــوز جزئیات دقیقی از این ســازوکار منتشر نشده لکن به نظر می رسد این نهاد، اعتبــاری جهــت خریــد اقــالم و تجهیــزات مــورد نیــاز ایــران را در دســترس قــرار دهد. ممکــن اســت در ادامه این ســازوکار، بتواند در زمینه سرمایهگذار­ی شرکتهای کوچک و متوســط اروپایــی در ایــران نیز تســهیالتی فراهم نماید. در ایــن ســازوکار، عملیــات مالــی و بانکــی انجــام نشــده و پولــی منتقل نخواهد شــد و صرفــاً عملیــات حســابداری و اعتبــاری در جریان است. اعتباردهی به این سازوکار نیز میتواند از طریق واریز درآمدهای صادراتی ایران یا اختصاص یک خط اعتباری توســط اروپا صورت پذیرد. اینســتکس، ممکن اســت قادر باشد شرایط مناســبی را جهت تجارت با ایــران در مبالغ پاییــن فراهــم آورد. ایــن روش، گرچــه در تاریــخ اروپــا و حتــی جامعــه جهانــی بدیع بــه نظــر میرســد امــا مشــابه آن در دوران پیشــابرجا­م نیز تجربه شــد. چین، به عنوان بزرگتریــن خریدار نفت ایــران، به منظور در امان ماندن شرکتهای خود از تحریمهای یکجانبــه امریــکا، یــک بانــک مجــزا جهت تعامل بانکی با ایران اختصاص داد (بانک کونلــون). این بانــک، عمالً پولــی در اختیار ایــران نمیگذاشــت و پولهــای نفــت ایران در ایــن بانک، صرف خرید اقــالم مورد نیاز کشور یا ضمانت بازپرداخت سرمایهگذار­ی شــرکتهای چینــی در ایــران میشــد. قابل ذکر است شرط استفاده از این منابع، خرید اقــالم و تجهیــزات از کشــور چیــن بــود لــذا امــکان انتقال پول از بانــک کونلون به دیگر بانکهــا تقریبــاً بــا صعوبــت بســیار همراه میشــد. منتقــدان امــا، اینســتکس را یــک توهیــن بــه ایــران دانســته و مدعی هســتند اینستکس خواستههای حداقلی کشور را نیز فراهم نخواهد کرد و تأخیر یکســاله اروپا در راهاندازی این سازوکار نیز دلیلی بر نداشتن اراده جــدی این قاره در تأمیــن منافع ایران است. ■ انتقــاِد منتقــدان چنــدان بــی ربــط هــم نیست! اینســتکس قــرار اســت راهــکار اروپــا جهت حفــظ برجام باشــد. اساســیتری­ن خواســته ایــران از اروپا، تســهیل شــرایط فروش نفت اســت که اتفاقــاً همیــن، بزرگترین چالش پیش روی اینستکس را ایجاد میکند. تضــاد منافــع، اولیــن و مهمتریــن مشــکل اینستکس است چرا که اروپا به خاطر خروج امریکا از برجام باید هزینه خرید نفت چین و هند از ایران را بپردازد! مشــکل بعدی این اســت که حجم تبادل مالی در تجارت نفتی ایــران، یک تجــارت چند 10 میلیــارد دالری و مابین چند کشــور مختلف اســت از این رو اینســتکس نمی تواند بدون اتصــال به دالر (جهت تبدیل و تســعیر ارز)، این مبلغ زیاد را مدیریــت نمایــد کــه عمالً در این شــرایط ماهیــت دور زدن تحریــم خــود را از دســت میدهد. واقعیــت ایــن اســت کــه ســلطه دالر در بازارهــای مالی بســیار زیــاد اســت (بیش از 50 درصــد مــراودات تجــاری دنیــا) و طــی ســالهای اخیر نیز به طور متوســط هر سال یک درصد بر این نفوذ، افزوده شــده است. از ایــن رو راهانــداز­ی ســازوکاری کــه بتوانــد بدون اســتفاده از دالر یــا حتی لمس آن (به عنوان مرجع تسعیر ارز) شرایط یک تجارت بینالمللــ­ی را فراهــم آورد بســیار ســخت، زمانبر و پیچیده است. شــاید یکــی از دالیــل تأخیــر اجرایــی شــدن اینســتکس نیــز همیــن نکتــه باشــد. مضافاً اینکــه مقامات کشــورمان نیز اذعــان دارند؛ اروپــا اگــر بخواهــد هــم نمیتوانــد در برابــر فشــارهای امریکا ایســتادگی نمایــد. در این شــرایط عمالً اینســتکس نمیتوانــد فقدان امریکا در برجام را جبران نماید. اما اگر مشــکالت سیاســی حل شود، چالش اجرایــی، اینســتکس اعتبارزایـ­ـی بــرای آن اســت. اگــر قــرار بــر اتصــال ارز حاصــل از فــروش نفت ایــران به اینســتکس باشــد، با صعوبتهایــ­ی ماننــد حجــم زیــاد اعتبــار، تضــاد منافع اســتفاده کننــدگان از ســازوکار و اجبــار بــه لمــس دالر، مواجه خواهد شــد و چنانچــه اروپا قــرار باشــد اعتبارزایی آن را برعهــده بگیــرد اراده سیاســی و تکثــر آرای کشــورهای مختلف احتماالً دستیابی به این هــدف را مشــکل مینمایــد. ایــن در حالــی اســت که داد و ســتد بــا مبالغ اندک توســط اینســتکس نیــز کــف خواســتهها­ی ایــران را تأمین نمیکند. شاید یکی از راههای کارا کردن این سازوکار، اســتفاده از خطوط اعتباری مستقل کشورها باشــد. پــس از برجــام چنــد کشــور اروپایــی ماننــد دانمارک، اتریــش، ایتالیا و انگلیس، خطــوط اعتبــاری بــا مبالغ مختلــف جهت خریــد اقالم و تجهیزات از کشــور خودشــان برای مصرف کننــدگان ایرانی ایجاد کردند. ایــن خطــوط اعتباری بــه پشــتوانه تضامین دولتی ایران، فعال شده بود. میتــوان از ایــن ســازوکار و تضمیــن بازپرداخــ­ت پــول از ارز نفتــی، خطــوط اعتبــاری مزبــور را در ایــن ســازوکار مســتقر کــرده و امکان تأمین مالی و ســرمایهگذ­اری شــرکتهای اروپایی را در ایران فراهم آورد. در این روش، بانک مرکزی اروپا به پشــتوانه ارز نفتی ایــران، میتواند به عنوان ضمانت بازپرداخــ­ت، تضامین الزم را به کشــورهای عضــو اعطــا نمایــد گرچــه در ایــن حالــت نیــز اراده شــرکتها و پذیــرش ریســکهای سیاســی تعامــل بــا ایــران، تعییــن کننــده خواهــد بــود. یــک روش دیگــر، اعتبار زایــی توســط چین و روسیه میتواند باشد. این دو کشور به عنوان کشــورهای صاحب حق وتو، میتوانند با خرید نفــت از ایران، اعتباری را توســط بانک مرکــزی خود با بانــک مرکزی اروپــا برقــرار کــرده و خــط اعتبــاری الزم را جهــت اینســتکس ایجــاد نماینــد گرچه در اراده این دو کشور در حفظ برجام نیز تردید وجود دارد! بــا ایــن حال بــه نظــر میرســد، اینســتکس فقط بتواند در موارد بشــر دوســتانه و جزئی خواســتهها­ی ایــران را تأمیــن نمایــد و فقط ممد حیات باشد نه مفرح ذات. باید منتظر مانــد و دیــد در ایــن شــرایط تصمیــم ایران درخصوص برجام چیست.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.