ماهواره «پارس »1 آذر ماه تحویل وزارت ارتباطات میشود

Iran Newspaper - - News -

بریتانیاوا­مریکاخطابم­یکردند. در ایــن مقطــع مصــدق نیز بــه شــوروی و حزب تــوده اعتمــاد نداشــت و نزدیک شــدن به حزب را نه قبول داشــت، نــه الزم و به مصلحت خود و نهضت نفت میدانست. مصدق کامالً آگاه بود که اتخاذ هرگونه سیاســت مماشــات و دوستی با حزب توده، موجب بروز نگرانی نیروهای مذهبی و رهبری روحانی آن و دشــمنان و رقبای غربی از سویدیگرمیش­د.

■ بسیاریدکتر­مصدقراسیاس­تمداریقانو­نمدار میشناسند. از طرفی میدانیم که حضور سازمان افسراندرار­تشنهجایگاه­قانونیدرکش­ورداشت و نــه حضورش در ارتــش، موافــق مرامنامه خود حزب بود. از دیدگاه شما چرا دکتر مصدق نسبت به نفوذ سازمان افسران در ارتش سکوت میکرد؟ آیا ایــن با قانون مــداری دکتر مصــدق در تناقض نبود؟آیااص ًالمیشــودت­صورکردکهدک­ترمصدق ازسازماناف­سرانوفعالی­تآنهابیاطا­لعبود؟ نــه دکتر مصدق و نه دیگر سیاســت ورزان جدی آن روزگار، هیــچ کدام بهطور کلی از وجود بخش نظامــی مخفی حــزب تــوده بیاطــالع نبودند و ضمنــاً کمتر کســی از دامنه و عمــق فعالیت آن ســازمان مطلع بود. باید توجه داشــته باشیم که پیش از سازمان مخفی نظامی حزب توده، اساساً موجودیت خود حزب توده در دوره پس از بهمن 1327 غیرقانونی بود و با وجودی که در مقاطعی تحــت عناوینی از قبیل شــورای متحــده کارگری و دیگر تشــکلهای صنفی و سیاســی و فرهنگی فعالیتمیکر­دند،ولیدردورهح­کومتمصدق وبخصوصبعدا­زسیتیرابای­یازحضورسیا­سی و رسانهای کامالً آشکار با نام حزب توده نبود. ازسویدیگر،بهطورکلیوب­خصوصدریکسا­ل پایانی عمر دولت مصدق و زمانه بروز اختالفها و ریزشهــا در جبهــه ملی، مشــکالت بــا دربار و جدایــی راه بــا کاشــانی و جنــاح مذهبی نهضت ملی و باال گرفتن مشکالت خارجی و چالشهای بینالمللــ­ی چه در جــدال حقوقــی و مذاکرات و مناقشات ملی شدن نفت ایران و چه در مواجهه بــا فعالیتهای مخفی مأموران امنیتی وابســته بــه امریکا و بریتانیــا در ایران، مصــدق اولویت را به مبارزه با حزب توده و ســازمان نظامی مخفی نمــیداد و شــاید حتــی در ماههــای پایانــی عمر دولتش از اسفند 1331 تا مرداد ،1332 با اشارات عناصــر رادیکال جبهه ملی، به حمایت ضمنی سازمان نظامی در روز مبادا و زمانه استیصال نیز بهعنوانیکگ­زینهمیاندی­شید.

■ خلیل ملکی در زمســتان ۵۲۳۱ وجود سازمان افســران را برخالف مرامنامه حزب میدانست و در آن زمان خواســتار انحالل سازمان نظامی بود کهمدتیمنحل­همشد.آیاخلیلملک­یکهدرزمان نهضتملیمخا­لفحزبتودهو­ازنزدیکاند­کتر مصدق بود، نســبت به غیر قانونی بودن سازمان افسرانبهای­شانهشدارین­میداد؟ موضــع خلیل ملکی درباره موجودیت ســازمان نظامــی در حزب توده، کامــالً اصولی و بر مبنای منافع ملی و مصالح حزبی بود. البته اختالفات اساســی نظری و عملی ملکی با رهبری و جریان غالــب در حــزب تــوده ورا و فرای وجود ســازمان مخفــی نظامی بــود، ولــی این مســأله نیز نقطه بــروز جدی آن اختالفات بود که درنهایت هم به جدایی ناگزیر ملکی و یارانش از حزب منجر شد. مســأله مهم برای ملکی، اطاعت حــزب توده از شوروی و آموزههای استالینیست­ی و توجه نکردن جدی و الزم به منافع ملی ایران بود. تعطیلیموقت­سازماننظام­یحزبتودهنی­زدر سال 1325 عمالً بهطور جدی به وقوع نپیوست و صرفاً اقدامی موقت، نمایشــی و تبلیغاتی بود برای ساکت کردن منتقدان حامی ملکی و دیگر معترضان، درباره سیاســتهای حزبی و بحران پیــش آمــده ناشــی از پیوســتن اعضــای نظامی و سیاســی حــزب تــوده بــه میرجعفر پیشــهوری فرقــه دموکرات در آذربایجان و دیگر جریانهای جداییطلباز­ایران.

■ بعدازقیامس­ــیتیرکهاخ­تیاراتمصدق(حتی در بخش نظامی) بیشتر هم شــد، آیا اقدامی برای کنترلسازما­نافسرانصور­تگرفت؟

در مقطع بعد از سی تیر ،1331 سازمان نظامی مخفی حزب توده از نظر تعداد اعضا و شبکهها در درون نیروهای مســلح، گســترش بیشــتری یافتــه بــود و عرصــه فعالیتــش هــم وســیع تر شــده بــود. دســتههایی از اعضــای جبهه ملی، جریانهــای جــدا شــده از مصــدق و گروههای راستگراومن­تقددولت،ازکاشانیگر­فتهتاملکی و بقایــی و دربــار و افســران بازنشســته، مدتها درباره خطرات وجودی سازمان نظامی مخفی حــزب تــوده هشــدار داده بودند و ابــراز نگرانی میکردند. ولــی دولت مصدق و تــا حدی وزیر کشــور و دکتــر غالمحســین صدیقــی کــه اتفاقاً شخصیتی قانوندان و قانونمدار هم بود، یا این خطر را جدی نمیگرفتند، یا در اولویت برخورد نمیدانستند­یااساساًتصورمیکردن­دکهدرنبود یک ســازمان مخفی حامی جبهه ملی، شــاید وجود چنین ســازمانی، ولــو در دل حزب توده، درنهایت روزی به کار خواهد آمد و بنابراین بجز مــوارد مــوردی و محــدود، برخورد جــدی با آن صورتنگرفت. این در حالی بود که در 13 ماه پایانی عمر دولت مصــدق و به مــدد قیــام پیروزمند ســیام تیر، برخالفادوا­رگذشته،مصدقخودمست­قیماًبر ارتش و وزارت دفاع ملی کنترل و نظارت کامل داشت و رسماً نمیشد همانند سالهای قبل، مسئولیت و عملکرد فرماندهی و بدنه ارتش و نیروهایمسل­حرابهپایاط­اعتکورکورا­نهآنان ازشاه،نهادسلطنت،دربارونهاد­هایوابستهب­ه آناننوشت.

■ گرچه طبــق گفته محمدحســین خســروپناه، در ایــام نهضــت ملــی، ســازمان افســران «ســازمانیا­فتهترین جریــان درون ارتــش بود»، اما در آن زمان غیر از ســازمان افســران، گروههای دیگری هم در ارتش بودند. مثل معدود افرادی که باآیتاهللک­اشانییابقا­ییتماسداشت­ندیاافرادی کهبهجبههمل­یگرایشداشت­ند.تاچهمیزاند­رآن شرایطتوقعا­رتشییکدستم­یرفت؟ ارتــش ایــران در ســال پایانی عمــر دولت دکتر مصدق، همانند ملت و سیاســتگرا­ن کشــور، از نظر دیدگاه و رویکرد چنــد پاره بود. اگرچه آمار دقیق و چندان قابل اعتمــادی درباره باورهای سیاســی پرســنل نیروهای مســلح در آن دوران وجود نداشــت، ولی میتوان گفت که بیشترین اعضای ارتش یا از نظر سیاسی بیطرف و تابع حکومــت و دولــت بودند یــا به تعریــف رایج و کالسیک خود را سرباز پادشاه میدانستند. بقیه نیز یا گرایشهای جدی ملی داشتند یا دلبسته گرایــش هــای دینــی (اعــم از مذهبــی ســنتی غیرسیاسی،حمایتازمرج­عیتسنتیشیع­ه، آیتاهللکاش­انییافدایی­اناسالم)داشتند. با این حال باید دانســت که سوای بحث تعداد طرفــداران هر دســته، ســازمان نظامی مخفی حــزب تــوده، بــا همــه ضعفهــا و تشــتتها، ســامان یافتهترین و آمادهترین تشــکل مخفی نظامــی در ایــران بــود. در ایــن قبیــل شــرایط، انســجام و آمادگــی، در کنار حضــور در مواضع حســاس و تعــداد اعضای تأثیرگــذا­ر، میتواند عامل تعیینکننده و سرنوشتسازی در جریان عملیــات برانــدازی، کودتــا یا ضدکودتا باشــد. عاملی که حزب توده یا نخواست یا نتوانست در روزهای 25 تا 28 مرداد از آن بدرســتی استفاده کند.

■ میدانیم که ناصرخان قشــقایی و بــه کل ایل قشــقایی بعد از۸۲ مرداد، مخالف دولت کودتا بود و ســازمان افســران هم نســبت به همکاری با قشــقاییها امیدهایی داشــت. از ســویی دیگر ناصرخان بعدها بواســطه هراس از فراگیر شدن ورفتنبهسوی­کمونیسمازه­مکاریباتود­هایها دستکشید.امیدتودهای­هاوسازمانا­فسراناز کجانشأتمیگ­رفت؟ اگر در ســوابق سیاســی و عملکرد فعالیت ایل قشقایی و رهبری آن، بخصوص در قرن بیستم و تحــوالت انقالب مشــروطیت و تحوالت پس از آن دقــت کنیــم، درمییابیــ­م کــه ایلخانــان قشــقایی و متحــدان آنــان ضمــن مشــارکت فعــال و همه جانبه در رخدادهای سیاســی، بر اســاس مصالــح ایلــی و تــا حدی منافــع ملی، گزینههــای خــود را منحصر بــه جناحی خاص نمیکردند و ضمناً در مقاطعی حساس نقش عنصــر مرضیالطرفی­ــن مرتبط با همــه، برای حل معضالت و رفع بنبســتهای سیاســی را برعهدهداشت­ند. پسرانصولتا­لدولهوبراد­رانقشقایی(محمد ناصر، ملک منصور، محمد حســین و خســرو) در مجمــوع رویکــرد حامــی دولت مصــدق را در پیــش گرفته بودند، ولی ضمنــاً تا حدودی و البته با فراز و نشــیب، ارتباط خود را با کاشــانی، حزبتودهوحت­یدربارحفظک­ردهبودند.حفظ ارتباط با حزب توده و سازمان نظامی مخفی آن نیز در همین راســتا و در جهت یافتن راهکاری واقــع بینانه در جهت تغییــر وضع موجود باید ارزیابیشود. ضمنــاً باید توجه داشــت که از بین چهــار برادر قشــقایی، ناصرخــان و خســرو خــان بیشــتر با حزب توده تماس داشــتند که بعــداً نیز ارتباط ناصرخان کم رنگتر شــد و روابط خســروخان بــا حزب توده بیشــتر ادامه یافت کــه آن هم به این دلیل بود که رفتار نادرســتی از ســران حزب تــوده در اروپــا دید. ضمنــاً با کاهــش اجباری یا خودخواستهش­دتفعالیتسی­اسیقشقاییه­ا ضد حکومت شــاه، عمالً این ارتباط به حداقل ممکنرسیدیا­قطعشد. از طرفــی رهبری حــزب توده و ســازمان مخفی نظامی آن نیز مسأله مســلح و پا به رکاب بودن قشقاییها،عاملیبالقو­هبودبرایائ­تالفموردی جهــت تــدارک شــورش و قیامهــای مســلحانه و تحــرکات نظامــی علیــه حکومــت کودتایــی فضلاهلل زاهــدی و پس از آن هــم بهدلیل نبود شرایطومحاف­ظهکاریومصل­حتاندیشیقا­بل درک ســران ایل قشقایی، هیچ گاه جنبه جدی و عملیبهخودن­گرفت.

■ روشــن اســت کــه جریانــی شــبیه ســازمان افســران حزب توده، قانوناً در کشــورهای بسیار دموکراتیک هم تحمل نمی شــوند، چه برســد به حکومــت پهلوی بعــداز کودتا. آیا میشــود متصور شــد که کودتای۸۲ مرداد،با وجود همه جنبههاوپیا­مدهایمنفیک­هبرایکشورد­اشت، از این جهت دارای اهمیت بود که نقطه پایانی براینسیاست­مماشاتباحز­بتودهوسازم­ان غیرقانونیم­رتبطباآن(سازمانافسر­ان)بود؟ از نظر من، ســازمان نظامی مخفی حزب توده، به طــور بنیادین و بخصوص بهدلیل وابســتگی رهبــری حزب بــه حزب مــادر و اتحــاد جماهیر شــوروی، در عمل خطری جــدی برای تمامیت ارضی و منافع ملی ایران بهشمار میرفت. از این جهت نباید مماشاتی با آن صورت میگرفت و از بین رفتن آن نیز اقدامی مثبت بود. ولی در این مورد باید سه نکته را در نظر داشت. نخست آنکه حزب توده ایران، از نظر ساختار و تشکیالت (نه از نظر صداقت و سمتگیری غیرملی رهبری و تا حدیبدنهآن،درجهتمنافع­همسایهشمال­ی) حزبترین حزب تاریخ سیاسی ایران بوده است و ضمــن مخالفــت بــا عملکــرد و کارنامــه آن، نمیتوان منکر اهمیت تاریخی و نقش تأثیرگذار آن در مقاطــع مختلــف تحــوالت اجتماعــی، سیاســی و فرهنگی ایران معاصر شد. دوم آنکه در ســالهای بیــن 1320 تــا ،1325 درســت یــا نادرست،حزبتودهعمد­هترینمفررو­شنفکری ترقیخــواه ایران به حســاب میآمد. بســیاری از روشــنفکرا­ن دگراندیش مخالــف وضع موجود کشور به نحوی و در ابعاد گوناگون بهعنوان حزب یا هوادار و دلبســته، گرایش تــودهای پیدا کردند. برخی بر این باور ماندند و برخی از آن سرخورده شــده و از حزب بیرون زدند. ولی نمیتوان همه آنهــا را بهعنــوان خائــن و وطــن فــروش به یک چوب راند. سوم اینکه در سازمان مخفی نظامی حــزب توده، بســیاری از اعضا و فعاالن دلبســته ایــران و منافــع ملی بودند و ضمــن اینکه حتماً راه نادرســتی را برگزیدنــد، در قضــاوت تاریخی نباید این دســته پاکباخته را همگام و یک جا در کنــار اغلب اعضــای رهبری حزب کــه آگاهانه یا بر اســاس آموزههای نظری یا در ورطه عمل در خدمت بیگانگان قرار گرفتنــد داوری کرد. بدنه سازماننظام­یمخفیحزبتو­دهبهخطارفت­ند، بــه منافع ملی ایــران لطمه زدند، ولــی از عمق فاجعه رهبری حزب و وابستگی آنان آگاه نبودند و قصد خیانت نداشــتند. هرچنــد واقعیت این اســت که درعرصه سیاســت، ما بیش از انگیزه و نیتباانگیخ­تهومحصولطر­فهستیم.

رئیس پژوهشگاه فضایی ایران با بیان اینکه مدل پیش پروازی ماهواره عملیاتی «پــارس »1 آخرین مراحل طراحی خود را میگذراند، گفت: پیشبینی میشــود این ماهواره در آذرماه تحویل وزارت ارتباطات شود. بــه گزارش مهر، حســین صمیمی با اشــاره به اقدامات پژوهشــگاه فضایی ایران در ســاخت ماهوارههای­ی با کاربرد ســنجش از دور، گفت: ماهوارههای سنجشی با عنوان پارس 1 و 2 ...و نامگذاری شــدهاند که ساخت ماهواره «پارس »1 هماکنون در پژوهشــگاه فضایی ایران در دســت اقدام اســت. وی با بیــان اینکه مدل پیش پروازی ماهواره «پارس »1 آخرین مراحل طراحی و ســاخت را میگذراند، گفت: امیدواریــ­م این ماهواره تا آذرماه امســال آماده تحویل به وزارت ارتباطات شــود. رئیــس پژوهشــگاه فضایی ایــران با اشــاره به برنامهریــ­زی برای ســاخت ماهواره عملیاتــی «پارس »2 نیز گفت: ماهواره «پارس 2»، الگوی مشــارکت همه جانبه دانشــگاهه­ا و شــرکتهای خصوصی را در پی خواهد داشت و پژوهشگاه فضایی ایــران ایــن الگــو را با تعامل با ســازمان فضایی ایران طراحی میکنــد. در صورت موافقت ســازمان فضایی ایران همکاری برای ســاخت این ماهواره با دانشگاهها آغاز خواهد شــد. وی با بیان اینکه این پروژه هنوز رســماً آغاز نشــده است، افزود: یکســری دانشگاهها مثل دانشگاه امیرکبیر، علم و صنعت و شریف در این پروژه همکاری خواهند داشــت اما ما عالقهمندیم این دایره همکاری وســیعتر شــود و دانشــگاهه­ای بیشــتری در این پروژه همکاری داشــته باشــند چرا که در این پروژه بــه طــور قطع یکســری چالشهای فنــی وجود دارد کــه نیاز به کارهای پژوهشــی دانشگاهها است.

استقرارسپه­بد فضلاهلل زاهدي به اتفاق همراهان

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.