چگونگی غلبه برفساد

Iran Newspaper - - News -

در ســاختار اقتصــادی وقتی دولــت قیمتها را تعییــن میکنــد و تفاوت بیــن قیمــت دولتــی و قیمــت بــازار بــه وجود میآیــد زمینه رانت و فســاد ایجاد میشــود. از مهمترین قیمتها، قیمت ارز اســت و تفاوت ارز دولتــی و ارز آزاد فســادهای بزرگــی ایجــاد میکنــد و ثروتهــای بــادآور عظیم و شــکاف طبقاتــی بزرگــی بهجــود مــیآورد. پرداخــت یارانــه بــه کاالهــای عمومــی مثــل حاملهای انــرژی و دارو و خــوراک طیــور از طریــق ارز دولتی موجــب رواج قاچاق، رانتهای کالن و عالمتدهــی غلط به فعــاالن اقتصادی برای گرایش به واردات بهجای تولید میشــود. باید بجــد سیاســتها و ســاختارها­ی اقتصــادی را که موجب فســاد و رانت میشــوند شــناخت و مــورد بازنگری قرار داد تا کارخانه تولید فســاد مختل شــود. بایــد دیــد فاصله درآمــدی زیاد بیــن افــرادی که ثروتهــای نجومی بهدســت آوردهاند ولی نقشــی در توســعه و رشــد تولید نداشــتهان­د با طبقات فرودست جامعه ناشی از چه سیاســتها و ساختارهایی بوده و نسبت بــه اصــالح آن سیاســتها و ســاختارها اقدام کرد. بــدون اصالح سیاســتها و ســاختارها­ی فســاد آفریــن اقتصــادی برخــورد قضایــی و دســتگیری و مجازات فاســدان کافــی نخواهد بود. بــدون اصالح ســاختار اقتصــادی مجدداً قشــر جدیدی از فاســدان تولید خواهد شــد که با اتــکا و اســتفاده از ثروتهای بیحســابی که کسب میکنند دستگاههای حکومتی و نظارتی را هــم بــه فســاد خواهنــد کشــید. آنچنانکه از افراد پاکدست و صادق اول انقالب یا فرزندان آنها مفســدان کالنی ایجاد شده و دستگاههای اداری و حتــی نظارتی و قضایی را نیز با فســاد آلوده کردهاند.

ســاختار دیگــری کــه بر کنتــرل فســاد مؤثر است ســاختار سیاسی اســت که بر شکلگیری و عملکرد ساختار اقتصادی هم اثر میگذارد. در واقع ساختار سیاسی، ساختار اقتصادی را به وجود میآورد و البته خود از ساختار اقتصادی اثر میپذیرد. یک ســاختار سیاســی مناسب با انتخاب مدیران و مســئوالن سیاســی شایسته، بــا تدویــن و تصویــب و اجرای قوانیــن خوب و مراقبــت از اجــرای قوانیــن ســاختار اقتصادی خوبی به وجود میآورند. اگر ســاختار سیاســی انتخــاب افــراد حرفــهای و شایســته را محدود کنــد، اگــر احزاب بــه معنای واقعی و ســازمان یافته آن شــکل نگیرند و برنامه نداشته باشند و مراقب یکدیگر نباشــند، اگر جراید و رسانهها بــرای نقــد سیاســتها و افشــای فســادها آزاد نباشــند، اگــر ســاختار سیاســی فرصــت رشــد رهبران سیاســی کارآمد را بــه وجود نیاورد، اگر گروههــای پرقدرت و غیرپاســخگ­و نظــم اداره جامعــه را بــر هــم زننــد، در چنــان شــرایطی ســاختار سیاســی نه تنها نمیتواند مانع فساد و رشــد آن شود، بلکه به گســترش فساد دامن میزند.

برای بررســی اشکاالت ساختار سیاسی باید دیــد آیا مجلــس فعلــی عصاره ملت هســت یا خیــر؟ آیــا همه نماینــدگا­ن فعلــی مجلس شایســتهتر­ین افــرادی هســتند کــه میتواننــد مــردم را نمایندگی کنند؟ آیــا نمایندگی برای اخذ امتیــاز و رانت و عزل و نصــب افراد مورد نظرشــان در مشــاغل خــاص و پردرآمــد بــه وزارتخانهه­ا و مؤسســات اقتصادی فشارهایی کــه خارج از حوزه وظایف نمایندگی آنهاســت وارد نمیآورنــد؟ آیــا مجلــس در تصویــب قوانین ســنجیده، محکم و پایــدار توانایی الزم را دارد؟ اگــر جــواب ســؤاالت بــاال و ســؤاالتی شــبیه آن منفــی اســت، بایــد تحلیل شــود که چــه اشــکالی در ســاختار سیاســی وجــود دارد کــه مجموعــه مجلــس و نماینــدگا­ن وضــع رضایتبخشــ­ی ندارنــد. چــه اشــکالی وجــود دارد که معمــوالً افراد کارآمد و شایســته برای تصــدی مدیریتهــا­ی سیاســی و اقتصــادی کالن انتخــاب نمیشــوند. باید ســؤال کرد چرا اکثر مســئوالن درجه اول اجرایی کشــور بعد از اتمام دوره مسئولیتشان مسألهدار میشوند و نظــام نمیتوانــد از مشــورت و تجــارب آنهــا استفاده کند؟

در یک ســاختار سیاســی مناســب رسانهها و احــزاب مراقــب اداره امور هســتند، مجلس عمدتــاً از افــراد شایســته و حرفــهای تشــکیل میشــود کــه قوانین بهتری تصویــب میکنند. آزادی مطبوعــات و مراقبتهــا­ی احــزاب از یکدیگــر مانــع سوءاســتفا­ده تعــدادی از نماینــدگا­ن از جایــگاه نمایندگی بــرای رانت و اســتفاده از مزایای ویژه وزارتخانهه­ا میشــود، مدیــران اجرایی و اقتصادی بر اســاس توانایی و شایســتگی برای خدمــت و مدیریت انتخاب میشوند و در یک نظام تدبیر مناسب ارزیابی میشــوند و پاسخگو هســتند. در چنان ساختار سیاســی رانتطلبی و فســاد به ســختی شــکل میگیرد.

باالخره ساختار سومی که برای کنترل فساد و جلوگیــری از بازســازی آن مؤثر اســت و با دو ســاختار قبلــی هــم در تعامل اســت، ســاختار قضایــی کشــور اســت. وجــود قوانیــن روشــن، وجــود قضات باســواد و ســالم، ســرعت عمل و دقــت و صحــت و شــفافیت در رســیدگی به جرایــم، برگــزاری دادگاههــا­ی علنــی و امکان ارائــه دفــاع توســط متهمیــن از ضروریــات جلوگیــری از فســادهایی اســت کــه بــا وجــود ســاختارها­ی اقتصــادی و سیاســی درســت میتواند بروز کند.

بــدون یــک نظــام قضایــی ســالم و کارآمــد کارکــرد نظامهــای اقتصــادی و سیاســی مختل میشــود. وقتی به حقوق اقتصــادی، اجتماعی و سیاســی افراد حقیقی و حقوقــی در چارچوب نظامهــای اقتصــادی و سیاســی کارآمــد تجاوز میشــود، ایــن نظــام قضایــی اســت کــه بایــد رســیدگی و احقــاق حق کنــد. ناکارآمــد­ی نظام قضایی تجاوز به حقــوق دیگران و عدم رعایت قواعــد و قوانیــن و فعالیتهــا­ی اقتصــادی و سیاسی در نظامهای خوب طراحی شده را رواج میدهد. شکستن قوانین خوب و عدم رسیدگی قضایــی ســریع و صحیــح، کارکرد ســاختارها­ی مناسب را هم مختل و بالاثر میکند.

بنابرایــن مبــارزه بــا فســاد عــالوه بــر برخوردهای جدی و شدید قضایی با مفسدان مســتلزم اصــالح ســاختارها­ی اقتصــادی، سیاســی و قضایی اســت تــا فاســدان جدیدی ایجاد نشــوند وگرنه ساختارها فساد و فاسد به وجــود میآورنــد. همانطوری که در ۰4 ســال گذشته از جمعیتی پاک و منزه انبوهی از فساد و مفسد ایجاد شد.

البتــه ســاختار قضایی هم ممکن اســت به فســاد کشــیده شــود، ولی وجــود یک ســاختار اقتصــادی کــه در آن زمینــه فســاد کــم باشــد، امــکان بــروز فســاد در قــوه قضائیــه را کاهش میدهــد. وقتــی در ســاختار اقتصــادی فســاد وجود داشــته باشــد، فاســدان حوزه اقتصادی فســاد را بــه ســاختار قضایــی تزریــق میکنند. اصــالح ســاختار اقتصــادی بــرای حفاظــت از ســالمت ســاختار قضایــی الزم اســت. بــه عالوه یک ســاختار سیاســی ســالم و کارآمد از حفــظ ســالمت در ســاختار قضایــی و ایجــاد و نگهداری ســاختار اقتصادی ســالم بسیار مؤثر اســت. ســاختار سیاســی ســالم و کارآمد است کــه میتواند ســاختارها­ی اقتصــادی و قضایی مناســب را طراحی و مســتقر کند و از عملکرد مناســب آنهــا و خــود مراقبــت نمایــد، اگــر ســاختارها­ی مزبور درســت طراحی و مســتقر نشــده باشــند، ایجاد ســازمانها­ی نظــارت بر فســاد نیز کارآمــد نخواهد بود. در چهل ســال گذشــته چندیــن ســازمان ماننــد بازرســی کل کشــور، دیــوان محاســبات، وزارت اطالعــات و حراســتهای مســتقر در ســازمانها و باالخره اطالعات ســپاه پاســداران بــرای کنترل فســاد فعــال بودهانــد. ولی وجــود این ســازمانها­ی نظارتــی چندگانــه نتوانســته از گســترش فســاد و افزایــش فاســدان و ســقوط اخالقــی جامعــه جلوگیــری کنــد. حتــی برخــی عناصر ســازمانها­ی نظارتــی مزبــور خــود در فســاد مشــارکت کردهاند و بعضاً گرفتار هم شدهاند. اگر ساختارها فسادزا باشند، ایجاد سازمانهای متعــدد نظارتــی نــه تنهــا نمیتوانند از فســاد جلوگیــری کننــد و احتمــاالً خــود نیز آلــوده به فســاد میشــوند، بلکه با دخالــت در مدیریت ســازمانها مانــع کارکــرد ســریع و روان آنهــا میشوند و جسارت تصمیمگیری را از مدیران میگیرند و پیشرفت را بر مدیران سالم سخت میکننــد و در نهایت ممکن اســت خود آلوده فسادی که زمینهاش وجود دارد بشوند.

مبــارزه بــا فســاد عــالوه بــر برخوردهــا­ی مســتمر، جــدی و شــدید قضایــی با مفســدان مســتلزم اصــالح ســاختارها­ی اقتصــادی، سیاســی و قضایی اســت تــا فاســدان جدید به وجود نیایند و جامعه ایران به ســمت سالمت و کارآیی به پیش برود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.