پلی میان ادبیات روسیه و غرب

ایوان تورگنيف 136 سال پس از درگذشت به روایت پرویز شهدی

Iran Newspaper - - News - پرويز شهدی مترجم

«ايــوان تورگنيــف» را از نويســندگا­ن مشــهور قرن نوزدهــم روســيه مىداننــد؛ مــردی كــه همچون همعصــران خــود در حوزههــای مختلفــى از جملــه نمايشــنام­ه، رمــان، داســتان كوتــاه و حتى شــعر صاحــب آثار متعددی اســت. شــايد همچنــان اختــاف نظرهايــى دربــاره اينکــه تولســتوی مهمترين غول ادبيات روســيه است يا داستايوفسـ­ـکى را ميــان كارشناســا­ن ادبى جهان دانســت؛ اما در مورد سومين غول ادبيات روسيه ترديدی وجود ندارد. او كسى نيست جز تورگنيف؛ نويسندهای كه امروز صد و سى و شش سال از درگذشتش مىگذرد.

اگــر بخواهيــم مقايســهای گــذرا ميــان تورگنيــف، داستايوفسـ­ـکى و تولستوی، سه غول ادبى روسيه در قرن نوزدهم بکنيم در وهله نخست مىتوان به ســبک زندگىشــان اشــاره كرد. تورگنيف هم نظير تولستوی متولــد خانوادهای اشــرافى بــود، منتهى برخاف تولســتوی كــه تمايل چندانــى بــه تعامل بــا ديگــران نداشــت، تورگنيــف ارتباط بســياری با اشــراف داشت و به همين دليل شــناخت خوبى هم از آنان داشت. اما داستايوفسـ­ـکى بىنوا اغلب به دنبال پول بــود و هر آن چه را هرازگاهى به دســت مــىآورد هم در قمار مىباخت. با وجــود آنکه نمىتوان او را همســطح دو نويســنده ياد شــده دانســت اما تورگنيف تأثير بسياری در ايجــاد طبقهای جديــد ميان طبقههايى كه تولســتوی و داستايوفسـ­ـکى مىزيستند داشت وآشنايى او با غرب و بويژه زبان فرانسه بر پايه نوعى از جامعه شناســى كشور خودش بود. از همين جهت مهمترين ويژگى او را مىتــوان در ايجــاد طبقــهای جديــد در ادبيات و جامعــه آن زمان روســيه دانســت. تا پيش از او جامعه روســيه به دو طبقه اشراف و فقير تقســيم مىشــد، اما او تحت تأثير آشنايىاش با فرانســه و انقاب كبير منجــر بــه تولد طبقه بورژوازی شــد، طبقــهای كه ميان آن دو به شــمار مىآمد. البته نبايد فراموش كرد كه بخشى از شهرت او به رفت و آمدی بازمى گردد كه با خانوادههای اشــرافى دوران خود داشته است. جالب اينجاســت كه حتى تولســتوی هم با وجــود آن كه از زميــندارا­ن بزرگ آن دوران بوده چنين روابطى نداشــته است.حتى سفرهای هرازچندی داستايوفسـ­ـکى هم به اروپا و آلمان بــه قصد قمار كردن بوده چراكه در روســيه آن دوران داير كــردن كازينو ممنوع بــوده. از همين رو مىبينيد كه هر يک از اينها با نگاه خاص خود به ادبيات مىپردازند، همان طور كه اشــاره شــد او طبقه بورژوازی را در روســيه ايجاد كــرد؛ البته بوژوازی هم به نوعى اشــرافيت به شــمار مىآيد منتهى بدون آن ســابقهای كه فرانســویه­ا از اشــرافيت مد نظــر دارند. اين طبقه بعــد از انقاب كبير فرانســه و تحــت نفوذ ادبيات فرانســه در روســيه به وجود آمد. روســيه از وجــود ايــن طبقه وســط محروم بــود و كار تورگنيف اهميت بســياری داشــت. او نقش مهمى هم در آشنايى غربيان با ادبيات روسيه داشت و عاوه بر اين روسها را هم با داشتههای آن روزگار ادبيات غرب آشنا كرد. اما اينکه چقدر در ادبيات قرن نوزدهم روســيه اثرگذار بوده چيزی نيست كه بتوان به راحتى درباره آن صحبت كرد چراكه بزرگان ادبيات آن زمــان هركــدام از جايــگاه خــاص خود برخــوردار بوده و هســتند. در ايران هم تورگنيف را از نويســندگا­ن تراز اول روســيه نمىدانند از همين رو تنها برخى آثار وی به فارسى ترجمه شده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.