همخوانین‌داشتن‌جواب‌آزمای ‌شها‌ران‌م‌یپذیریم

گفتوگوی «ایران» با رئیس انجمن علمی متخصصین علوم آزمایشگاهی کشور

Iran Newspaper - - News -

ســــاکن جنوب تهران اســــت و مطب پزشــــک معالجش هم میدان ونک اســــت. او میگوید بــــه اصرار پزشــــک به ایــــن مرکز آمده اســــت. «راستش را بخواهید میخواستم جای دیگری بــــروم ولــــی دکتر گفــــت من فقط جــــواب این مرکــــز را قبــــول میکنم و اگر هــــر جای دیگری بروی برای آزمایش من قبول نمیکنم. اینجا هــــم هزینهاش بیشــــتر از جای دیگری اســــت ولی چــــارهای ندارم چراکه بعد از 3 ماه موفق شــــدهام از دکتر وقت بگیرم و اگر جای دیگری بروم برای آزمایش شــــاید جواب را قبول نکند یا جواب سرباال بدهد و اصالً معالجهام نکند.»

فرزانــــه میگوید از چند نفــــر تحقیق کرده و آنهــــا گفتهاند حــــرف دکتــــرش را گوش کند و بــــه همیــــن مرکــــز بیایــــد چراکه ایــــن مرکز تشخیصاش نســــبت به مراکز دیگر دقیقتر است.

اما در مقابل زن 45 سالهای بهنام «زهره» نظر متفاوتتری نسبت به بیمار جوان دارد. او مدعی اســــت که به خواست خودش به اینجا آمــــده و نمیتواند به مراکز و آزمایشــــ­گاههای دیگر اعتماد کند. «دکترم فقط آزمایش را توی دفترچهام مینویسد و من به خواست خودم اینجامیآیم.متأسفانهبع­ضیازآزمایش­گاهها از کیتهای ارزانقیمت و بیکیفیت استفاده میکننــــد و ضریب خطا باال مــــیرود ولی این آزمایشــــ­گاه از کیتهــــای با کیفیت اســــتفاد­ه میکند و همان یک بار آزمایشــــ­ی که میدهم جوابش هم قابل اعتماد است و نیازی نیست چندبارآزما­یشبدهم.»

زهره سابقه چندین آزمایش در یک برهه زمانی دارد که نتیجه هــــر آزمایش با آزمایش دیگرمتفاوت­بوده.«چندسالپیشم­عدهدرد شدیدی گرفتم و دکتر برایم آزمایش نوشت. دســــت کم 5 تا آزمایشــــ­گاه رفتــــم ولی جواب هر کدام با بقیه متفــــاوت بود. دکترم تعجب کرده بــــود از این همه تفــــاوت. باالخره به یک آزمایشــــ­گاه مجهــــز و البتــــه معــــروف رفتم و مشخص شــــد دلیل معدهدردم «هلیوباکتر» است. از آن موقع پشت دستم را داغ گذاشتم هرآزمایشگا­هینروم.»

دکتــــر ایرج خســــرونی­ا عضو هیــــأت مدیره نظام پزشــــکی و رئیس دادگاه بدوی رسیدگی بــــه تخلفــــات پزشــــکی در پاســــخ بــــه برخی نقدهــــا دربــــاره تفــــاوت آزمایشها براســــاس کیفیت و اینکه برخی پزشــــکان بیمــــارا­ن را به ازمیانتمام­روشهایتشخی­صیبرایشروع­درمان،«آزمایش»همیشهموردا­ستقبالفراو­ان پزشکانبوده­وخیلیازآنه­ابالفاصلهب­عدازویزیته­ایدودقیقها­ییکراستسرا­غآزمایش، سونوگرافی،رادیولوژیو...میروندتازو­دتربهتشخیص­برسند.هرچندآماره­ایدقیقیازت­جویز آزمایش در کشور وجود ندارد اما گزارشها نشان میدهد تجویز آزمایش آنقدر باالست که هر کس بدون آنکه حتی دچار عارضه شــود حداقل سالی یک یا دو بار برای انجام آزمایش و سونو (چکاپ)به مراکز آزمایشــگا­هی و رادیولوژی مراجعه میکند، در این میــان این روزها بیماران نسبت به ارجاعشان از سوی برخی پزشکان به یک مرکز آزمایشگاهی و تشخیصی خاص ابراز نارضایتیمی­کنند.علتنارضایت­یشانبیشترم­توجهدسترسی­سختبهمراکز­آزمایشگاهی در شمال شهر و عدم اعتماد به مراکز آزمایشگاهی نزدیک محل سکونتشان است. در همین حالبرخی کارشناســا­نحوزهســال­متدلیلاصرا­رپزشــکبرا­یمراجعهبهی­کآزمایشــگ­اه خاصرابهدلی­لتوافقهایی­میدانندکهب­ینپزشکومرا­کزتشخیصیوج­وددارد؛توافقیبرای فرستادنبیم­ارانبیشترو­ازآنطرف،دریافتپورس­انتهایچشمگ­یرکهیابهجی­بپزشکان میرودیابهج­یبمنشیهایش­ان.دراینزمینه­بادکترسیدح­سنفاطمیرئی­سانجمنعلمی متخصصین علوم آزمایشگاهی کشور گفتوگو کردهایم تا زوایای مختلف موضوع را بررسی کنیم. با وی درباره چرایی همخوانی نداشتن جواب آزمایشها، صحت و سقم درصد خطا در نتیجهتستها­گفتوگوکردی­مکهمیخوانی­د. ■ یکـــی از گالیههایــ­ـی که ایـــن روزها زیـــاد از بیماران میشنویم ارجاع آنها از سوی برخی پزشـــکان به مراکز آزمایشگاهی و تشخیصی خاصاست.آنهامیگوین­د؛پزشکهاجواب آزمایش همه مراکز تشخیصی و آزمایشگاهی راقبـــولن­دارند.دراینجـــا­ذهنیتهاییب­رای بیمار ایجاد میشود. آیا درصد خطای برخی آزمایشـــگ­اههاباالاس­ـــت؟آیابرخیپزش­کان بهدلیل زد و بندهای مالی با مراکز تشخیصی آنهارابهیک­مرکزخاصارج­اعمیدهند؟

ببینیــــد در خصوص نوشــــتن آزمایش و ارجاع بیمار به آزمایشــــ­گاهها فرهنگســــ­ازی خوبی نشده و آزمایشگاهه­ای ایران در شرایط کنونی هر ســــه ماه یک بار کنترل میشــــوند و استاندارد ســــازی قوی در ســــطح دنیا دارند، داروهــــا­ی مصرفــــی آزمایشــــ­گاهها بازرســــی میشــــوند و کیفیت داروهای وارداتی از سوی وزارت بهداشــــت نیــــز کنترل میشــــود و این داروها در دســــترس همه آزمایشــــ­گاهها قرار میگیرد، منتهی فرهنگ برندسازی موجب شــــده برخی افراد به این برندها اعتماد کنند در حالی که اکثر آزمایشگاهه­ای جنوب شهر و شمال شهر یکسان عمل میکنند. البته گاهی پزشکان نسبت به دستگاههای آزمایشگاهه­ا دچار سوءتفاهم میشــــوند و شایعه میکنند که فالن آزمایشــــ­گاه کیتش قدیمــــی و تاریخ مصرفگذشتها­ستدرحالیکه­چنینچیزی صحــــت نــــدارد و نظارتهای دقیق از ســــوی دانشــــگا­ههای علوم پزشکی و ســــازمان­های بیمه گــــر از آزمایشــــ­گاهها صــــورت میگیرد. آزمایشگاه تنها جایی اســــت که استاندارد کار میکند و این ســــوءتفا­همی است که پزشکان دچارش شدهاند، باید فرهنگسازی شود که همه آزمایشگاهه­ای ما یکسانند. در خصوص مسائل مالی نیز چون این موضوع قابل اثبات نیستمنصحبت­یندارم. ■ علتاصرارپز­شکبرایارجا­عبیماربهیک آزمایشگاهو­مرکزخاصناش­یازچیست؟

در حالـــت طبیعـــی میتـــوان گفـــت که پزشک شناختی از آزمایشگاه محل سکونت بیمار ندارد در حالی که حتی اگر آزمایشـــگ­اه محل ســـکونت بیمار آزمایش تجویزشـــد­ه از سوی پزشـــک را نداشته باشد نمونه خون بیمـــار را به مرکـــز مجهزتر میفرســـتد، این آزمایشگاهه­ای خاصی ارجاع میدهند، عنوان میکند:«هیچ پزشکی حق ندارد بیمار را برای گرفتــــن آزمایش بــــه آزمایشــــ­گاههای خاصی ارجاع دهد و اگر پزشک به نتایج آزمایش شک دارد بایــــد درخواســــ­ت کند آزمایــــش بار دیگر برای بیمار در همان آزمایشــــ­گاه گرفته شود و آزمایشــــ­گاهها نیز برای گرفتن همان آزمایش بهصورت عرف نباید هزینهای دریافت کنند.»

رئیس دادگاه بدوی رســــیدگی به تخلفات پزشــــکی ایــــن را هم میگویــــد که بســــیاری از پزشــــکان دســــت کم 5 آزمایشــــ­گاه طبی را به بیمارشان معرفی میکنند و بیمار از بین آنها یکی را انتخاب میکند.

او به این نکته هم اشاره میکند که بسیاری از آزمایشگاهه­ا که در تهران اسم و رسمی برای خود پیدا کردهاند از تعداد زیاد مراجعه بیمار کالفه شدهاند و نوبتدهیهای­شان طوالنی شده است.

امــــا نکتهای کــــه قابل تأمل اســــت، ادعای اینکــــه برخــــی از پزشــــکان با آزمایشــــ­گاههای خاصــــی همــــکاری دارنــــد و برای ایــــن ارتباط هزینــــها­ی دریافت میکنند. مرد 40 ســــالهای بهنام «محســــن» که در آزمایشگاهی در مرکز کار بیـــن آزمایشـــگ­اهها رســـم اســـت و صرفـــه اقتصادی هـــم دارد بنابراین آزمایشـــگ­اهی که کیت مخصوص فـــالن نمونه را نـــدارد مجبور اســـت بیمار را به آزمایشگاه دیگر بفرستد. فکر میکنمبایدف­رهنگسازیشو­دکهآزمایشگ­اهها بایکدیگرفر­قیندارد. ■ پسچرابیمار­اننتیجههای­مختلفیکنوع آزمایشرابه­خطایآزمایش­گاههاربطمی­دهند؟

آزمایش هـــر آدمـــی در روزهـــای مختلف جوابهـــای مختلـــف خواهد داشـــت. نتیجه آزمایـــش به نوع تغذیه، رژیم غذایی، تحرک و فعالیت بدنی، نوع داروی مصرفی و نوشیدن مقـــدار آب و مایعات در روز قبل از نمونهگیری بســـتگی زیادی دارد. برای مثال خـــوردن مواد نشاســـتها­ی و قنـــدی قبـــل از آزمایـــش، تـــری گلیســـیری­د خون را بهصورت کاذب باال نشـــان میدهـــد. بیماری کـــه روز قبـــل از نمونهگیری کلهپاچـــه و غـــذای پرچـــرب میخـــورد قطعاً مقدار چربی خونش نسبت به روزی که چنین تغذیـــهای نداشـــته تفـــاوت خواهـــد داشـــت. همین کارهای ساده در تستهای آزمایش اثر میگذارد و موجب ســـوء تفاهم بیمار میشود که آزمایشـــگ­اه دقیق عمل نکـــرده در حالی که وقتیجوابیک­آزمایشباال­باشدآزمایش­گاهها دوبـــاره همان تســـت را برای مرتبـــه دوم تکرار میکنند، در واقع دســـتگاهه­ا بهگونهای تنظیم شدهاند که با یک تست غیرنرمال دوباره همان تســـت را تکرار میکننـــد. همخوانی نداشـــتن جواب یک تســـت در روزهای مختلف بهدلیل اشـــکال در آزمایشـــگ­اه نیست اشـــکال در رفتار تغذیـــهای مردم قبل از انجام آزمایش اســـت. برای مثال در فصل گرما بهدلیل رفتار تغذیهای مردم(بهدلیل خوردن خربزه و هندوانه) بیشتر بیمارانتری­گلیسیریدبا­الییدارند. ■ آیاواقعاًاستانداردی­کهازآنصحبت­میکنید صددرصدعملی­است؟جوابآزمایش­دومرکز همیشهباهمه­مخوانیدارد؟

آزمایشــــ­گاهها توســــط آزمایشــــ­گاه مرجــــع ســــالمت وزارت بهداشــــت استانداردس­ــــازی شــــهر دختــــر 5 ســــالهاش را بــــرای آزمایــــش «عفونــــت مجــــاری ادرار» آورده بــــا قاطعیت میگوید که مطمئن است پزشک فرزندش با آزمایشگاه مورد نظر همکاری مالی دارد.

او میگوید:«من آدمی نیســــتم که به کسی به این راحتی انگ بزنم ولی وقتی مطب دکتر دســــتگاه کارتخوان ندارد و تعرفهاش باالتر از تعرفه وزارت بهداشت است و از طرفی دکتر و منشی اصرار دارند باید فالن آزمایشگاه بروی ناخواسته این ذهنیت برای هر آدمی به وجود میآید که حتماً کاســــهای زیر نیم کاسه است. من هر بار که پســــرم را برای چــــکاپ میآورم دکتر مینویســــ­د بــــرو بــــرای این آزمایشــــ­گاه. چارهای هم نیست به این خاطر که تا بخواهم دکتر دیگری برای پســــرم پیــــدا کنم کلی زمان میبرد و من و مــــادرش ترجیح میدهیم که فعالً دکترش را عوض نکنیم. این را هم بگویم که من هیچ اعتمادی به نتایج این آزمایشگاه ندارم چــــون بارها دیدهام سرســــری کار انجام میدهنــــد. چند مــــاه پیش هم مجبور شــــدم پســــرم را 2 بار به خاطر اشــــتباه در آزمایش به اینجا بیاورم ولی با وجود این دکترش همچنان اصرار دارد باید این آزمایشگاه بیاییم.» شدهاند. آزمایشگاه تنها حرفه پزشکی است که استانداردس­ــــازی در آن رعایت میشود. هنگام تمدید پروانه موارد بســــیار زیــــادی باید رعایت شــــود که در هیچ یک از گروههای پزشکی انجام نمیشــــود. چــــون وقتی بیمــــار کاغــــذ آزمایش را میگیــــرد خــــط درمانش از همینجا روشــــن میشــــود. بیماران و پزشکان به محض اینکه به نتیجه آزمایشها شک کنند دوباره آزمایش را در مرکزدیگریت­کرارمیکنند­بنابراینآز­مایشگاهها بــــرای اینکــــه در ایــــن وادی گرفتار نشــــوند مدام استاندارده­ایشــــان را بــــاال میبرنــــد. دربــــاره همخوانیداش­تننتیجهآزم­ایشگفتمبهع­وامل زیادی ربط دارد بــــرای مثال اگر بیمار روز قبل از نمونهگیریت­حرکوفعالیت­بدنیباالیی­داشته باشد گلبولهای قرمزش در نتیجه آزمایش باال گزارش میشود. هر روزی که بیمار به آزمایشگاه مراجعه کند ممکن است شمارش گلبولهای سفید و قرمز خونش باال و پایین نشان داده شود، اینجا اشکال از آزمایشگاه نیست بدن انسان هر روزبهنوعیف­عالیتمیکند. ■ آقـــایدکت­رقبـــولدا­ریدوقتیپزش­ـــکاصرار میکند بیمارش به یک مرکز تشخیصی خاص

رئیس انجمن متخصصان داخلی کشور، ارجاع بیماران به آزمایشگاهه­ای خاص توسط هر پزشکی را ممنوع عنوان میکند و میگوید اگر پزشــــکی بیمــــار را بــــه آزمایشــــ­گاه خاصی بفرســــتد و درواقع بهصورت پورســــان­تی با آن مرکز همــــکاری کند، مرتکب جرم شــــده و اگر شکایتی به تأیید مراجع قانونی برسد، پزشک در دادگاههای جرایم پزشکی محاکمه خواهد شــــد اما فراموش نباید کرد اثبات این موضوع کار بسیار سختی است و ما هیچگونه آماری از شکایات بیماران در این باره نداریم. البته گاهی اوقات ســــازمان­های بیمه گر شاکی اصلیاند، آنها آمار جــــواب آزمایش ها را با نســــخهها­ی پزشــــکان بررســــی میکنند تا مشــــخص شود یک بیمار چنــــد بار به یک آزمایشــــ­گاه ارجاع داده شده اســــت و اینکه در مراجعتشان به آزمایشگاهه­ا، اســــامی چه پزشکانی بهصورت غیرعــــاد­ی و تصاعــــدی تکرار میشــــود.گاهی اوقات دیده میشــــود چند تا پزشــــک بیش از ســــایر پزشــــکان در ماه 100 تا آزمایش مشــــابه هم به آزمایشگاه خاصی فرستادهاند، بیمهها این موارد را بررســــی میکننــــد اگر جواب همه آزمایشها منفی باشد، آزمایشگاه و پزشک را

مراجعه کند این ذهنیت در بیمار ایجاد میشود کـــه نکند مراکز دیگر کارشـــان را درســـت انجام نمیدهند.ایننگرانید­ربیمارانمب­تالبهسرطان بیشـــتر اســـت آنها دنبال مراکز برند هستند که اغلبنوبتده­یهایطوالنی­همدارند.

برندســـاز­ی فرهنگ غلطی است که در این حوزه جا افتاده اســـت. تست حاملگی روزهای مختلف عددهای مختلفی خواهد داشت برای مثال استرس در جواب آزمایش حاملگی تأثیر میگذارد. ما مطمئنیم کیتهای آزمایشگاهه­ا کنترل شده اســـت. به این نکته هم توجه کنید که نرمالهای آزمایشـــگ­اهها با هم تفاوت دارد. روی هـــر کیت دارویـــی عدد نرمال آن نوشـــته شـــده اســـت برای مثال روی یـــک کیت نرمال دارو را تا 100 مینویســـن­د یعنـــی اگر جواب یک کیت تا 100 باشـــد فرد حامله اســـت روی کیت دیگر نرمال دارو را تا 50 مینویســـن­د یعنی اگر جواب یک کیت تا 50 باشـــد فرد حامله است. پزشـــکها اینها را در نظـــر نمیگیرند در حالی کـــه اگر رنـــج دارو و کیـــت را نگاه کننـــد متوجه میشـــوند هر دو عدد درست است. برای مثال کیتهای نرمـــال پروالکتین تا 20 اســـت کیت دیگر عدد نرمالش 150 تا 500 است اینها باعث ســـوء تفاهم مردم میشـــود. حال فرض کنید بیمار نمونه تســـت پروالکتین در دو آزمایشگاه مختلف داده اســـت، در یکی جـــواب آزمایش زیـــر 20 و نتیجه آزمایش مربوط به آزمایشـــگ­اه دیگر 150 اســـت اینجا تفاوتهـــا بهخاطر عدد نرمال کیت دارویی است. یکی از بیماران جواب آزمایش پروالکتینش را نشـــانم داد که عددش 25 بـــود و نتیجه آزمایشـــش در مرکـــز ما 350 بود. ما در آزمایشـــگ­اه وقت میگذاریم و تفاوت عددهای جواب آزمایش را برای مردم توضیح میدهیـــم. بیمار بایـــد به عدد نرمـــال در برگه آزمایشـــش دقت کند. نتیجـــه نهایی قند خون بیمار در آزمایشگاهی که عدد نرمال کیتهای مربوط به ســـنجش قند در آن 70 تا 110 است با آزمایشگاهی که عدد نرمال کیتهایش از 80 تا 120 است، متفاوت خواهد بود. عددهای نرمال کیتها باید به بیماران توضیح داده شود. ■ منظورتـــا­ن از عـــدد نرمـــال کیتهـــای آزمایشگاهی­چیست؟

هر کیت آزمایشگاهی که وارد کشور میشود

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.