یکجانبهگرا­یی امریکا و سیاستشناسی چین بهعنوان ابرقدرت جدید

واکاوی منازعات و رقابتهای پکن و واشنگتن در عصر جدید

Iran Newspaper - - News - علی اسمعیلی اردکانی عضو کمیته علمی کنفرانسبین­المللی یکجانبهگرا­یی و حقوق بینالملل

سوزاناسترن­ج،نظریهپرداز اقتصاد سیاسی بینالمللی در دهـــــه 90 میـــــادی در مقالــــــ­های در اســـــــت­دالل مکتــب افولگرایــ­ی، تأکید کــرده بود، امریکا بــا اتکا به قــدرت نــرم و همچنین در اختیار داشــتن فناوریهای برتــر، همچنــان هژمونــی و حکمرانــی خود برجهــان را حفــظ خواهد کرد، اما گویا جز رقابتهــای جدید امریکا با رقیبانش در زمینــه تجاری و ارتقای سیســتمهای نظامی و فضایی با بهرهگیــری از فناوری هوش مصنوعی، تــاش واشــنگتن بــرای مقابله با شــرکت هوآوی چین، شکلی دیگر از مواجهه این کشور با هرگونه اقــدام برای به چالش کشــیده شــدن جایگاهش در نظام بینالمللی باشــد. مسأله ایجاد شده در مورد فشــار امریکا به هوآوی را میتــوان با ارجاع به جنگ تجــاری و تعرفهای اخیــر چین و امریکا توضیــح داد. بهعبارتی دیگر میتوان این واکنش را بهعنــوان یکی از سیاســتهای واشــنگتن برای تضعیف اقتصاد این ابرقدرت آســیایی با اتکا به جلوگیــری از صادرات ســودآور محصوالت حوزه فناوریاش به اروپا و امریکا تحلیل کرد.

امــا بهنظــر نگارنــده شــاید در تصویــری بزرگتر بتوان تحلیل دقیقتری از آن به دست داد. تصویری بزرگتر در سطح ساختاری که با ارجاع به یک سؤال همواره مرکزی و ساختاری در روابط بینالملل دیده خواهد شــد. سؤال از اینکــه قدرتهای مســلم در روابــط بینالملل چگونه نسبت به خیزش صلحآمیز قدرتهای بــزرگ در حــال ظهــور واکنــش نشــان خواهند داد؟ بــه شــکلی مصداقی، قدرتهــای بزرگ مانند امریکا چگونه نســبت بــه افزایش قدرت کشــورهایی ماننــد چیــن در روابــط بینالملل واکنش نشــان میدهند؟ این ســؤال محوری از ایــن جهت با موضوع هوآوی مرتبط اســت که در اختیار داشــتن قدرت فنــاوری برتر بهعنوان یکی دیگر ازمعیارهای مورد توافق برای قدرت بزرگ نامیدن چین میتواند جایگاه این کشور را بهعنــوان یکــی از قدرتهــای برتــر جهانــی تثبیــت و معــادالت ســاختاری و سیســتمی را در نظــام بینالملل دگرگون کنــد. مورد توافق گرفتن جایگاه یک کشور بهعنوان قدرت بزرگ بــا مفهــوم مشــخص مثــل «شناســایی» قابل توضیح است.

میشل موری در کتابش با عنوان «مبارزه برای شناسایی در روابط بینالملل» ‪)Murray ،2018(‬ بــر این نکتــه تأکید دارد کــه مبارزه و تــاش برای شناســایی شــدن بهعنوان یــک قدرت بــزرگ در روابــط بینالملــل، پاســخ جدیدی به این ســؤال قدیمــی در روابــط بینالملــل اســت کــه تحول و دگرگونی قدرت در نظام بینالملل چگونه اتفاق میافتد؟ پاسخ وی این است که تحول و دگرگونی قــدرت بهطــور عمده شــکلی اجتماعــی دارد که بهموجــب آن قدرتهــای در حــال رشــد برای به رســمیت شــناخته شــدن بهعنــوان یــک قــدرت جهانی جدید تاش میکنند.

در ایــن نــگاه، در مرکــز شــکلگیری و تثبیــت هویــت یــک قــدرت بــزرگ بــودن، دســتیابی به تواناییهــ­ای نمادین خــاص در حوزه جنگافزار و فناوریهــا­ی نظامــی، ماننــد نــاو هواپیمابــ­ر یا ساحهای هستهای است. نمادهایی که بهعنوان بخشــی از هویــت قــدرت بزرگ بودن مشــخص شــده و بدین وســیله قدرتهای در حال ظهور یا در حال هژمــون وضعیت اجتماعی بینالمللی نامشــخص خود را بهعنوان یــک رقیب و قدرت جدیــد، مشــخص میکننــد. هنگامــی کــه یــک قدرت بالقوه بهرســمیت شــناخته میشــود، این قدرت میتواند ماهیت اقدامات خود را مشــروع و قانونــی کنــد. امــا اگــر قــدرت هژمــون بالقــوه، اقدامش بدرســتی شناســایی و اجتماعی نشــده باشــد، کنشــگری آن قــدرت در عرصــه جهانــی بهعنــوان اقداماتــی تجدیدنظرطل­بانــه در روابط بینالملل شــناخته میشــود. در ایــن وضعیت، هویــت کشــور مــورد نظــر برای شناســایی شــدن بهعنــوان یک قدرت بزرگ و مشــروع با مشــکل روبهرو خواهد شد.

برای وضعیت توصیف شــده فوق مثالهای تاریخــی زیــادی وجــود دارد. در ایــن رابطــه بعضــی از مثــال تاریخــی رشــد امریــکا و آلمــان اســتفاده میکننــد. یعنی شــرایطی که گســترش انحصارطلبا­نــه امریکایــی، قانونــی و در نتیجــه شــرایط را برای هژمون شــدن این کشــور تسهیل و صلحآمیــز کــرد، ولــی در اقدامــات آلمــان پیــش از جنــگ جهانــی اول بهعنوان یــک اقدام تجدیدنظرطل­بانــه در نظــر گرفتــه شــد و باعــث ائتاف ســازیهای گوناگون برای مهار این کشــور شــد. در مــورد چیــن نیــز میتــوان گفــت تاکنون ابعــاد اقتصــادی، نظامی و سیاســی قــدرت این کشــور مــورد پذیــرش جامعــه بینالمللــ­ی قــرار گرفتــه اســت، اما بــرای پذیــرش قــدرت فناوری چیــن همچنان مقاومــت وجــود دارد. مقاومتی که از ســوی امریــکای ترامــپ بــرای جلوگیری از کامل شدن پازل همترازی قدرت یا اعتباربخشی بهقــدرت چیــن در جامعــه بینالمللــ­ی شــکل گرفته است. ■ فناوری چینی و واکنش امریکایی

برجســته کردن شکل اجتماعی تحول قدرت و همچنین اهمیت اعتبار و شناسایی یک قدرت جهانــی، چارچوبــی قدرتمنــد فراهــم میکند تا از طریــق آن درک جدیــدی از افزایــش قــدرت چین و نحوه واکنــش ایاالت متحده به آن ایجاد شــود؛ مســألهای کــه بــه طور خــاص بــا موضوع جنــگ تعرفههــای تجــاری و بهطــور خاصتــر بــا موضوع شــرکت هــوآوی قابــل تبیین اســت. امــروز تاشهــای چیــن در عرصــه تکنولــوژی بخصــوص فناوریهــا­ی ارتباطــی بهعنــوان یک تهدید شناســایی شده اســت. تهدیدی که ادامه بــاور به اســتثناگر­ایی امریکایی را با تردید روبهرو کــرده و از ایــنرو کاخ ســفید را به تکاپو واداشــته تــا به هر طریــق ممکن یکــی از نمادهای اصلی شناســایی چیــن بهعنــوان یک قدرت بــزرگ در روابط بینالملل را به رسمیت نشناخته یا اینکه به تأخیر بیندازند.

امریکاییهـ­ـا تــاش دارنــد بــا یک دســتور کار چندجانبه با عنوان تهدید تکنولوژی 5G، شرکت هوآوی چین را بهعنوان یک شرکت تهدیدکننده امنیت شــبکه و اینترنت در سطح جهان معرفی کنند. در این ارتباط آنها ضمن تاش برای اتخاذ یک سیاســت واحــد و امنیتی برای کنار گذاشــتن تکنولوژی هوآوی توســط شــرکتهای امریکایی، ســعی دارند، اروپاییها و ســایر کشــورهای جهان را نســبت به این تهدید هشــیار و حتی در صورت همراهــی نکردن با این کشــور، تهدیــد به تحریم کنند. در این راستا مقامات ارشد سایبری واشنگتن در ایــن خصــوص از دولتهــای دیگــر و بخــش خصوصی خواســتهان­د تا تهدیدهایی را که توسط هوآوی و سایر شرکتهای فناوری اطاعات چین مطرح میشــود، در نظر بگیرنــد. تهدیدهایی که اگرچه مسائل جاسوســی و تهدیدات سایبری آن به اثبات نرســیده ولی مقامات واشــنگتن ضمن بیاهمیت دانستن آن، مسأله مهم را به رسمیت شــناختن سیســتمی میدانند کــه بهطــور بالقوه توسط دولت چین تحت نظر است.

با این حال اگــر ایاالت متحده حتی همه اروپا را بــرای مبــارزه با هوآوی بــا خود همــراه کند، باز هم هوآوی شکستی سنگین را متحمل نمیشود، زیرا یک مشکل اساسی برای تاشهای البیگری ایاالت متحده این است که هوآوی در حال حاضر عمیقــاً در شــبکههای مخابراتی اروپــا نفوذ کرده اســت از ســویی دیگــر هــوآوی در حــال حاضر به آزمایش شبکههای G5 در بریتانیا کمک میکند و ســایر اروپاییهــ­ا هم هــوآوی را یک فروشــنده و ارائه دهنده معتبر خدمات این عرصه میدانند. 14( اســفند ‪)Entekhab.ir ،1397‬ بنــا بــه همیــن عــدم تمایــل اروپاییها بــه همراهــی همهجانبه امریکا در برابر کنشــگری چین، میتوان ادعا کرد مشــکل فعلی امریکا فراســوی رقابت با چین در مــورد شناســایی ابعــاد مختلف قــدرت یکدیگر، ناشــی از ارزیابــی غیرواقعی واقعیت ســنگین به چالــش کشــیدن جایــگاه هژمونیــک و بیبدیــل واشــنگتن در دو دهــه گذشــته حــوزه سیاســی، امنیتی، نظامی و فناورانه است.

بــا رهبــری امریــکا توســط ترامــپ کــه شــعار «اول امریــکا» و بــه عبارتــی بهتــر «تنهــا امریکا» را مــاک قــرار داده، زمینــه هــدف قــراردادن و معرفی چین بهعنوان یک خطر واقعی با قدرت تجدیدنظرطل­ــب که اقداماتش توزیــع قدرت در نظــام بینالملــل را دگرگــون میکنــد، روزبــهروز جدیتر میشــود این تهدیدسازی در حالی است که واکنش نخبگان چینی به اقدامات امریکا برای امنیتی کــردن چین در ابعاد جهانــی صرفاً انکار هرگونــه نیــت تجدیدنظرطل­بانــه کشورشــان در جامعه بینالمللی است.

نتیجــه دعــاوی امریــکا علیــه هــوآوی نیــز هر چــه که باشــد بهنظــر نمیرســد در ایــن موضوع تغییــری ایجاد کند کــه امریکا در عرصــه فناوری همچنان سیاست عدم شناســایی چین بهعنوان یــک ابرقدرت جدیــد و حتی جایگزیــن در روابط بینالمللــ­ی را در پیــش خواهــد گرفــت. ایــن سیاســت نه تنهــا هــوآوی بلکه ســایر تاشهای چیــن بــا ماهیــت فناورانه را شــامل خواهد شــد. در ایــن راســتا بهنظــر میرســد واکنــش چین نیز در ادامــه اتخــاذ سیاســتی تدافعــی خواهــد بود. چین سیاســت تدافعی خود را تــا زمان به نتیجه رســیدن پروژههــای مرتبط بــا برنامــه بلندمدتی مانند هوش مصنوعی بــا ابتکار یک کمربند یک راه ادامــه خواهــد داد. سیاســتی که اگرچه شــاید اعامــی باشــد، امــا بــه تعبیــری در کوتــاه مدت، دگرگونی ناآرام توزیع قدرت در نظام بینالمللی را موجب نمیشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.