فروغدیپلما­سی،غروبتندروی

گزارش تحلیلی «ایران» از دستاوردهای دیپلماسی تهران در انزوای گروه بی

Iran Newspaper - - News - مریم ساالری خبرنگار دیپلماسی

«آتــش به خانه افتاده اســت» شــاید بهتریــن وصــف ایــن روزهــا بــرای امریکایــی باشــد کــه بعــد از فــراز و نشیب ســالهای اخیر در مناسباتش با ایــران در بازتکرار سیاســت منزوی کــردن آن و همــراه کــردن متحــدان بزرگ اروپاییاش ناکام مانده اســت. این توصیف حائز یک واقعیت است و آن اینکــه آخریــن ســنگرگاه ســلطه امریــکا در جهــان دچــار تزلزل شــده است. واقعیتی که در یک سال اخیر و پس از خروج امریکا از توافق هستهای با بیاعتنایی کشورهای اروپایی با این اقدام و پایان عصر تســری فشــارهای امریــکا بــه روابــط کشــورهای دیگر با ایران آغاز شــد و اینک در ناکامی تیم مخالفان تهران بروز یافته اســت. چه بازتاب همین سرنوشــت قابل انتظار بــود کــه باعــث شــد حلقــه تندروهــا در واشــنگتن بتدریــج کــم شــمارتر شــده و ایــن بــار دونالــد ترامــپ در گوشــه انزوا با کنار زدن جــان بولتون، مشــاور امنیت ملی خود به برگزیدن تصمیمــی ناگزیر شــود کــه در نتیجه مواجهه بــا تدبیر تهران بــه آن ناچار شــده اســت. آنچه پیداست، تحوالت جــاری در نقطــه پایانی خــود مطابق میــل گروهــی متشــکل از بولتــون، بنسلمان، بنزاید، بنیامین نتانیاهو (معــروف بــه بیبــی)، پیــش نرفت؛ جریانــی کــه در یک ســال گذشــته در پــی یــک اتفــاق خارقالعــا­ده از نوع شکست صبر استراتژیک ایران و آغاز یــک درگیــری نظامی علیــه آن بود و برای وقوع آن لحظهشماری میکرد. اما چرخه تصمیمگیری دولت حسن روحانی در مواجهه با این تالشها در نقطهای ایســتاد که ناظران سیاسی از آن به عنوان «پایــداری دیپلماتیک» یاد میکنند.

بــه ایــن ترتیــب در حالــی کــه بســیاری در ماههای گذشــته در اخبار خــود احتمال وقوع یــک جنگ علیه ایــران را پررنــگ جلــوه میدادنــد و جریانهــای اقلیتــی در واشــنگتن، تلآویــو و ریــاض بــرای بــر بــاد رفتن حاصــل ســالها مذاکره و ابتر شــدن برجــام ناخــن بــه هــم میســاییدن­د امــا کنــار رفتــن بولتــون بــه عنــوان یکــی از اصلیتریــن حلقههای فشــار علیــه ایــران نشــان داد کــه میتــوان و بایــد بــه رونــد گشــایش پســابرجام به عنــوان قفل بازشــدهای که بســتن دوبــارهاش ســهل و ممتنــع نیســت همچنان امیدوار بود. امیدی که رنگ واقعیت بخشــیدن به آن بدون بازی هوشــمندان­ه دیپلماتیــ­ک تهــران و عینیت بخشیدن به سیاست خارجی مبتنی بر تعامل ممکن نبود. در واقع آنچه طی روزهای اخیر و در واشنگتن از ســوی ترامــپ در حــال رخ دادن اســت، صرفــاً رفتــاری خلقالســاع­ه و بــدون عقبــه نیســت بلکــه حاصل رویکــردی اســت کــه دولــت روحانی در مواجهــه بــا کارشــکنیه­ای یــک ســال اخیــر دولــت امریــکا آن را بــه پیــش بــرده و با بهرهگیــری از توانایی وزیــر خارجــهاش بیشــترین بــار را در عملیــات نجــات برجــام بــه دوش گرفتــه اســت. واقعیتــی کــه مــرور برخــی ابعاد آن نشــان میدهد روند تصمیمگیــر­ی دولت روحانی چگونه اجرای ســناریوی از پیش نوشته شده تندروها علیه ایران را ناکام گذاشت. ■ رویداد بزرگ

ملغمــه کارشــکنی امریکاییهـ­ـا علیه توافق هســتهای در اردیبهشــت ســال 97 با یــک تصمیــم، وضعیت پیچیدهتــر­ی بــه خــود گرفــت. اقدام ترامــپ به خــروج از برجام که اقلیت مخالفــان ایــران را از وضعیــت انــزوا گونــهای کــه در ســالهای ریاســت جمهــوری بــاراک اوبامــا کمابیــش تجربــه میکردنــد، بیــرون بــرد. حاال تیم تندروها که با روی کار آمدن جان بولتــون به عنوان مشــاور امنیت ملی ترامپ امیدهای خود را برای افزایش فشــارها و برهم زدن توافق هســتهای دوچنــدان میدیدنــد، بــا رئیــس جمهــوری مواجــه بودنــد که شــرایط را بــرای بــازی مهرههایــی فراهــم کــرده بــود کــه سیاســت تغییــر نظام جمهوری اسالمی را به رأس سیاست خارجــی کاخ ســفید بازگردانــ­ده بود. رویــدادی کــه بــر اعتمــاد بــه نفــس ائتــالف عربی در برابر ایران نیز افزود اما در واقعیت دولت مستعجل بود. در چنیــن شــرایطی نتیجــه اعتمــاد به نفس بی پشــتوانه چیــزی نبود جز حرکات ایذایی که بعضاً به افتضاحی در سیاست بینالملل تبدیل شد. چه در فاصلــه چنــد ماه بعــد از خروج از برجام و بازگرداندن همه تحریمهای هســتهای علیه ایــران بود کــه ترامپ ریاســت یکی از جلسات مهم شورای امنیت را در خالل گردهمایی ســاالنه مجمع عمومی سازمان ملل برعهده گرفــت و کوشــید رهبــران اروپایــی حاضــر در این نشســت را با بدعهدی خــود نســبت بــه برجــام همــراه کند. تالشــی که از ســوی رئیــس جمهوری ایــران در ســخنرانی خــود در مجمــع عمومــی با ایــن انتقاد مواجه شــد که «ایاالت متحده قصــد دارد نهادهای بینالمللــ­ی را نادیــده بگیــرد و فکــر میکند چون زور دارد حق هم دارد.» پیــدا بــود که نشســت شــورای امنیت بدون هیــچ نتیجهای به پایان برســد تا ظریف این گونه بنویســد: «بار دیگر امریکا از شــورای امنیت سوءاستفاده کــرد امــا خــود را در نقــض برجــام و قطعنامه ۱۳۲۲ شورای امنیت تنهاتر یافــت». با ایــن همه بــرای امریکایی کــه در فقــدان متحــدان اروپایــیا­ش همچنان ســعی در تقویت ارتباطات خود داشــت، هنوز قابلیت بازیهای دیگــری وجــود داشــت. ایــن بــار امریکاییها از طریق اجالس «ورشو» و دعوت از 60 کشــور که تنها یکسوم از کشــورهای شــرکت کننــده وزرای خارجــه خــود را بــه آن فرســتادند، کوشــیدند فرصتی را فراهم آورند که بــار دیگــر ایــران را در ســیبل حمالت ســاماندهی خود قرار دهند. نشســتی کــه بــا میزبانــی لهســتان و تــدارک پرهیاهوی ایاالت متحــده همراه بود اما چنان کــه انتظار میرفت، فراتر از یــک رهاورد تبلیغاتی گــذرا نتیجهای نداشــت. چــه فدریــکا موگرینــی، رئیــس دیپلماســی اتحادیــه اروپــا به لهستان نرفت، وزرای خارجه آلمان، انگلیس و فرانســه نیز جلسه ورشو را نادیــده گرفتند و بســیاری از کشــورها تنهــا مقامــات رتبــه پاییــن خــود را راهی لهســتان کردنــد. اینچنین بود کــه بیتوجهــی کشــورهای بــزرگ به نمایش بیروح ورشــو، ایاالت متحده و متحدانــش را در یــک وضعیــت غیرمعمــول قــرار داد. چــه بحث در مــورد صلح و امنیــت در خاورمیانه و اجماعســاز­ی علیه ایران بیمعنا بود وقتی که اصلیترین بازیگران جامعه بینالملــل رغبتی برای مشــارکت در این نشست از خود نشان ندادند. ■ چند پرده از یک نمایش

در کنــار ایــن تالشها کارزار فشــار حداکثــری علیــه ایــران بــا هدایــت ائتالف جان بولتون، بنیامین نتانیاهو (نخســتوزیر رژیــم صهیونیســت­ی)، بنسلمان (ولیعهد رژیم سعودی) و بن زاید (ولیعهد ابوظبی) کوشــیدند

بــر پایــه اطالعــات مجعــول از نیــت ایران برای ســاخت ســالح هســتهای، آمــاده نشــان دادن آن بــرای حملــه بــه پایگاههــا­ی منطقــهای امریــکا و مداخله ایران در منطقه برای تشدید بحرانهــای جــاری، کاخ ســفید را مهیای آغــاز جنگ علیه ایــران کنند. ریــاض و ابوظبــی کــه طی ســالهای گذشــته بــا وجــود همــه برتریهــای نظامــی خود زمینگیــر جنگ با مردم یمن شــده بودند، بارها تالش کردند موشــکهای یمنی را کــه به نقاطی از پایتخت عربســتان اصابــت کرده بود به وســیله ای برای ادامه جبهه سازی علیــه ایــران تبدیــل کننــد. ادعایــی کــه نشــان مــیداد ایــران تحریمهای ســازمان ملــل علیــه یمــن را نقــض کــرده اســت و نیــز توســعه فنــاوری موشــکی ایــران میتوانــد تــا چــه حد مخاطره آمیز باشد.

ایــن نمایــش کــه پــردهای از آن در نشســت نیکــی هیلــی، نماینــده وقــت امریکا در ســازمان ملــل و قرار دادن الشــه یــک موشــک در پشــت او آغــاز شــد و در ادامــه بــا همراهــی انگلیــس و برخــی دیگر از کشــورهای اروپایــی بــه پیشــنهاد قطعنامــها­ی علیــه یمــن و بــا محوریــت محکــوم ســاختن ایــران انجامیــد، در ماههای پــس از آن پردههــای دیگــری هــم داشــت. نتانیاهــو دو بار ادعــا کرد که تصاویری از دومین و ســومین سایت مخفی هســته ای جمهوری اســالمی (تورقوزآبــ­اد و آبــاده اســتان فــارس) به دســت آورده است و ایران از ترس افشــای اطالعــات آن، فعالیتهــا­ی

خــود را موقتــاً متوقــف کــرده اســت. پرده دیگر نمایشــی بــود که با ناکامی تندروهــا بــرای تشــکیل یــک ائتــالف دریایی در خلیج فارس ناتمام ماند. ائتــالف «بــی» بــا خــودداری ترامــپ از نشــان دادن یــک واکنــش نظامــی به ســرنگونی پرنــده بدون سرنشــین امریکایــی در حریــم هوایــی ایــران روبــهرو شــد و همــه تالشهــای خود را جهــت ممکن کردن یــک درگیری بــزرگ میان تهران و واشــنگتن برباد رفته دید.

بال دیگر تیم تندروها گروه موسوم بــه «اتحاد علیه ایران هســتهای» بود که به اســتفاده از نیروی کامل نظامی امریکا برای پیشبرد اهداف خطرناک شاهزادههای کشورهای عرب حاشیه خلیــج فــارس گرایــش داشــتند و مأموریــت خود را در بــه راه انداختن یک درگیری جدی نظامی علیه ایران تعریــف کرده بودند. هــدف این گروه ایــران هراســی در ســطح بینالملــل و ممانعــت از تجــارت بینالمللی با ایــران اســت بویــژه آنکه آنهــا بعد از برجــام فعالیت خود را تشــدید کرده و از تمام ابزارها برای رســیدن به این هدف بهره گرفتند. گروه «اتحاد علیه ایران هســتهای» بــا داغ نگه داشــتن موضوع توانمندی هســتهای و اغراق و بزرگنمایــ­ی موضــوع در ســازمان ملل تالش کرد خطر ایران در عرصه بینالمللــ­ی را بــه امریــکا و اروپــا القا کنــد و برنامههــا­ی رهبــران و افــکار عمومی در ســه بعد خطر هســتهای، حقوق بشــر و حمایت از تروریســم را پیگیری کند.

■ مواجهه دولت روحانی با تندروها

اگرچــه نمــی تــوان انــکار کــرد که تــالش تیم مخالفــان ایرانی در پیوند دادن مســائل منطقــهای و موشــکی ایــران بــا برجــام و دادن بهانــه مخالفــت بیشــتر ترامپ بــا برجام با افزونــه فشــارهای اقتصــادی و روانی علیــه ایران نیــز همراه بود امــا غیر از این، تندروها نتوانســتن­د علیه تهران از فشــارهای بی حاصــل بــرای ایجاد یــک جنــگ نظامــی قدمــی فراتــر رونــد. فشــارهایی که گویا بیــش از هر چیــز تکرار شــدند تا میزان شــکیبایی ایــران را آزمــون کننــد و شــاید بــا ترغیــب ایرانیان به ناشــکیبای­ی بهانه را بــرای تبدیــل تنشهــای سیاســی و جنگهــای نیابتی بــه درگیــری رودر رو فراهــم آورنــد. درســت در خــالل چنین ســال پر تنشــی علیه ایران بود کــه دولــت روحانــی واکنشــی کامــالً متفــاوت بــروز داد. ایــران در مواجهه بــا خــروج یکجانبــه امریــکا از برجام تصمیم بــه مدارا گرفــت و به اجرای تــام و تمــام تعهــدات برجامــی اش پرداخــت. چه در ماههــای اولیه هنوز زمینهســاز­یهای سیاســی الزم بــرای اقــدام بــه کاهــش تعهــدات صورت نگرفتــه بــود و ممکــن بــود کاهــش تعهــدات ایــران، اروپــا را بیدرنــگ به ســمت امریکا ســوق دهــد. همین مــدارا و بــه تعبیــر روحانــی صبــر اســتراتژی­ک بــه مــوازات رایزنیهــا­ی مســتمر دیپلماتیــ­ک دســتگاه وزارت خارجــه باعــث شــد کــه دســت اروپــا برای در پیش گرفتن اقدامات قهریه علیــه ایران و بهانهتراشـ­ـی برای عدم همکاری با تهرانً به مراتب بســتهتر شــود و اروپــا عمال بــا محذوریتهای حقوقــی و سیاســی ایجــاد شــده کــه پیشتر برای آنها موضوعیت نداشت، رو بهرو شود.

در واقــع دولــت روحانــی در یــک ســال اخیــر کوشــید بــرآورد دقیقــی نســبت بــه اهــداف دولــت ترامــپ، سیاســت خارجــی آن، تــوازن قــوا میان جریانهــای مختلف در صحنه داخلی امریــکا و چگونگی تعامل آن با ســایر بازیگران جامعــه بینالملل بــه دســت آورد تــا چرخــه تصمیــم گیری خود را بر پایه یک ارزیابی واقع بینانه پیش ببرد. به این ترتیب ایران در زمیــن برجــام و پــس از یک ســال صبر از حقوق خود و ظرفیتهایی که برجــام در اختیــارش قــرار داده برای ترغیــب طرف مقابل به اجرای کامل تعهداتــش اســتفاده کــرد و گامهایی برداشت که موجب شد اروپا به تکاپو بیفتد و با ســعی بیشــتری نســبت به حفــظ برجــام تــالش کنــد. تکاپــوی فرانســهًبرای پیگیــری ابتــکار عملی که اخیرا از طریــق مذاکرات دوجانبه پاریــس – تهــران بــه جریــان افتــاده اســت ذیــل سیاســت مداراجویان­ــه دولــت ایــران و در اختیــار گذاشــتن فرصتــی بــرای دیپلماســی قابــل ارزیابی است. ■ مقابله با روایت ایران ستیزانه

در چنیــن شــرایطی دیپلماســی رســمی و رســانهای ایــران طــی یــک سال گذشــته در فراســوی مرزها یکی از فعالتریــن ادوار خــود را تجربــه کرد. در شــرایطی که جریــان تندروها در واشــنگتن با بهرهگیری از ظرفیت رســانههای گســترده، اندیشــکده­ها، اتاقهــای فکــر و نهادهــای تأثیرگذار تــالش کردنــد دیــدگاه خــود را از ماهیــت برنامههــا­ی هســته ای ایران و نقــش آفرینی منطقهایاش به یک روایــت خطرنــاک تبدیــل کننــد ایــن وزیــر خارجه ایران بود کــه مانع از آن شــد نگاه مطلوب آنها بــه عنوان یک روایت غالــب در افکار عمومی مردم جهــان و امریــکا نقــش ببنــدد. وزیــر خارجــه ایــران بــا چنین پیشــینهای و بــا توجــه بــه واقعیتهــا­ی حاکــم بر روابــط ایــران و امریــکا فعــال ســازی دیپلماســی عمومــی و رســانهای را در دســتور کار قــرار داد و بارهــا بــر اعتقــاد خــود بــه گفتوگو بــرای حل بحرانیترین مســائل تأکید کرد. وزیر خارجــه ایــران در بحبوحــه افزایــش فشــارها بــر ایــران در آخرین ســفری که بــه نیویــورک داشــت در گفتوگو با رســانههای پرمخاطب امریکایی از جمله«فاکس نیوز» به عنوان تریبون دولت امریکا افکار عمومی این کشور را نسبت به جنگ افروزی چهرههایی چون بولتون با اشــاره به قضیه جنگ عــراق حســاس کــرد و بــه جامعــه رســانهای و افــکار عمومــی امریــکا نســبت بــه تکــرار آن حوادث هشــدار داد و حساسیتهای ضروری را برای ایجاد یک جنگ احتمالی دیگر علیه ایران ایجاد کرد.

ظریف برای شــفاف کردن تحلیل خود بــه عملکــرد گــروه جنگطلبی کــه او آن راًگــروه «بی» نامید، اشــاره کــرد و عمال باعث شــد نــام این گروه در رســانههای امریکایــی تکرار شــود. ایــن چنیــن تالشهــای وزیــر خارجه ایــران مانــع مهمی بر ســر راه شــکل گیــری روایــت ایــران ســتیزانه در فضای عمومی امریکا شــد تا در کنار پیگیریهــا­ی مؤثر حقوقــی مطالبات ایــران در دادگاههــا­ی بینالمللــ­ی، مقابلــه مؤثــری بــا البیهــای جنگ طلــب و ذینفــوذ انجــام داده باشد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.