غربال ثروتمندان

یارانه واقعی کم درآمدها چقدر است؟

Iran Newspaper - - News - محسن ایلچی دبیر گروه اقتصادی

امروز چهارشنبه اســت و از دیشب ساعت ۴۲ همزمــان بــا آغــاز پرداخــت یکصــد و ســومین مرحلــه پرداخــت یارانــه نقدی، حدود ۰۰۸ هزار نفر از فهرســت بلند باالی 75 میلیوننفری­خیلیارانهب­گیرانحذف شدند.

دولــت مطابــق بــا دســتور مجلــس و تبصــره ۴۱ قانــون بودجــه ســالجاری، تصمیــم گرفتــه، حاضــران در ســه دهک درآمدی باال در جمعیت57 میلیون نفری یارانــه بگیــران را حذف یا غربالگــری کند. دولــت از آذر ماه ســال ۹۸۳۱ هر ماه یارانه میدهد. بیــش از ۱۹ درصد جمعیت یک کشــور ۳۸ میلیون نفری یارانــه میگیرند. امــا تاکنــون دولــت تصمیــم قطعــی و یکبارهای برای شناسایی و خروج این افراد از فهرســت بزرگ گیرندگان یارانه نداشته اســت.اینک هــم فهرســت دقیق افــرادی کــه در میــان دهکهــای درآمدی هشــتم تــا دهــم قــرار دارنــد، وجــود ندارد.دولــت میگوید:«شناساییاین­افراد،سختاست و دشوار.»کارشناســا­ن میگویند:«حدود ۰۱ میلیــون نفری میشــوند.» و بــرآورد نیمه رسمی، حدود۰۳ میلیون نفر است.

بهطوردقیقم­شخصنیستکهد­ولت چقدر یارانه میدهد، چرا که جریان حذف یااضافهناش­یازراستیآز­مایییارانه­بگیران حذفشدهمستم­راًادامهدارد.

چندی قبل، زمانی که دولت هر ماه به حدود ۸7 میلیون نفــری خرجی یارانهای مــیداد و حــدود دو تــا ســه میلیون نفــر از فهرست جدا نشده بودند، یکی از مقامات ارشــد دولتــی، رقــم ماهانــه ۰۰۲4 میلیارد تومان را به زبان آورد.

سخنگویدولت­اینهفتهباخ­برنگاران در این باره سخن گفت.علی ربیعی اعالم کرد:«۰۳ میلیون نفر از فهرست گیرندگان یارانه خارج میشوند.» و اضافه کرد:«برای تکمیــل پایگاههــا­ی اطالعاتــی، دســتوری صادر شــده که روز به روز وضعیت آن بهتر میشود.»

حــال بــر اســاس تحلیلهــای دولــت، بــا حــذف ۰۰۸ هــزار نفــر از فهرســت یارانهبگیـ­ـران، ماهانــه 6۳ میلیــارد و ۰۰4 میلیــون تومــان از بودجــه یارانــه کاســته و صرفهجویی میشود.دولت انتظار دارد، با تداوم روند حذف یارانه بگیران، طی نیمه دوم ســال مبلغــی بیــش از ۶۳۴ میلیــارد تومان صرفهجویی شــود.انتظار سخنگوی دولــت هــم بــرای صرفهجویــی یکســاله، مبلغــی دو برابــر، یعنــی بیــش از ۳7۸ میلیاردتوم­اناست. ■ یارانهبگیر­انپردرآمد

امــا چــرا سیاســتگذا­ران حــذف یارانــه بگیــران الکچرینشــ­ین را کلیــد زدهانــد. واقعیــت ایــن اســت کــه دولت به پوســته ســخت ناترازی دخل وخرج کشــور رسیده اســت. کســری بودجه ســالجاری بــاال بود و این باعث شــده که ســران قوا در نشست شورای هماهنگی، به کاهش سقف بودجه کشور رأی دهند. مبلغ تعدیل بودجه ۶۸۳ هــزار میلیــارد تومــان اســت.این در حالی است که سقف منابع عمومی بودجه ۹44 هــزار میلیــارد تومــان بود.یعنــی ۳6 هزار میلیــارد تومان منابع درآمــدی و هزینهای بودجه تقلیل پیدا کــرد. این تصمیم یکی از اقدامات برای افزایش تابآوری اقتصاد اســت. بنابراین راهی جــز کاهش هزینهها بویــژه هزینههای جــاری نبوده و نیســت و واقعیسازی هدفمندســا­زی یارانهها یکی ازاینهاست.

حــال حــذف دهکهــای پردرآمــد از فهرست گیرندگان یارانه یکی از مهمترین اولویتهای دولت است که به گواه بسیاری ازروزنامهن­گارانوکارش­ناساناینکا­ربایدبه محض مصوبه مجلس انجام میشد تا از انحراف در تخصیص منابع عمومی زودتر جلوگیریمیش­د.

پرداختهدفم­ندیارانهها­ینقدییکی از سیاســتهای کالن اقتصــادی به منظور تقویتتوانا­قتصادیگروه­هایکمدرآمد، توزیــع عادالنه ثروت و رشــد متــوازن بوده اســت، اما شــروع، اصرار و تــداوم پرداخت یارانههــا بهصــورت کامــالً غیرهدفمنــ­د، هدفهایاولی­هاینطرحراا­مروزبهصورت جدی با تردید روبهرو کرده است. ■ مسألهدولتی­ن

مســأله دولتهــای نهــم و دهــم یــا مســأله دولت هــای یازدهــم و دوازدهــم، فرقی نمیکند، مســأله انحــراف پرداخت یارانــه یکــی و جــدی اســت، دولــت نهم، قبل از شناخت دقیق دهکهای درآمدی (گروههــای هــدف) اقــدام بــه پرداخــت یکسان یارانه نقدی میان۰6 میلیون ایرانی کرد و بعدها همچنان با نامنویســی ســایر جاماندگان، دســت رد هم به ســینه کســی نــزد. تــداوم حرکــت در مســیر نادرســت و وجود انحــراف در پرداخــت یارانهها ادامه یافت، چرا که کســی نباید ناراحت میشد. تا اینکه از یکی دو ســال گذشته حذف افراد پردرآمد از لیســت بزرگ بهصورت شــیب آهســته آغــاز شــد. واقعیت این اســت که فــارغ از فشــارهای تحریم و کاهش ســقف بودجــه؛ آمار گواهی میدهد با وجود اینکه دولتیازدهم­ودوازدهم تغییریدرمس­یر پرداختهــا­ی یارانههــا­ی پنهــان و آشــکار نداده است، اما نابرابری در توزیع درآمدها افزایشیافت­هاست. ■ روندصعودیش­کافدرآمدی

نکتــه ایــن اســت کــه سیاســتگذا­ران اقتصــادی در دولــت دوازدهــم بایــد فکــر اساســی برای ترمیــم پرداخــت یارانههای افــراد کم درآمد جامعه انجام دهند، برای اینکه متوجه شــویم، روند فاصله نابرابری توزیــع درآمــد و ثــروت میــان طبقــات و دهکهای ۰۱ گانه در جامعه شتاب گرفته اســت، کافی اســت به آمــار مرجــع آماری کشوریعنیمر­کزآمارمراج­عهشود.

این ســازمان، آمــار ضریب جینــی را تا ســال 7۹۳۱ منتشــر کــرده اســت. ضریب جینــی چیســت؟ یــک شــاخص و ســنجه محاســبه اندازهگیــ­ری نابرابــری درآمــدی میــان افراد کــم درآ مــد و پردرآمد جامعه اســت. به بیــان ســادهتر، شــکاف درآمدی میــان طبقات مختلف جامعــه را توضیح میدهد، هر چه شــاخص به ســمت عدد یکحرکتکند،توضیحمیدهد،نابرابری به سمت وضعیت بیشــتر و هرچه از عدد یــک فاصله بگیرد و به ســمت صفر برود، نشان از کاهش شکاف و نابرابری درآمدی و توزیع مناســب ثروت پیش مــیرود. این شــاخص در ســال ۸۸۳۱ بــه عــدد ۱۱۱4/۰ رسید. یعنی در آن زمان ساختار اجتماعی و اقتصــادی جامعــه بــه ســمت نابرابری حرکــت میکرد، همــان چیزی کــه باعث شــد، دولت وقت در ســال ۹۸۳۱ به سمت پرداخت یارانههای نقدی برود. یا بهدنبال شرایط ظهور و تحقق شعارهای انتخاباتی آن زمان باشد.

در ســال ۹۸۳۱ بــا مجموعــه اقدامــات بــرای پرداختهــا­ی انتقالــی و همچنیــن توزیعیاران­هها،اینشاخصبهع­دد۹۹۰4/۰ کاهــش یافــت. یعنی نشــانه انــدک برای برابری توزیع درآمد در آن سال؛ از این سال بعــد، روند نزولی ضریب جینی همســو با تمام تحوالت اقتصادی از جمله پرداخت یارانهای غیر مستقیم و پنهان تا سال۲۹۳۱ ادامه داشــته و بــه عدد ۰56۳/۰ رســید که نماگر کاهش شــکاف درآمدی در مقایسه با شــرایط زمانی و تحوالت ساختار اقتصاد ایران بــود، اما مجدداً روند صعــودی آن از ســال ۲۹۳۱ آغاز شــد و از ســطح عــدد پایه ۹56۳/۰ در سال۳۹۳۱ به عدد۸۸7۳/۰ و تا سال 6۹۳۱ به عدد ۱۸۹۳/۰ رسید که سه دهم درصد نسبت به سال۲۹۳۱ به سمت عددیکبیشتر­میلکرد.

ایــن درحالی اســت که همســو با رشــد بودجه ســنواتی و شاخص نرخ تورم، مبلغ یارانــه نقدی کــه دولت برای جلوگیــری از آثــار تورمی پرداخت کرده اســت، طی این ســالها افزایش نداشته و همچنان برنامه پرهزینه پرداخــت یکســان یارانهها، میان دهکهایدرآم­دیادامهداش­تهاست.

یعنیثروتمن­دانیادهکها­یدرآمدی بــاال در جامعــه از قبــال پرداختهــا­ی یارانههایی­کسانشاممجا­نیمیخوردند­و سواریمجانی­میگرفتندوم­یگیرند.

بنابرایــن بــه نظــر میرســد کــه دولت بایــد همزمان بــا حــذف افــراد پردرآمد از فهرســت گیرندگان، به جای صرفهجویی منابــع حاصل از عــدم پرداخــت یارانهها، مبلغ یارانه 54هزار و ۰۰5 تومانی افراد کم درآمد را افزایش دهد. یعنی به جای اتخاذ رویکرد صرفــه جویانه، رویکــرد بازتوزیع و بازتخصیص منابع را دنبال کند. شاید هم اســتدالل این باشــد، اگر همزمان با حذف گیرنــدگان پردرآمــد؛ مبلغ یارانــه افراد کم درآمد افزایش یابد، مقاومت کســانی که از فهرست بتدریج حذف میشوند، افزایش مییابد، بنابراین بهتر است بعد از فرآیند غربالگریای­نکارصورتگی­رد. ■ بازگشتبهسا­ل98

امــا بــرای آنکــه بدانیــم، ســهم یــا اثــر یارانه نقــدی در زندگی افــراد و خانوارهای کم درآمدها چقدر اســت، محاســبات زیر خواندنیاست:

اولیــن پرداخت یارانه نقــدی از آذر ماه ســال ۹۸۳۱ بــه حســاب کســانی کــه برای دریافــت آن ثبتنــام کــرده بودنــد، واریــز شــد. در اولیــن مرحلــه واریز یارانــه نقدی به حســاب خانوارهــا، با پرداخــت ۰۴ هزار و پانصــد تومان بــه ازای هر نفــر در ماه، در مجموع۴ هزار و هشتصد میلیارد تومان به حسابها واریز شد. به روایتی، دولت وقت مبلغی نزدیک بــه ۵ هزار میلیــارد تومان به منظــور واریز ۱۸ هزار تومان یارانه نقدی دوماهه بــه ازای هر فرد پرداخت کرد. یا به گفتهای، برای ۰۶ میلیون و پانصد هزار نفر یارانهواری­زشود. ■ ارزشواقعیی­ارانهنقدیچ­قدراست؟

بــه طــور کلی میتــوان بــا چنــد روش، ارزش واقعــی یارانههــا را محاســبه کــرد. یارانههای نقدی اکنــون دو ارزش دارد، اول ارزش اسمی که همان مبلغ 45 هزار و ۰۰5 تومــان اســت و دیگــری ارزش واقعی که با توجــه به افزایــش نــرخ تــورم، از ارزش آن کاستهشدهاس­ت.

روشاول،استفادهازس­امانهمحاسب­هگر بانــک مرکــزی اســت .ایــن مرجــع، روی وبســایتش یــک درگاه جداگانه بــا عنوان محاسبهگرتو­رمدارد.محاسبهگرتو­رم،برای تبدیــل ارزش ریالی مبلغی در یک مقطع زمانی نســبت به مقطــع زمانی دیگــر (در گذشــته) از شاخص بهای کاالها و خدمات مصرفــی )CPI( اســتفاده میکند.آمــار شــاخص بهای کاالهــا و خدمات مصرفی بهصورتساال­نهوماهانهم­حاسبهمیشود و این سایت در آخرین تاریخ بهروز رسانی، تا تاریخ آبان 7۹۳۱ نرخ تورم ماهانهاش را به روز کرده اســت.به طور معمول، بانوانی کــه میخواهنــد ارزش مهریه را از گذشــته تاکنون محاســبه کننــد، از این محاســبهگر استفادهمیک­نند.اینمحاسبهگ­ربهگونهای کار میکند که ارزش مبلغی را از سال 5۱۳۱ تا ســال 6۹۳۱ بهصورت ســاالنه محاســبه میکند. حال تصــور کنید(برفرض) دولت در همــان پرداخت اولیه، مبلــغ 45 هزار و ۰۰5 تومان به حساب گیرندگان یارانه واریز کرد. محاســبهگر تورم بانک مرکزی نشان میدهد ارزش واقعی مبلغ 45 هزارو ۰۰5 تومان یارانه در تاریخ آذرماه سال ۹۸۳۱ به مبلغی حدود بیــش از 6۰۲ هــزار تومان تا تاریخ آبان ماه سال7۹۳۱ رسیده است.این تاریخ آخرین تاریخی است که محاسبهگر تورمبانکمر­کزی،نرختورمراد­رآنروزآمد (آپ دیت)کرده است.

اگــر دادههــای تــورم ماهانــه و نقطــه بــه نقطــه ســال ۸۹۳۱ در این محاســبهگر بارگذاری شــود، به طور قطع ارزش واقعی روز یارانهای کــه دولت باید امروز پرداخت کنــد، مبلغــی بیــش از 6۰۲ هــزار تومــان اســت.اما همیــن 6۰۲ هزارتومــا­ن حــدود ۰5۳درصــد یا 4/5 برابر از رقــم 45 هزار و پانصدتومان­بیشتراست.

روش دوم تعیین ارزش حقیقی یارانه بااحتسابتغ­ییراتبرابر­ینرخارزها(دالر) اســت.در این روش، ارزش روز یارانه نقدی همان 45 هزار و ۰۰5 تومان پرداخت اولیه فرض میشــود.ارزش یــک دالر در آذر ماه سال ۹۸۳۱ حدود ۰4۰۱ تومان بود.یعنی با دریافت یــک یارانه 45 هزارتومانی، امکان خرید 44تا 45 دالر وجود داشــت.اکنون اگر دالر امریــکا ۱۱ هــزار و ۰۰۳ تومان محاســبه شــود، با یک یارانــه 45 هــزارو ۰۰5 تومانی میتــوان چهــار دالر با نــرخ بــازار آزاد، دالر خریداری کــرد. حال اگر همین چهــار دالر را بــا نرخ ســال پایه ۹۸۳۱ محاســبه کنیم، به عدد حدود چهار هزار تومان میرســیم. یعنیچهاردا­لردرسالآغا­زیارانههاح­دود چهارهزار تومان بوده است.به بیانی دیگر، ارزش کنونی یارانه نقدی هر فرد براســاس نرخ تبدیــل دالر به ریال ســال ۹۸۳۱ چهار هزارتومانا­ست.

حــال اگــر بخواهیــم معکــوس ارزش دالرییاهزی­نهفرصتآنرا­محاسبهکنیم، ارزش روز 45 دالر با احتســاب دالر ۱۱ هزار و ۰۰۳ تومان، ۸۰5 هزار تومان اســت.یعنی االن باید این مبلغ یارانه پرداخت میشد. گرچه شــاخص تــورم، ســنجه معتبرتری اســت. روش ســوم ارزش واقعــی یارانــه، محاســبه نــرخ تــورم از آذر ۹۸۳۱ تــا پایان شــهریور ۸۹۳۱ اســت که با توجه به تغییر مرجــع آماری از بانک مرکزی به مرکز آمار همچنین تغییــرات فنی در پایه محاســبه شــاخص، تفاوت درضریب اهمیت و وزن کاالهایــی که در ســبد هزینــه خانــوار در دو روشمحاسبه،دردسترسنبو­دنمحاسبه شــاخص تورم(IPC) بانک مرکزی، توقف و عــدم اعالم نرخ تورم بر مبنای محاســبه بانکمرکزی،تغییرسالپا­یهمحاسبهتو­رم از ســال ۰۹۳۱ بــه 5۹۳۱ از ســوی مرکز آمار امکانمحاسب­هآنوجودندا­رد.

در یــک کالم میتــوان عنــوان کــرد، افزایــش نــرخ ارزهــا در برابــر ریــال، رشــد عرضه پــول و افزایــش بی امان نــرخ تورم ۹ ســاله منجر بــه کاهش اثر قــدرت خرید کمدرآمدهــ­ا شــده اســت.همچنین ایــن یارانهها نقش قابل انتظــاری در افزایش یا کاهش مصرف و قــدرت خرید دهکهای درآمدیهشتم­تادهم(ثروتمندان)نداشته است.پس قطع آن هم باعث نارضایتی و مقاومتاجتم­اعیاینگروه­نمیشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.