چرا عراق به ایران حمله کرد؟

Iran Newspaper - - News - سرهنگ احمد حسینیا پژوهشگر تاریخ جنگ

جنگ هشت ساله عراق علیه جمهوری اسالمی ایران که از 31 شهریور 1359 آغاز شد، ریشه در اختالفات عمیق دو کشور دارد که سابقه آن به دوران حکومت سلسله صفوی مربوط میشــــود. اما اندیشه پلید جنگ عراق علیه ایران برای جداسازی استان خوزستان را اولین بار انگلیسیهای اســــتعما­رگر در ســــال 9231شمســـ­ـی پیریزی کردند، که شرایط و زمینههای آن 03سال بعد فراهم شد.

نیروهای عراقی از نیمه دوم فروردین ماه سال 1359 در نزدیکی مرز مستقر شدند، اما از نیمه دوم شهریور سال 1359 آرایش جنگی گرفتند. اســــتقرا­ر واحدهای عراقی و نحوه سازماندهی آن به وضوح نشان میداد که آنان قصد حملهای قریب الوقوع را در پیش دارند، زیرا از همان نیمه دوم شهریور بارها پاسگاههای مرزی را زیر آتش گرفتند.

اولین فعالیتهای دشــــمن در منطقه خرمشــــهر و آبادان از کرانه نهر خین آغاز شد و پاسگاههای این منطقه از فروردین ماه سال 1359 زیر آتش گلولههای خمپاره واقع میشد. البته تمرکز آتش نیروهای عراقی در این منطقه نشان داد که آنان قصد داشــــتند توجه نیروهای ایرانی را از منطقه اصلی پیشروی خود در آیندهیعنیم­نطقهشلمچهب­هنقاطدیگری­متوجهنماین­د.چونایندرگی­ریهاتا شهریورهمچن­انادامهیاف­ت.

بمبــــارا­ن چنــــد دهکده مــــرزی درغــــرب و جنــــوب کشــــور از خــــرداد ،1358 درگیریهای پراکنده مرزی از مرداد 59 و حمله به پاســــگاه­های مرزی در منطقه قصرشیرین،هویزهوبستا­نوایالم،بمبارانمهر­ان،ادعایمالکی­تجزایرسهگا­نه تنب و ابوموســــ­ی، تقویت نیروهای عراقی در مرزها و احــــداث مواضع و راههای ارتباطی و ســــرانجا­م اســــتقرا­ر ناو جنگی در دهانه فاو و 12 لشــــکر تقویت شده در خطوط مرزی از جمله اقدامات دیگر دولت عراق علیه ایران بود.

یکی از روزهای تیرماه 1359 شمســــی در مــــرز اردن و عراق و در یک مالقات شــــوم و شیطانی بین صدام حاکم نظامی عراق و برژینسکی مشاور امنیت ملی جیمی کارتر رئیس جمهوری وقت امریکا، حمایت از جنگی نابرابر و نابخردانه علیه ایران پیریزی و قطعی میشود.

در ایــــن مالقات حمله نظامی عراق به ایران مورد بررســــی واقع میشــــود و برژینســــ­کی به صدام قــــول میدهد که امریکا از تهاجم عــــراق به ایران حمایت خواهد کرد. بعد از این مالقات سخنان حاکمان عراق، حالت خصومت و جنگ میگیــــرد. به این ترتیب آنان آشــــکارا ایران را به جنگــــی فراگیر تهدید میکنند و آشوبهای زیادی را در خوزستان به راه میاندازند. تا آنکه در 17 آوریل 26(1969 شــــهریور )1359 صدام در اوج قدرت، قرارداد 5791الجزای­ر را پاره و چند روز بعد تهاجم سراسری ارتش عراق آغاز میشود.

عراق در فاصله روزهای 31شهریور تا 61شهریورسا­ل9531 ارتفاعات میمک را در غرب ایالم اشــــغال کرد. با چنین تعرضی صدام مدعی شــــد که هنوز هیچ اقدامــــی صورت نگرفته، چون میمک قســــمتی از خاک عراق اســــت. از آنجایی که بعدها مشــــخص شــــد که تمام توجه ارتش عراق برخوزستان متمرکز شده، میتوانچنین­استنباطکرد­کهاشغالمیم­کیکترفندنظ­امیبودتاذه­نسران دولت و فرماندهان ارتش را از جنوب به غرب کشور متوجه کند. همچنین در 16 شــــهریور 1359 ارتفاعات خانلیلی و زینلکش در استان کرمانشاه توسط ارتش عراق اشغال شد. در زینلکش (جنوب قصرشیرین و غرب سرپلذهاب) با غلبه برگروهان ژاندارمری ابتدا پاسگاه خانلیلی را اشغال کردند و سپس بر ارتفاعات مسلطشدند.

صدام که از سالها قبل با هدف حاکمیت کامل بر اروند رود، بهدنبال فرصتی برای حمله به ایران بود، با تصور از هم پاشیدن ارتش و مقاومت نکردن نظامیان وهمچنیناطم­ینانازحمای­تامریکادرا­بتدایحمله،اهدافخودرا­بهاینشرح اعالم کرد: -1 لغو قرارداد579­1 الجزایر -2 تجزیه استان خوزستان یا جداسازی آن از ایران -3 حمایت از اقلیتهای غیر فارس یا تقسیم ایران به پنج کشورر کوچک و ضعیف -4 براندازی حکومت جمهوری اسالمی و نابودسازی کشور ایران او با اتکا به حمایت قدرتهای غرب و شــــرق بــــه خیال خام خود وعده فتح ایران طی چند روز را میداد. برژینسکی مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری وقت امریکا نیز 32روز قبل از شــــروع جنگ در مصاحبه با روزنامه الســــفیر لبنان گفته بود:«جنگ حداکثر 10 روز با پیروزی عراق پایان خواهد یافت.»

صدام جنگ را با الهام گرفتن از جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل طراحی و شروع کرد. جنگ ششروزه 1967 نبردی بود که از 5 ژوئن تا 10 ژوئن 1967 میان اســــرائی­ل و کشــــورها­ی عربی مصر، ســــوریه و اردن رخ داد و با پیروزی اسرائیل به پایان رســــید. این نبرد نقطه اوج بحرانی بود که از تاریــــخ 15 مه تا 12 ژوئن 1967 به درازا انجامید و در آن اســــرائی­ل با شکســــت ارتش چند کشور عربی قسمتی از خاک آنها را تصرف کرد. این جنگ با حمله هوایی ناگهانی اسرائیل به پایگاههای هوایی مصر در 5 ژوئن 1967 آغاز شد و اسرائیل طی 6 روز موفق شد تا کنترل نوار غزه و صحرای سینا را از مصر، قدس شرقی و کرانه باختری رود اردن را از اردن و بلندیهای جوالن را از سوریه خارج کند.

ارتش عراق نیز در روز13 شــــهریور 1359 با اســــتفاد­ه از 291هواپیما­ی جنگی حمله گســــترده و از پیش طراحی شدهای را آغاز کرد. در اولین روز جنگ مناطق مســــکونی، فرودگاهها و کارخانه های شــــهرهای تهران، بوشــــهر، اهــــواز، دزفول، کرمانشاه، همدان، تبریز، اصفهان، سنندج، شهرکرد ...و مورد حمله هواپیماهای عراقیقرارگ­رفت.

نیروی زمینی ارتش عراق که پس از پیروزی انقالب اسالمی، بتدریج حضور خود را در مرز تثبیت کرده بود، از نظر تجهیزات و نیروی انسانی کامالً مجهز و با آمادگی الزم؛ در ســــه منطقه با 12 لشــــکر و 29 تیپ مستقل وارد عمل شد. عراق هنگام حمله در شمال غربی دارای دو لشکر پیاده کوهستانی، در غرب سه لشکر زرهی، یک لشکر پیاده و یک لشکر کوهستانی و در جنوب دارای سه لشکر زرهی و دولشکرمکان­یزهبود.

یک روز بعد از هجوم سراســــری عراق به کشــــورما­ن، خلبانان شجاع نیروی هواییارتشب­ا041هواپیم­ایجنگیتاعم­قخاکعراقنف­وذوبابمبار­انپایتخت و سایر شهرهای عراق و نابودسازی پایگاههای نظامی این کشور پاسخ قاطعی به حمالت هوایی عراق دادند.

در اثر حمله گســــترده زمینی ارتش عراق، شــــهرهای ســــر پــــل ذهاب، قصر شیرین، سومار، مهران، موسیان، بستان و هویزه در روزهای آغاز جنگ به اشغال ارتش عراق در آمده و مدافعان این شهرها ناچار از عقب نشینی شدند. نیروهای عراقی در حالی به پیشرویهای خود ادامه میدادند که در مرزهای جنوب و غرب کشور غیر از دو لشکر 92 زرهی اهواز و لشکر18 کرمانشاه (با دو تیپ) یگان عمده دیگری در منطقه وجود نداشت. با همین دو لشکر و دو گروه رزمی دیگر (از تیپ زرهی 37 شیراز و لشکر12 حمزه، آن هم با توان رزمی کمتر از05 درصد) نیروهای عراقی نتوانستند به برخی از اهداف از پیش تعیین شده خود برسند.

با آنکه دشــــمن مناطقی از خاک ایران را اشــــغال کرد، امــــا هدف عراق چیز دیگری بود. ارتشی که برای فتح ایران ظرف مدت چند روز تجهیز و آماده شده و ازحمایتآشک­ارحداقل63ک­شورقدرتمند­برخورداربو­د،غیرازاشغال­چندشهر کوچک مرزی و محاصره آبادان و سوســــنگر­د در یک ماه اول جنگ نتوانست کار دیگری انجام دهد و زمینگیر شد.

علت عدم استقرار نیروهای ارتش در مرزها نیز این بود که محاسبات برخی ازمســــئو­الن وقت کشــــور حاکی از آن بود که آنان اعتقادی به حمله ارتش عراق نداشــــتن­د، در حالی کــــه قبل از آن بر اســــاس شــــواهد و دالیل موجــــود، از طرف فرماندهـــ­ـان ارتش به تعدادی از نمایندگان مجلــــس و رئیس جمهوری حمله قطعی ارتش عراق اطالع داده شده بود. از دیدگاه رئیس جمهوری وقت، موازنه قدرتبیندوق­طبشرقوغربب­ایدحفظمیشد­وچونجنگعرا­قعلیهایران سبببرهمزدن­چنینمعادله­ایمیشد،بنابراینچن­یناتفاقیغی­رممکنبود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.