روحانی قدرت ایران را نمایش داد

Iran Newspaper - - صفحه اول - جاوید قربان اوغلو کارشناس مسائل بینالملل

مجمع عمومی ســازمان ملل متحد امســال به وضوح به عرصــه منازعــه دیپلماتیــ­ک ایــران و امریکا تبدیل شــده اســت. ایــن منازعه را نبایــد فقط به موضعگیری رســمی رؤســای جمهــوری دو کشــور در ســخنرانیه­ای خــود و مصاحبههــا­ی وزرای خارجه ایران و امریــکا محدود کرد. ایــن در حالی اســت کــه اغلب بازیگــران مهــم جهان در خال نشســت جاری ســازمان ملل بر کاهش تنش میان ایــران و امریــکا و یافتــن راهــکاری جهــت نجــات برجام متمرکز شــدند. تحلیل ماقاتهای دیپلماتیک رؤســای کشــورهای مطرح جهان با رئیسجمهوری ایران و بهطور مشــخص حضور رهبران فرانسه، انگلیس و آلمان در محل اقامت روحانی در نیویورک در یک گزاره خاصه میشود

کاهــش تنــش میان ایــران و امریــکا. رهیافتــی کــه از مدتهــا پیــش بــا ارائــه ابتکارعمــ­ل از ســوی امانوئل مکرون رئیسجمهوری فرانســه آغاز شد و بهرغم پیچ و خمها و دشــواریها با جدیت دنبال میشود. مکرون رایزنیهای فشردهای را با آقای روحانی در نیویورک به جریان انداخته اســت و در حالی که بوریس جانســون، نخســتوزیر انگلیس هم طی روزهای گذشته به او پیوســته بود، تالش زیادی به عمــل آورد فاصله دیدگاههای ایران و امریــکا را بــرای برونرفــت از بحــران برجام کم کند.

نکتــه دیگر کــه در ایــن رابطــه باید بهطــور جدی مورد توجه قــرار داد چند اتفاقــی اســت کــه قبــل از ورود آقــای روحانــی به نیویــورک رخ داد کــه نباید آنها را دستکم گرفت. اول اینکه جنگ افروزان دســتگاه ترامپ، با خواســت و اراده شــخص رئیسجمهــو­ری امریکا، یکی پس از دیگری یا کنار گذاشته شدند یا مجبور به عقبنشــینی و همراهی با مواضع ترامپ شدند. بهطور مشخص میتوان بــه برکنــاری مفتضحانه جان بولتون، یکی از کلیدیترین چهرههای دســتگاه سیاســتگذا­ری امریــکا اشــاره کــرد. همچنیــن مایــک پمپئــو، وزیــر خارجــه امریــکا عمــالً بــه تعدیــل سیاســت خصمانه خود و همراه شدن بــا دیــدگاه ترامــپ روی آورد چنانکه او از ۲1 شــرطی که بــرای مذاکره بــا ایران مطرح کرده بود، عقبنشینی و در کنار رئیسجمهــو­ر امریــکا از گفتوگوهای بدون پیششــرط با ایران صحبت کرد. مســأله اخراج بولتون از دولت امریکا را نباید دستکم گرفت، او نماد ضدیت با ایران و همبستگی با گروههای برانداز ایران و ســمبل کوبیدن بــر طبل جنگ در همراهــی با نتانیاهــو و رژیم غاصب صهیونیستیب­ود.

نکتــه دیگــر در ایــن رابطــه، اصــرار ترامــپ بــر مذاکره بــا مقامهــای ایران حتــی در ســطح دیدار بــا وزیــر خارجه بــود. ایــن مســأله را میتــوان بــه دو شــکل تفســیر کــرد؛ اول نیــاز ترامپ به گفتوگــو بــا ایــران بــرای بهرهبــردا­ری در انتخابــات آتــی امریــکا و دوم درک درست او از ظرفیتهای بیبدیل ایران در منطقه اســت. این همان اســتداللی اســت کــه حتــی ریــگان را وادار کــرد در توجیــه اعزام مک فارلین بــه تهران در برابر مــردم امریکا بــه آن اعتراف کند. مســأله دیگر وقــوع رویدادهای مهمی چــون ســرنگونی پهپــاد امریکایــی و نــوع عکسالعمــل امریــکا مقابل این رویدادها پیام روشــنی به جهان داشت و نشان داد که این کشور تا چه اندازه به جایــگاه و اقتدار منطقــهای ایران واقف است.

پیــدا بــود کــه نــوع مواجهــه ترامپ بــا ایــن رویدادهــا، چنــدان خوشــایند اســرائیل، عربستانســ­عودی و حتــی برخــی کشــورهای منطقــه نباشــد. رئیسجمهــو­ر امریــکا حتــی پــس از گــزارش وزیــر دفاعش دربــاره موضوع آرامکــو بــه صراحــت بــاور خــود را بــه راهحلهــای دیپلماتیــ­ک و گفتوگو با ایــران تکــرار کــرد. در حالی کــه همه بر این باور بودند که بعد از آن او به تهدید شــدیدتر ایران و کوبیدن بر طبل جنگ ادامه خواهد داد.

نکته آخر اینکــه فضای بینالمللی در رابطــه با ایــران و رویدادهای منطقه خاورمیانــ­ه فضــای بشــدت ملتهــب اســت. آقای روحانی در سخنرانی خود هــم اقتدار ایران را به نمایش گذاشــت و هــم بــاب مذاکــره را نبســت. مطالبه ایــران کنــار گذاشــتن همــه تحریمها از ســوی امریکا و بازگشــت به میز مذاکره براساس برجام است. اگر مطالبه ایران بــرای برونرفــت از ایــن بحــران انجام مالقات دوجانبه است، این امر نیازمند وجود یک محلل اســت. اگرچه ترامپ بارهــا گفته که نیــازی به طرف ســوم یا میانجی وجود ندارد و ایرانیان میدانند کجا و چطور با ما صحبت کنند، اما این یک شــعار پوچ تبلیغاتی اســت؛ زیرا او بهخوبــی میداند که در این شــرایط نه ایــران پای میــز مذاکره مینشــیند و نه امکان مذاکــره وجــود دارد. این محلل اکنــون در عرصه حضور دارد و آن آقای مکرون و ابتکاری است که اگرچه زوایای آن برای ما مشخص نیست، اما به نظر میرسد گزاره تعدیل در برابر تعدیل را دنبال میکند. بــه این معنی که امریکا بخشــی از تحریمهــا را بــردارد و ایــران از گامهــای ســهگانه کاهــش تعهــدات برجامی خود برگردد.

اگــر مــا در ایــن شــرایط بتوانیــم بــا دیپلماســی قدرتمندانه و هوشمندانه ابتــکار مکــرون را تکمیلتــر نمــوده و مطالبــه ایــران را بــه گونهای کــه امریکا وادار به بازگشــت به برجام شــود، مورد پیگیــری قــرار دهیــم، میتــوان امیدها برای حفظ برجام را زنده نگاه داشــت. بــر پایه چنیــن ابتکاری که بــه نوعی در سخنرانی آقای روحانی هم مورد اشاره قــرار گرفت، میتــوان محتــوای برجام را حفــظ کــرد هــر چنــد اگــر الزم باشــد تغییراتــی هــر چنــد ظاهــری در آن رخ دهد. این اقدام میتواند مشــابه همان کاری باشد که درباره نفتا انجام شد؛ زیرا توافق نفتا میان امریکا، مکزیک و کانادا حفظ شــد اما طرفیــن پذیرفتند که نام آن را تغییر دهند. به نظر من این نکته در ســخنرانی آقای روحانی هم بهطور مشــخصی گفته شــده بود و ایــران باید این نکته را مدنظر قرار دهد.

از سوی دیگر رئیسجمهوری ایران بــرای حلوفصــل بحرانهــای جــاری منطقــه خاورمیانــ­ه طرحی موســوم به «ائتــالف بــرای امیــد» و «ابتــکار صلح هرمز» مطرح کرد. این در حالی اســت که پیششرط موفقیت اجرای این طرح پیگیــری آن از طریق کشــورهایی چون عربستان، امارات و قطر، عمان و کویت اســت. اما اکنون دو عنصر اصلی یعنی امارات و عربســتان عناصــر مفقودهای هســتند و بعید به نظر میرســد امکان گفتوگو میان ایران و این کشورها مهیا باشــد. به بــاور من اگر اتفاق اول شــکل بگیرد، یعنی امکان گفتوگوی ایران و امریکا فراهم شــود، تأثیر بسیار مهمی در اراده عربســتان و امــارات برای ورود به بحث دربــاره ابتکار عمل منطقهای آقای روحانی فراهم خواهد شد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.