باز آرایی یارانه نقدی

Iran Newspaper - - News - میثم هاشم خانی محقق حوزه فقرزدایی

بــا وجــود مخالفتهــا­ی مکتــوب و منتشرشــده نگارنده با بخــش بزرگــی از سیاســتهای دولتهــای نهــم و دهــم، قاطعانــه معتقدم کــه اصــل ایــده «یارانه نقــدی» یکی از صحیحترین سیاستگذاری­های اقتصادی کشور در ۰5 سال اخیر بوده اســت. هر چند که بعد از ارائه این ایده صحیح و منطقی، متأسفانه فرآیند اجرایی آن تا به امروز به قدری بد بوده که محبوبیت آن روز به روز کم و کمتر شده است. دربــاره دفــاع از اصل ایده «یارانه نقدی»، باید به دو ســؤال کلیدیپاسخد­هیم: اول) با در نظر گرفتن میانگین کیفیت عملکرد دولتهای مختلف در ۰5 سال اخیر، دولتها بهتر پول نفت را خرج کردهاند یا مردم؟ دوم) اگــر همــه پول نفــت و گاز را بین مردم توزیع کنیم و بعد دولت مجبور شــود دســتش را پیش مردم دراز کند تا برای اجرای پروژههای ملی به دولت پول قرض دهنــد یا مالیات بیشــتری بپردازند، آیا خود به خــود چرخهای برای بهبود کیفیت تکتک پروژههای ملی ایجاد نخواهد شد؟ باید توجه کنیم که در ۰5 سال اخیر، در بعضی حوزههای «اقتصادی»، عمده دولتها از روی دست دولتهای قبل کپیبرداری کردهاند. به عبارت دیگر با وجود اینکه در ۰5 سال اخیر دولتهای متعددی با رویکردهای سیاسی متنوع و بعضاً متضاد داشتهایم، اما عملکرد «اقتصادی» این دولتها در بسیاری از حوزهها کامالً مشابه بوده است. یکی از این شباهتهای اقتصادی همه دولتهای ۰5 سال اخیر، به مسأله مواجهه با ثروت نفت و گاز کشور مربوط میشود. تقریباً همه این دولتها بهطور مکرر این شــعار را طرح کردهاند که ثروت نفت و گاز کشــور باید صرف «حمایت از تولید» و «حمایــت از فقرا» شــود. در مرحله بعد هم با این دو شــعار، بخــش بزرگی از این ثروت را در قالب ســاختن ســازمانها­یی عریض و طویل با انبوهی از ســاختمان و پرسنل هدر دادهاند؛ سازمانهایی که بعضاً خودشان مهمترین مانع شکلگیری تولیــد و کارآفرینــ­ی هســتند. بخــش باقیمانده از ثروت سرشــار نفــت و گاز هم به شــیوههای دیگــری خرج تیشــه زدن به ریشــه اقتصاد ملی شــده: قســمت بزرگی در قالــب دالر دولتی به جیب نورچشــمیه­ا ســرازیر شــده؛ قســمتی خــرج یارانه هنگفت به سوخت هواپیما شــده که عمدتاً نصیب ثروتمندتری­ن مردم میشود؛ قســمتی دیگر هم در قالب کمک مالی بالعوض به شرکتهای مختلف دولتی و شــبهدولتی، صرف پوشش ضرر و زیانهای این شــرکتها شده؛ ضرر و زیانهایی که عمدتاً بر اثر کلکسیونی از انواع فساد شکل گرفتهاند. صد البته در کنار این موارد، یکی از مشــهورتری­ن شــیوههای هدر دادن ثروت نفت و گاز کشــور هم در این قالب شــکل گرفته که بنزین و گازوئیل و برق و گاز را به قیمتی کمتر از یکپنجم قیمت در پاکســتان و افغانســتا­ن و هندوستان به مردم بفروشــیم؛ یارانه سرسامآوری که عمدتاًنصیب قاچاقچیان سوخت یا خانوارهای دارای چند اتومبیل میشود و البته خودروســاز­ان ســازنده اتومبیلهای پرمصرف و گران هم در این شــرایط اطمینان دارند که به دلیل بنزین ارزان، اتومبیلهای­شان همیشه فروش خواهد رفت. با این مقدمه، ایده اصلی «یارانه نقدی» این است که پول بادآورده نفت و گاز را تا حد ممکن از دولت بگیریم و مســتقیم به جیب مردم واریز کنیم. اگر دولت برای هزینههای جاری خود دچار کسری بودجه شد، دستش را پیش مردم دراز کند یا از مردم قرض بگیرد یا مردم را مجاب کند که مالیات یا عوارض بیشــتری بپردازند. وقتی دولت مجبور شود دستش را پیش مردم دراز کند، خود به خود دیگر هدر دادن بودجه در قالب مواردی مثل موارد باال به حداقل میرســد. محض مزاح میشود گفت همانطور که دادن کبریت به دست بچه خطرناک است، دادن پول بادآورده نفت و گاز به دســت دولت هم خطرناک اســت. درعوض وقتی دولت دســتش را پیش مردم دراز کند و مالیات بگیرد، به دلیل حساسیت مالیاتدهند­گان، احتمال کمتری وجود دارد که این پول هدر برود. امــا اشــاره کردم که بــه نظر من ایــده اصلی «یارانــه نقدی» یکــی از صحیحترین ایدههای اقتصادی دولتهای ۰5 ســال اخیر ما بوده که در ضعف فرآیند اجرایی گرفتار شــده اســت. حاال اگر دولت فعلی بخواهد در اندک زمــان باقیمانده خود ویرایشــی جدیــد و جهشیافتــه از یارانه نقــدی را اجرا کند، 3 پیشــنهاد قابل اعتنا عبارتنداز: الف)شفافیتوافز­ایشیارانهن­قدی در قالــب ایــن برنامــه دولــت مقیــد میشــود که در هــر فصــل در قالب گزارشــی یکصفحــهای، هــر گونه درآمد حاصلــه برای دولت از محــل افزایش قیمت دالر دولتــی، افزایــش قیمــت بنزیــن و گازوئیــل و بــرق و گاز، افزایش قیمــت خوراک پتروشــیمی­ها و نیز افزایش قیمت برق و گاز صنایع و کارخانه ها را بهطور شــفاف اعــالم کرده و کل این مبلــغ را به یارانه نقدی اضافه کند. اگر دولت پس از افزایش یارانه نقدی دچار کسری بودجه برای انجام برخی پروژههای خاص شد، میتواند منافع این پروژهها را بهطور شفاف برای مردم شرح دهد و از مردم بخواهد که برای تأمین مالی این پروژهها بخشی از یارانه نقدی خود را به دولت قرض بدهند. ب)پذیرشگواهی­دریافتیارا­نهنقدی،بهعنوانضما­نتوامهایبا­نکی وثیقه قابل قبول در ساختار بانکی ما عمدتاً سند ملک و نیز گواهی کسر از حقوق کارمندان دولت است که دسترسی به هر دو مورد در فقیرترین دهکهای درآمدی بسیار ناچیز است. این مسأله آنها را مجبور به دریافت وام از نزول خوارانی میکند کــه بعضاً نرخ بهره صددرصد در ســال را مطالبه میکنند یا مثالً محصوالت یک کشاورز فقیر و نیازمند به پول را، به یک پنجم قیمت خریداری میکنند. اگر زیرساخت حقوقی مناسب فراهم شود تا بانکها بتوانند گواهی دریافت یارانه نقــدی را مشــابه گواهی حقوق کارمندان دولت بهعنــوان ضمانت وامهای بانکی بپذیرنــد، دریافــت وامهــای خرد فقرا بســیار آســان میشــود. برای مثــال اگر یک سرپرست خانوار در فقیرترین دهک درآمدی ماهانه ۰۲۲ هزار تومان یارانه نقدی بگیرد و عالوه برضمانت خودش بتواند سرپرست یک خانوار دیگر دریافتکنند­ه یارانه نقدی را هم جلب کند، حتی با لحاظ نرخ سود بانکی 5۲ درصدی، به سادگی میتوانند وام ۰1 الی ۲1 میلیون تومانی دریافت کند. به این ترتیب چنین سیاستی میتواند یکی از عوامل تشدید «تله فقر» یعنی دسترسی نداشتن فقرا به وام بانکی و مجبور شدن به گرفتن وام از نزول خواران سوءاستفاده­گر را تا حد زیادی حل کند. ج)بازآرایییا­رانهنقدیدر­قالب«سهامملینفت» برنامهای که آن را سهام ملی نفت مینامم، به دنبال «ملیسازی واقعی» نفت و گاز است و رئوس آن عبارتند از: اول، یککاســه کــردن کل درآمــد نفت و گاز کشــور اعم از فــروش داخلی و فروش خارجی، از طریق ادغام بخشهای بازرگانی شرکت ملی گاز و شرکت ملی نفت با شرکت ملی پاالیش و پخش. به این ترتیب شرکتی شکل میگیرد که بدون دخالت در فرآیند اســتخراج نفت و گاز، فرآیند فروش و قیمتگذاری نفت و گاز در داخل و خــارج کشــور را بر عهده داشــته و مالک کل درآمد نفت و گاز (اعــم از صادرات و فروش داخلی) خواهد بود. دوم، ارائه X درصد از سهام این شرکت به دولت و اهدای مساوی مابقی سهام به همه ایرانیان باالی ۸1 ساله. سوم، تعیین اعضای هیأتمدیره این شرکت با پیشنهاد رئیس جمهوری و تأیید رهبرمعظمان­قالب. چهارم، مکلف شــدن این شــرکت به انتشــار عمومی گزارش مالی ۲ صفحهای و دارای زبان ساده در پایان هر فصل. پنجم، تصمیم هیأت مدیره شرکت درباره اینکه چه درصدی از سود هر فصل به حســاب ســهامدارا­ن (دولت و نیز تکتک ایرانیان باالی ۸1 ساله) واریز شده و چه درصدی ذخیره شود. امیــدوارم دولت فعلی در ربع پایانی عمر خود به دنبال بازنگری در برنامه یارانه نقدی و اجرای ویرایش جهشیافته آن (مثالً طبق موارد 3 گانه باال) باشد. اما حتی در صــورت تمایل دولت به اســتمرار رویه فعلی و اجرای یارانه نقدی به شــیوهای دقیقــاً مشــابه دولت قبــل، اگر این مقاله کوتاه صرفاً توانســته باشــد بابــی را برای بحث در میان اقتصاددانا­ن درباره شیوههای دستیابی به ویرایش کارآمدتر «یارانه نقدی» باز کند، نگارنده به هدف خود دست یافته است. 2 چرا و چگونه؟

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.