گنج جنگ

Iran Newspaper - - News - محمدباقرشم­سیپور فعال فرهنگی

جنگ تحمیلی عـــراق، ضد ایـــران برآمده از انقالباسال­می،باوجودتلفا­تپرشمارانس­انی و خســـارتها­ی فراوان اقتصـــادی، پیامدها و تبعـــات فراوانی داشـــت که طیف گســـترده و متنوعی را شامل میشود. بدون پرداختن به دیگر آثار که از حوصله و هدف این یادداشت خارج اســـت و بارها و بارها، چـــه بر منابر و در مناســـبته­ا و یادکردهـــ­ا و چه در مـــدارس و دانشگاهها (ولو بســـیار اندک و کممایه) و چه در مجامع جهانی و سازمانهای بینالمللی به آنها اشـــاره و تأکید شده اســـت، با جرأت و اطمینان میتوان آثار و دســـتاورد­های مثبت فرهنگی تهاجـــم عراق به مرزها و ســـرزمین ایـــران را- باوجود متجـــاوزا­ن- مهمترین این آثار دانســـت؛ چرا که این رویدا ِد طبعاً رنجآور و ناخوشـــای­ند، با پرورش نسلی از «انسا ِن تراِز انقالب اســـالمی»، موجب پیدایـــی و نضج و رشـــد و گســـترش فرهنگ و ادبیاتی شد که به «فرهنـــگ و ادبیات دفاع مقدس» موســـوم گردید. تأکید بر «ادبیـــات دفاع مقدس»، آن هم در وجه مکتوبش، نادیده گرفتن یا کماثر شـــمردن دیگر جلوههـــای فرهنگی همچون هنرهای ترسیمی و بصری و نمایشی نیست، که در جای خود مهم و بسیار ارزندهاند. توجه به ادبیات مکتوب، از آن رو است که این تجلی هنری، اولین جرقههای جوشـــش طبع زالل خالقانشبود.

به شهادت اسناد و آثار باقیمانده، از همان نخســـتین ماههای آغاز تهاجم دشمن، نه به خواست و امر و دستور، که به ضرورت و کشش و جوشش، اندک اندک آثاری- بخصوص در زمینهشعروس­پسخاطرهودا­ستانو...-پدید آمـــد و روز به روز بر ارزندگی و برازندگیشـ­ــان افزون شد. شـــاعران و نویسندگا ِن عمدتاً نوپا و جـــوان (و صد البته نه جویای نـــام و نان)، از گوشه گوشه این سرزمین و از دل معرکه آتش و خون و گلوله ســـر برآوردند و جوششی (و نه صرفاً کوششـــی) آثـــاری آفریدند که همچون گنجی پربهـــا در خزانه تاریـــخ و فرهنگ این سرزمینمحفو­ظخواهدماند.

بـــرای مثال ســـروده آشـــنای «یـــاران چه غریبانه، رفتنـــد از این خانه...» از «پرویز بیگی حبیبآبادی» پس از آزادســـاز­ی خرمشـــهر، که بعدها هم بهصورت نوحه و هم در قامت ترانه و بعدتر نماهنگ، ماندگارتر شـــد، هنوز هم طراوت و تازگی و شـــور و ســـوز آن سالها را دارد. همچنین دستنوشـــت­ههای «شـــهید احمدرضا احـــدی» با عنوان «حرمان هور» یا کتاب «حماسه تپه برهانی»؛ خاطرات «سید حمیدرضـــا طالقانی» از عملیـــات والفجر۲، نمونههایی از این آثار ماندنی است.

هرچند سپهر رســـانهای آن سالها تنوع و گســـتردگی حضور و قدرت نفوذ این ســـالها را نداشـــت و به همین روی، این آثار بیبدیل شاید از اقبال و خوشامد عمومی چندان بهره و نصیب نبردنـــد، اما دلنشـــین و تأثیرگذار و عمیـــق و از همه مهمتر «بیپیرایـــ­ه» بودند. این بیپیرایگــ­ـی، نه در فرم و قالب و محتوای اثـــر، که در جان و ضمیر خالقـــان آن آثار بود. بیمناسبت نیست اگر در اینجا از «امیرحسین فردی» یاد کنیم، که با گرد هم آوردن جوانان مشـــتاق و مســـتعد، در مجموعه «بچههای مسجد» و راهبری آنان، گروهی از نویسندگان جوان بیپیرایه و صاحب ذوق را پروراند.

نکته مهم در ایـــن میان اینکه نه محتوای فراهم آمده مقاومت و پایداری ملت ایران که «فرهنگ و ادبیات دفاع مقدس» نام گرفته، قـــرارداد­ی و پیمانکاری بود و نـــه خالقان آن، مجریانهیچک­ارفرمایی!

همچنان کـــه «دفاع مقدس» مـــا در تمام وجوه و ابعادش، پدیـــدهای کیفی (و نه ک ّمی) است و با گذشت چند دهه از پایان آن و با اینکه در طـــول این ســـالها همچنان بر داشـــتهها و آثارش افزوده شده و گستردگی و عمق حضور و نفوذ آن قابل مقایسه با دوران طالیی «دفاع مقدس» نیست، اما به جرأت میتوان مدعی شـــد که آثـــار ادبـــی آن دوران- بخصـــوص در زمینههای شـــعر و خاطره و داستان- در حکم مرواریدهــ­ـای طبیعی و ناســـفتها­ی اســـت که غواصانبیرن­گوریا،آنهاراازاع­ماقاقیانوس پرتالطم دفاع مقدس صید کرده و در نظرگاه نسلخویشونس­لهایبعدقرا­ردادهاند.

البته نبایـــد از یاد برد که اگـــر حفظ آثار به جـــا مانـــده از آن دوران و نشـــر و گســـترش و سروســـاما­ن بخشـــی به آنها و در دســـترس عموم قراردادنشـ­ــان و از دیگر ســـو، آموزش فنیوممارست­وپرورشاستع­دادهایشکوف­ا و قلمهای خوشتـــراش و اندیشـــهه­ای پویا نبود، امروز ما از گنجینه عظیم آثار ادبی دفاع مقدسبهرهچن­دانینداشتی­م.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.