سیمای‌سالمندی‌در‌جهان‌و‌ایران‌

Iran Newspaper - - News - شهال‌کاظم ‌یپور‌ ‌جامعه‌شناس‌ و‌عضو‌هیأت‌علمی‌ دانشگاه‌تهران‌ 2 3 4 1 5

مقدمه ســــالخور­دگی جمعیــــت یک فرایند شناخته شده به عنوان پیامــــد «انتقــــال جمعیــــت شــــناختی» اســــت کــــه در آن باروری و مرگ و میر از سطوح باالبهسطوح­پایینکاهشپ­یدا میکند.مهمترینعوا­ملمؤثر بر سالخورده شدن جمعیت، کاهش مــــرگ و میر، خصوصاً مرگ و میر نــــوزادا­ن و کودکان و کاهــــش اساســــی و مســــتمر باروری و بهتبع آن کاهش رشــــد جمعیت اســــت که باعث تغییرات اساســــی در ســــاختار سنی جمعیت اکثر جوامع از جمله ایران شــــده است. بر اساس یک شــــاخص جمعیتی معموالً اگر بیش از 21درصد کل جمعیت یک کشور، در سنین 60 سال و باالتر یا بیش از 10 درصد کل جمعیت، در ســــنین 65 سال و باالتر باشدجمعیتس­الخوردهتلق­یمیشود.

در آغاز قرن بیست و یکم، قرنی که در آن شاخص امید زندگی در بدو تولد برای جهانیان از مرز 66 سال عبورکردهاس­ت،هرسال2.1درصدبهجمع­یتجهان افزوده میشــــود، ولی این افزایش برای جمعیت 65 ســــال و باالتر 2.5 درصد اســــت. ایــــن فاصله ترکیب ســــنی، جمعیت جهان را به ســــوی ســــالمند شــــدن سوق میدهد و پیشبینی میشود که ربع قرن دیگر 2.1 میلیارد نفر (حدود 14 درصد) از ســــاکنان این کره خاکی را افراد 60 ســــال و باالتر تشکیل دهند. کشور ما ایراننیزاز­اینتغییرجم­عیتیبینصیب­نبودهاست. شــــاخصها­ی آماری نشــــان میدهند که روند شدن جمعیت در فاصله 55 ســــاله 1395 تا 1450 ســــهم جمعیت06 ساله به باالی کشور از3.9 درصد 24.5هب درصد خواهد رســــید. جمعیتشناسـ­ـــان آغاز دوران ســــالخور­دگی را از روی گروههای ســــنی بزرگ تعیین میکنند. آنان اصطالحاتی مانند سالمند، سالخورده، مســــن و کهنســــال و نظایر آن را در مورد کسانی به کار میبرند که 60 سال یا بیشتر از سن آنان گذشته باشد.

سالخوردگیج­معیت ســـالخورد­گی جمعیت عبارت است از بر هم خوردن تناسب ســـنی جمعیت به نحوی که سهم جمعیت جـــوان از کل جمعیـــت کاهش مییابـــد در حالی که سهم جمعیت سالمند رو به افزایش میرود. با وجود این، رشـــد جمعیت ســـالمند از افزایش نسبی سهم جمعیت ســـالمند متمایز و متفاوت اســـت. ممکن است جمعیت سالمند به سرعت رو به افزایش باشد، درحالیکهسه­مجمعیتسنین­مختلفثابتب­ماند. بنابراین ســـالخورد­گی از دو مســـیر متفاوت به پدیدار شدن سالخوردگی جمعیت منجر میشود. اول وقتی امید زندگی افزایش مییابد و به همین علت افراد با شانس بیشـــتری به سالمندی میرسند و دوم کاهش بـــاروری که بالدرنـــگ به کاهش جمعیـــت جوان زیر 51ســـال و بتدریج افزایش نســـبی جمعیت ســـنین باالتر میانجامد. میانه ســـنی، سنی است که نیمی از جمعیت در کمتر از آن ســـن و نیمی دیگر در بیشتر از آن سنًقرار دارند. میانه سنی جمعیتهای طبیعی معموال بین 15 تا 40 در نوســـان اســـت. ایـــن رقم در جمعیتهای جوان نزدیک به 51و در جمعیتهای ســـالخورد­ه نزدیک به 40 است. در بین جمعیتهای جوان میانه سنی جمعیت در سطح حداقل بوده و در جمعیتهایسا­لخوردهبهرق­محداکثرمیر­سد. روندسالخور­دگیجمعیتدر­جهان افزایش میانه ســــنی جمعیت جهان در نیم قرن گذشــــته از 23/6 ســــال در ســــال 1950 به 27.5 سال در 2018 رســـــیده است 4( سال افزایش) و پیشبینی میشود در 32 ســــال آینده نیز میانه سنی جمعیت جهان حدود 9 ســــال افزایش پیدا کند و در سال 2050 به 36.2 سال برسد. در مقابل نسبت کودکـــــا­ن 14-0( سـاله) از43 درصـد در سـال0591 به82 درصد در سال 2018 کاهش پیدا کرده است و پیشبینی میشود در سال 2050 این نسـبت بـه 21 درصد برسد. آغاز فرایند ســــالمند شــــدن جمعیت در مناطق بیشــــتر توسعه یافته بوده است. در ســــال 1950 نسبت کودکان 14-0 ساله در این مناطق 27 درصد و نسبت سالمندان 12 درصد بوده است، اما در سال 2000 نسبت جمعیت سالمندان فراتر از نسبت کودکان بوده است (91درصد در مقابــــل 18 درصد). پیشبینی میشــــود در ســــال 2050 نسبت سالمندان دو برابر نسبت کودکان شود؛ 33 درصد در مقابل 16 درصد. تا ســــال000­2 ، فرایند سالمند شدن جمعیت در مناطق کمترتوسعه یافته که در آنها باروری هنوز نسبتاً باالست، بسیار آهسته بوده است. نسبت کودکان از 38 درصد در سال 1950 بــــه 33 درصد در ســــال 2000 در این مناطق رســــید. اگرچه نســــبت ســــالمند­ان طی همین مدت تنها دو درصــــد افزایش یافته اســــت (از 6 درصد به 8 درصد افزایشیافت­هاست.)پیشبینیهان­شانمیدهدکه­در سال 2050 نسبت سالمندان در مناطق کمتر توسعه یافته به 91درصد خواهد رســــید و نســــبت کودکان تا ســــطح 22 درصــــد کاهــــش خواهد یافت. در ســــطح جهانی، پیشبینی میشــــود تعداد سالمندان از 606 میلیون نفر در ســــال ،2000 به دو میلیارد نفر در سال 2050 افزایش پیدا کند. در مقایســــه با فرایند آهسته ســــالمند شــــدن جمعیت در مناطق بیشــــتر توسعه یافته این فرایند در اکثر کشورهای کمتر توسعه یافته در زمــــان کوتاهتری اتفاق میافتد و همچنین شــــمار بیشتریازجم­عیترانیزفر­امیگیرند.

روندسالخور­دگیجمعیتدر­ایران در ایــــران نیــــز بــــا ظاهر شــــدن آثار کنتــــرل جمعیت از ســــال 0731بــــه بعــــد بهتدریــــ­ج از نســــبت افــــراد کمتر از 51ســــال کاســــته و بر نســــبت افراد میانســــا­ل 64-15( ســــال) افزوده شده است. استمرار این وضع در آینــــده میتواند ترکیب ســــنی جمعیــــت را تغییر داده و به نحو محسوســــی از نســــبت افراد زیر 51سال بکاهد و جمعیت را به سوی سالخوردگی سوق دهد. پیشبینیهای جمعیتی در ایران نشــــان میدهد که جمعیت کشور در ســــال 2030 به حدود 110 میلیون نفر و جمعیت06 ساله به باال به حدود72 میلیون نفر برسد. طبق همین برآورد متوسط درصد رشد ساالنه جمعیت ایران طی سالهای 1395-1430 حدود 0.9 درصد خواهد بود در صورتی که متوســــط رشد ساالنه جمعیت 60 ساله به باال بالغ بر 3.7 درصد میباشد. در نتیجه درصد جمعیت 60 ســــاله به باال در کشور از رقم 9.3 درصد در سال 1395 به حدود 25 درصد در ســــال 1430 خواهد رسید. بر این اساس یک چهارم از جمعیتکشورس­الخوردهخوا­هندبود.

راهکار و سیاســـتها­ی الزم برای رویارویی با روند سالخوردهشد­نجمعیتدرای­ران مطالعــــا­ت و تحقیقــــا­ت در زمینــــه کیفیــــت زندگی ســــالمند­ان در ایران بیانگر این است که درصد باالیی از آنهــــا از کیفیــــت زندگی ســــالم (جســــمی، روحی و روانــــی، اقتصــــاد­ی و اجتماعی) برخوردار نیســــتند و خدمات مختلف بهداشــــت­ی، اقتصــــاد­ی و اجتماعی پاسخگوی نیازهای آنها نمیباشــــ­د و تعداد زیادی از ســــالمند­ان کشــــور به انواع بیماریها مبتال بوده و در زیر خط فقر زندگی میکننــــد. در حال حاضر کمتر از نیمی از جمعیت ســــالمند کشور تحت پوشش یکی از صندوقهــــ­ای تأمیــــن اجتماعی هســــتند و با روند سالخوردهتر شدن جمعیت، بار صندوقهای تأمین اجتماعی بیشتر شده و اگر برنامهریزی صحیح انجام نشود، احتمال ورشکســــت­گی صندوقها و به زیر خط فقر رفتن تعداد زیــــادی از ســــالمند­ان وجود خواهد داشــــت. لذا برای بهبود کیفیت زندگی ســــالمند­ان و رویارویی با روند رو به رشــــد جمعیت سالمند کشور، اتخــــاذ سیاســــته­ای متعــــدد (بهداشــــت­ی، رفاهی، اقتصادی و اجتماعی) الزم و ضروری به نظر میرسد که هرچه سریعتر باید تنظیم و به مرحله اجرا درآیند.

تدوینسیاست­هایسالمندی­درایرانمیب­ایست با رویکرد سیاســــت سالمندی فعال باشد. سالمندی فعــــال عبــــارت اســــت از: فرایند به حداکثر رســــاندن ســــطح سالمت، مشــــارکت و امنیت افراد سالمند به منظور تقویت کیفیت زندگی آنها و این فرایند باید با همکاریبینب­خشیسازمانه­ایدولتی؛سازمانهای غیردولتـــ­ـی و خانوادهها صــــورت گیــــرد. برنامه های عملی سیاست سالمندی فعال میبایست براساس ســــه اصــــل محــــوری مشــــارکت، ســــالمت و امنیت سالمندانبا­شد.

برای رسیدن به تعامل صحیح و ارتقای سالمت و زندگی ســــالمند­ی، الزم اســــت که مواردی از ســــوی دولت، ســــازمان­های دولتی و غیردولتی، خانوادهها، کارشناســـ­ـان و کادرهای مراقبتی صورت پذیرد که به برخی از آنها به صورت خالصه اشاره میشود: -1 ارائه تعاریف درست از سالمندی و تدوین و اجرای سیاستهاوبر­نامههایمطا­لعهشدهدرجه­تروشن کردن اذهان مردم راجع به این پدیده جمعیتی. -2 آمادهســــ­ازی افراد از زمــــان ورود به بازار کار و حتی پیــــش از آن و دادن آموزشهای الزم به آنها در مورد تغذیه ســــالم، خواب صحیح، ورزشهای مناســــب، بهداشت جســــم و روان و سالمســــا­زی فعالیتهای روزمره. -3 کنترل سالمت و نوع تغذیه افراد از بدو تولد و ورود به بازار کار در جهت باال بردن ســــطح سالمت افراد و آمــــاده کردن آنان برای روبهرو شــــدن بــــا تأثیرات باال رفتنسن. -4 آموزش افراد از کودکی تا میانسالی برای عدم ابتال به بیماریهای مزمن و باال بردن ســــطح ایمنی بدن آنانبرایمق­ابلهبااثرا­تبیماریهای­جسمی،روحی و روانی در سالمندی. -5 تنظیم و تشکیل شناسنامه و پرونده سالمت برای شناساییوکن­ترلبیماریه­اومشکالتاف­رادبهمنظور پیشگیری از تأثیرات منفی آنها و ارائه برنامه مناسب درجهتسالمس­ازیافرادجا­معه. 6-شناساییافر­ادسالمندشه­ریوروستایی­ومطالعه وضعیت و شــــرایط سالمت، اشــــتغال، تغذیه و نوع زندگی آنان برای برنامهریزی­های منسجم منطبق با واقعیاتجام­عههدف. -7 شناســـایی و کنترل عوامل استرس و افسردگیزای زندگی میانساالن و سالمندان و تالش برای از بین بردن این عوامل با مشارکت خود سالمندان و خانواده آنها. -8 باال بردن ســــطح ســــواد درسی و ســــالمت افراد و درگیــــر کردن آنان با مطالعات مفید برای به دســــت آوردن اطالعــــا­ت الزم دربــــاره مراحل زندگی و عمر و شرایطسالمن­دی. -9 ایجــــاد و اعطای حمایتهای رفاهــــی، عاطفی و جمعی به سالمندان به منظور از بین بردن تأثیرات زندگی در انزوا و به دور از فرزندان یا تک همسری. -10 آموزش به اعضای خانواده سالمندان در جهت ایجاد ارتباط عاطفی ســــالم با آنان، به دور از توهین و تحقیر و کســــب حمایت فرزندان نســــبت به والدین سالمندشان. -11 ایجــــاد امکانات رفاهی-فرهنگی- ورزشــــی برای فعال و اجتماعی نگاه داشتن سالمندان در این گونه مکانهــــا و اجــــرای برنامههای ســــالم تفریحی برای سرگرمیآنان. -12 اعطــــای امکانــــا­ت بیمههای خدمــــات درمانی، مکمل و دریافت لوازم کمک درمانی به ســــالمند­ان کم درآمد. -13 اجرای معاینات دورهای و مستمر ماهانه توسط پزشــــکان متخصــــص و عمومی برای کنترل ســــطح سالمتسالمن­دان. -14 باال بردن مهارتهای ارتباطی بین ســــالمند­ان، افــــراد خانــــواد­ه و اطرافیان آنها بــــرای دوری گزینی از مشکالتعاطف­یواحساسکنا­رگذاشتهشدن. -15 مناسبســــ­ازی محلهای رفت و آمــــد و زندگی سالمندانبر­ایپیشگیریا­زایجادآسیب­هایفیزیکی. -16 ایجاد شــــبکهها­ی بهداشــــت­ی و درمانی مختص سالمندان. -17 ایجاد رشتههای آموزش عالی و تکمیلی مختص سالمندان و آموزش کارشناسان و کادر ورزیده جهت مراقبتونگه­داریازسالم­ندان.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.