آفات بخشینگری

Iran Newspaper - - صفحه اول - داود نیک کامی رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری

آســیبهای وارد شــده به مناطق ســیل زده سیســتان و بلوچســتان ابعــاد گســتردهای دارد؛ از قطــع محورهای ارتباطــی گرفتــه تــا تخریــب پروژههای در دســت اجرا. ایــن واقعه بعد از ســیالبهای بهــاری و احتمال تکرار آن در اســتانهای دیگر نشان دهنده یک ضعف بزرگ مدیریتــی اســت. اگرچــه برخی ایــن موضوع را نشــأت گرفته از تغییرات اقلیمی و حوادث حدی میدانند؛ اما ابعاد مختلف سیالبهای اخیر نشان میدهد که آنچه شــدت تخریب را افزایش میدهد، نبــود یک مدیریت جامع است.

در هــر نقطــهای کــه آســیبها جدیتــر اســت، نشــانههای­ی از توسعه بخشــی دیده میشود. توســعهای که نه تنها از قوانین طبیعــت پیــروی نکــرده اســت بلکــه بــا اصــول توســعه بــر مبنــای آمایش ســرزمین نیــز همخوانــی نــدارد. یکی از مســائل مهمــی که مســکوت مانده اســت، آبخیزداری اســت و نبود آن باعث ورود ضرر و زیان به سایر بخشها میشود.

آمارهای قابل اســتناد نشــان میدهد که در دهه ۰4۳۱ تعداد دفعاتی که شــاهد حادثه ســیل بودیم ۰۰۲ مرتبه بــود اما در دهههای گذشــته این روند صعودی بوده است. در حالی که با خشکسالی و تغییر اقلیم مواجه هستیم و هر ســال ۱.۱ میلیمتر بارشها نســبت به متوســط بلند مدت کم میشــود. در همین شــرایط میزان تبخیر و تعرق بیش از 5 میلیمتر در ســال افزایش مییابد. این آمارها نشــان میدهد که مشــکالتی در توســعه وجود دارد و با بخشی نگری برخی از اصول را رعایت نکردهایم.

بــه عبــارت دیگــر بــا نــوع توســعه و تغییراتــی کــه مــا در طبیعــت ایجاد کردهایم، ضریب روان آب در حال افزایش اســت و آن بخشی از بارشها که قرار بود به زمین وارد و تبدیل به منابع آب زیرزمینی شــود، در ســطح زمین جریــان پیدا میکنــد و با جریان آب بیــش از ظرفیت محــدود رودخانههای موجــود، ســیل رقم میخورد. به ایــن ترتیب نعمت الهــی تبدیل به نقمت میشود.

اما میتوانســت­یم در تمام این ســالها فارغ از خشکســالیه­ا و کم آبیها، یک برنامه جامع و با ســناریوها­ی خوشــبینان­ه و بدبینانه تنظیم و اجرا کنیم. برنامــهای که فقط سدســازی را در نظــر نمیگیرد. چرا که ســدها تنها در آن منطقهای که ســاخته میشوند، توان مدیریت نسبی روان آبها را دارند. اما طرحهایــی ماننــد آبخیزداری و احیای پوشــشهای گیاهی کــه در برنامهای جامــع میتــوان دید، هم در مناطق باالدســت و هم در پایین دســت ســدها قادر خواهند بود که بخشی از آب مازاد را به سمت سفرههای آب زیرزمینی ســوق دهند. به این ترتیب نه تنها از احتمال وقوع ســیل و فرســایش خاک میکاهند، بلکه به غنای خاک، توسعه پوشش گیاهی و افزایش نفوذپذیری کمک خواهند کرد.

در ایــن برنامه زنجیره به هم پیوســتهای از مســائل را باید در نظر گرفت. میتوان مســائلی مانند محل مناســب سازههای انســانی را نیز گنجاند. باید مدیریت از نوع کالن باشد و نگاه کالن مثل یک چتر است که از آسیب دیدن بخشهای دیگر جلوگیری میکند.

اکنــون اگــر میبینیــم کــه یــک راه مواصالتــی بــدون در نظــر گرفتــن زیرســاخته­ای الزم از بســتر رودخانهای خشــکیده عبور میکند و در هنگام وقــوع بارشهــای شــدید آســیب میبینــد؛ یــا آنکه مراکــز جمعیتــی دچار ســیلزدگی میشــوند؛ یــا اگــر در طرحــی مســائل زیســت محیطــی رعایت نمیشــود و یا توســعه ســازههای آبی مثل ســد بحــران را کاهــش نمیدهد؛ همگی بیانگر سلطه نگاه بخشی بر کشور است. هیچ نهادی را هم نمیتوان مقصر دانســت. چرا که برنامهای جامع و کامل وجود ندارد تا بر اســاس آن توسعه رقم بخورد.

این برنامه در تمام کشورهای توسعه یافته جهان سال هاست که تنظیم و اجرایی شــده اســت. باید به ســیل و حوادثی این چنین در قالب یک طرح ملــی نگریســت و حدود توســعه هر بخش را در آن مشــخص کــرد تا مجدداً تعادل به دامن طبیعت بازگردد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.