بیتوجهیاصلیترینرنجسالخوردگان

Jahan e-Sanat - - News -

ریحانه جوالیی- از زماني كه به ياد داريم احترام به ســالمندان توصيه شده است. تا چند سال اخير توجه به سالمندان بخشي از فرهنگ ما را تشــكيل ميداد اما چند سالي ميشود اين مفهوم از زندگيهاي ما رخت بربســته است و زندگي شلوغ كمتر جايي براي اداي احترام و وقت گذراندن با سالخوردگان باقي گذاشته است. امروزه بخش قابلتوجهي از جمعيت بسياري از كشورها را سالمندان تشكيل ميدهند. به عقيده برخي از جامعهشناســان يكي از آسيبهاي اجتماعي كه امروزه جوامع با آن روبهرو هســتند، پديده سالمندآزاري است كه ميزان شيوع آن در ايران 56/4 درصد برآورد شده است. اين در حالي است كه در كمتر از ۰4ســال ديگر سهم سالمندان از جمعيت كشور بيش از ۰۳ درصد خواهد بود.

حاال سوالي كه پيش ميآيد اين است؛ وضعيت زندگي سالمندان در ايران چگونه است و آيا آنها با عزت و احترام و مراقبتي كه در خور آنهاســت زندگي ميكنند يا اينكه قرباني آزار و خشــونت هستند، در حالي كه معروف است ايرانيان رئوف و خانوادهدوست هســتند و احترام موي سپيد را دارند.

ایران، كشوري با بحران سالمندي

در پژوهشــي كه در رابطه با ميزان شــيوع سوءرفتار با ســالمندان در ايران طي سالهاي 4۸۳۱ تا 4۹۳۱ انجام شده، اين نتيجه به دست آمد كه ميزان سالمندآزاري در ايران بسيار بيشتر از ساير كشورهاست. همچنين در بين انواع آن به ترتيب سالمندآزاري عاطفي (7/۰۳ درصد)، ســالمندآزاري روانــي 25/4( درصد)، غفلت از ســالمندان 25/۱( درصد)، سالمندآزاري مالي (7/۹۱ درصد)، ســالمندآزاري جسمي (۱/۳۱ درصد) و طردشدگي (7/۱۱ درصد) شايعترين انواع سالمندآزاري در ايران هستند.

طبــق تعريف مركز كنترل و پيشــگيري از بيماريها، ســوءرفتار با سالمند عبارت است از انجام دادن يا انجام ندادن رفتاري خاص به صورت عمدي يا غيرعمدي توسط مراقبتكننده يا فرد قابل اعتماد ديگر كه باعث افزايش خطر و صدمه يا تجاوز به حقوق انساني و كاهش كيفيت زندگي در فرد ســالمند (باالتر از ۰6 سال) ميشود. اين سوءرفتار شامل سوءاستفاده فيزيكي، جنسي، رواني، عاطفي، غفلت، ترك كردن يا بهرهبرداري مالي است. سوءرفتار با سالمندان ميتواند عوارضي نظير كاهش اعتمادبهنفس، احســاس نااميدي، بيتفاوتي و مشــكالت روحي، رواني و ناتواني را براي سالمند در پي داشته باشد.

سهم ايران از جمعيت سالمند در سال 5۰4۱ بــه 7/۸ درصد از كل جمعيت خواهد رســيد. اگر بخواهيم پيشبيني براي ســالهاي بعد را پيگيري كنيم، كمتر از ۰4 ســال ديگر، بيش از ۰۳ درصد از جمعيت كشــور بيشتر از 65 سال خواهند داشت و هرم سني در اين سالها كامال سالخورده و استوانهاي شكل خواهد بود. به نظر ميرسد ســالخوردگي شديد جمعيت ايران در دهههاي آينده اجتنابناپذير است و بايد آمادگي رويارويي با چنين وضعيتي را داشــت. بنابراين با توجه به حجم زياد جمعيت سالمند كشور و وسعت مشكل سالمندآزاري در ايران و مقايسه آن با ســاير كشورهاي دنيا بايد به دنبال راهحل براي اين مشــكل بود. با وجود تاكيد ســازمان جهاني بهداشت مبني بر هوشياري بينالمللي در خصوص شناسايي و پيشگيري از اعمال سوء رفتار باسالمندان،متاسفانهدركشورهايدرحالتوسعه اقدام خاصي براي جمعآوري نظاممند اطالعات آماري صورت نگرفته اســت، اما شواهد بسياري مبني بر وجود قربانيان سوءرفتار در اين كشورها ثبت شده است. در ايران با توجه به وجود تصويب نامه هيات وزيــران مبني بر اتخاذ اقدامات الزم دستگاههاي مربوطه به منظور پيشگيري از اعمال خشونت عليه افراد سالمند در خانواده و جامعه، تا به حال هيچ اقدامي براي تعيين ميزان اين مشكل صورت نگرفته است. تحقيقات كشوري انجامشده در خصوص سالمندان در سال 77۳۱ نشان داد ۰۱ درصد از زنان و ۸ درصد از مردان ســالمند ايراني نيازمند حل مشكالت ناشي از تضادهاي خانوادگيهستند.

رفتارهایي كه سالمندآزاري محسوب ميشوند

امروز در دنيا فقط يك كشــور وجود دارد كه تعداد سالمندانش بيش از سي درصد كل جمعيت است، ژاپن. اما تا ميانه قرن بيست و يكم كشورهاي بسياري بهخصوص در ميان كشورهاي اروپايي و آمريكاي شمالي چنين نسبت جمعيتي خواهند داشت. ايران هم در كنار كره، چين، شيلي، روسيه، تايلند و ويتنام يكي از اين كشورها خواهد بود.

بنا به تعريف، ۰6 ســالگي شروع سالمندي در نظر گرفته ميشــود، هرچند در كشورهاي توسعهيافته سالمندي را بعد از 65 سالگي در نظر ميگيرند.براساستعاريفشايعهرگونهسوءرفتار و عمل خشــونتآميز از جمله ضــرب و جرح، زنداني و محســور كردن يا سيلي زدن مصداقي از خشونتهاي فيزيكي نسبت به سالمندان است اما اين تمام ماجرا نيست. سالمندآزاري مصاديق زيادي دارد. هرگونه توهيــن، اهانت، زورگويي، استفاده نادرست از كلمات به هنگام صحبت كردن با افراد سالخورده، فشار يا درخواست در رابطه با موضوعات جنسي، ناديده گرفتن حقوق آنها در رابطه با تهيه غذا و مسكن و هرگونه ناديده گرفتن آنها هم سالمندآزاري تلقي ميشوند.

اســتفاده از اموال، شــایعترین نوع سالمندآزاري

در حال حاضر نزديك به 7/5 ميليون سالمند در ايران زندگي ميكنند. بر اساس تحقيقي كه در ســال ۹۸۳۱ انجام شد، 7۸ درصد سالمندان حداقل يك بار آزار ديدهاند. تحقيقات بســياري شايعترين نوع سالمندآزاري را آزار رواني دانستهاند، اما تحقيقي در اصفهان شايعترين نوع آزار سالمند را استفاده از اموال، بدون رضايت سالمند دانسته است. تحقيقات مشابهي هم غفلت و آزار مالي را در صدر آزارهاي سالمندي در ايران ذكر كردهاند. بسياريازسالمندآزارانبهسالمندانتحتمراقبت خود نياز مالي دارند و با محدود كردن دسترسي آنها به اموال، پول نقد يا انتقال اموال به زور، آنها را آزار ميدهند. نكته جالب توجه اين اســت كه مهمترين عامل سالمندآزاري همسر، فرزندان يا كساني هستند كه سالمند با آنها زندگي میكند.

2۱ درصد ســالمندان ايران دچار سوءتغذيه هســتند و ۳/45 درصد در خطر سوءتغذيه قرار دارند، اين مشكل، در زنان، مناطق روستايي، افراد باتحصيالتكموفقرابيشتراست.بيشترينموارد سالمندآزاري در خانه و از طرف نزديكان است، سالمنداني كه با خويشان خود زندگي ميكنند بيش از آنها كه تنها زندگي ميكنند قرباني آزار ميشوند. برخي محققان اين باور رايج كه سالمند در باالي هشتاد و پنج سالگي بيشتر در معرض آزار است را رد كرده و معتقدند سالمندان كمسنتر بيشتر در معرض آزار هستند.

همچنين درباره سالمندآزاري در بيمارستانها و سراهاي سالمندان هم در ايران تحقيقي انجام شده است. طبق اين تحقيق، كه بر 4۸ سالمند ساكن سراهاي سالمندان تهران انجام شد، نشان داد كه 2۸ درصد آنها غفلت عاطفي، ۰۳ درصد ســوءرفتار اقتصادي، 27/۳ درصد طردشدگي و 22 درصد آزار جســمي را تجربه كرده بودند. در تحقيقي ديگر درباره سالمندآزاري در بيمارستان، سوءرفتارهايجسمي(لمسقسمتهايمختلف بــدن بدون رضايت و ضربه عمدي به بدن)، آزار رواني (بياعتنايــي)، مالي، غفلت و خودغفلتي شايعترين موارد آزار گزارش شده است.

سالمندي یعني پایان روزهاي خوش

در رابطــه با اين موضــوع مصطفي اقليما، جامعهشناس به «جهان صنعت» گفت: مشكل ما اين است كه تصور ميكنيم هميشه خشونت با كتك زدن معنا پيدا ميكند اما بيشترين خشونت براي افراد سالخورده ديده و جدي گرفته نشدن است. شما فردي را تصور كنيد كه دوران جواني براي خودش كسي اســت و كار دارد و خودش تصميمگيرنده اســت اما همين فرد وقتي پير ميشود تمام هيبت خود را از دست ميدهد. اگر خانه نداشته باشد مجبور ميشود در خانه عروس يا داماد زندگي كند كه با خانههاي كوچك امروز هيچ فضاي شــخصي ندارند و اعتبارشان از بين خواهد رفت. از طرفي ديگر بســياري از آنها بعد از پيري به خانههاي سالمندان مراجعه كنند و آن هم كم خشونتي نيست چرا كه ۰۹ درصد از ساكنان خانههاي سالمندان فرزندانشان را 6 ماه يك بار هم نميبينند. از سويي در ايران به دليل استاندارد نبودن اين اقامتگاهها سالمندان شرايط خوبي ندارند و انتظار مرگ ميكشند.

ايــن آسيبشــناس در بخش ديگــري از صحبتهــاي خود به اين نكته اشــاره كرد كه بســياري از فرزندان به واســطه نفع مالي كه از طرف پدر و مادر پيرشان دريافت ميكنند حاضر بهنگهداريازآنهاهستنديادربيمارستانهاكسي براي سالمند ارزشي قائل نميشود، شايد بارها اين جمله را شنيده باشيد كه طرف عمرش را كرده است؛ همين موضوع بار عاطفي و روحي زيادي براي ســالمند دارد. در ايران سالمندان ضوابط و قانون خود را ندارند و اين امر باعث ميشود احساس خوب نداشته باشند.

طرحها و سندها راه به جایي نميبرند

بــا توجه به موضوعات بحث شــده وقت آن رسيده تا براي حل مشكل سالمندآزاري راههايي انديشيدهشود،هرچندشورايعاليسالمندانطرح مقابله با سالمندآزاري را تدوين كرده و سه سند ملي سالمندان هم در ايران تهيه شده، با اين حال پراكندگي سندها و ناهماهنگي نهادهاي مربوطه، وزارت بهداشت، سازمان مديريت و برنامهريزي و سازمان بهزيستي مانع از بهبود قابل توجه در زمينه مسائل ســالمندان شده است. در نهايت آزار و سوءاســتفاده در هــر جاي دنيا و براي هر كس به فقر، كمبود تحصيالت، فقدان آگاهي و آسيبهاي اجتماعي ارتباط نزديك دارد و وقت آن رســيده درباره اين پديده كه تا يكي دو دهه ديگر در بسياري از كشورهاي دنيا شيوع خواهد يافت بيشتر بحث شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.