جعلیهایادبی

گزارش «جامعه پویا» از فعالیت «کمپین مبارزه با نشر جعلیات در فضای مجازی»

Jameh Pouya - - شهروند‌ی پویش - فروغ فکری

520 شــعر جعلی را در دو سال شناسایی کردند. از همان اشــعار و نوشتههایی که هر روز و هر روز در صفحات مجازی دست به دست میشوند، همان شعرهایی که هرازگاهی برای هم فورواردشــان میکنیم بدون آنکه از نام شاعرش مطمئن باشیم. 520 شعر را «کمپین مبارزه با نشر جعلیات در فضای مجازی» شناسایی کرد و نشان داد اگر زیر بیت «ای بینشان محض نشــان از که جویمت؟» نام موالنا نوشته شده؛ اما این بیت را سعدی سروده و اگر «به حباب نگران لب یک رود قسم و به کوتاهی آن لحظه شادی که گذشت، غصه هم میگذرد، آنچنانی که فقط خاطرهای خواهد ماند» با نام سهراب سپهری دست به دست میشود؛ اما شاعرش کیوان شاهبداغی است. حاال به گوشی همراهتان نگاه کنید و ببینید چند شعر و نوشته به آن ارسال شده و قبل از ارسال مجددش ببینید در چند پیام نام شاعر و نویسنده درست نوشته شده است. به آنها نگاه کنید. به مطالبی که بازنشر میدهید.

مهر«جعلی»

دو سال از روزی که برای نخستینبار دور هم جمع شدند میگذرد، روزی که دانشجویان ادبیات و تاریخ دانشگاه تهران کمپینی را شــکل دادند که مطالب جعلــی فضای مجازی موضوعش بود. مطالبی که چند سالی است تعدادشان آنقدر زیاد است و آنقدر این مطالب بازنشر شدهاند که دیگر فرقی میان اصلی و جعلیاش نیست. آنقدر «در انتظار توام/ در چنان هوایی بیا/ که گریز از تو ممکن نباشد» را به نام فریدون مشیری شــنیدهایم که دیگر باورمان نمیشود شاعر این شعر شخص دیگری باشد یا فکر میکنیم شاعر «میخواستم کمی، فقط کمی دوستت داشته باشم/ از دستم در رفت/ عاشقت شدم» شاملو اســت. این نوشتهها به حدی دل دوستداران ادبیات را سوزاند که کمپینی تشکیل دهند و مهر «جعلی» را روی این آثار بزنند.

بعدها که کمپین جان گرفت و توانست خودی نشان دهد، استادان دانشگاه هم به آن پیوستند. روزبه زرینکوب، برادرزادۀ دکتر عبدالحسین زرینکوب و عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشــگاه تهران؛ زهرا حیاتی، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارســی پژوهشگاه علوم انســانی؛ غالمرضا سالمیان، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارســی دانشگاه رازی کرمانشاه؛ مرتضی رشــیدی، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد واحد نجفآباد و اسماعیل امینی، دکترای ادبیات فارســی و روزنامهنگار به همراهی دانشجویان دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و پژوهشگاه علوم انسانی وارد میدان شدند. «آن زمان هنوز کانالها ایجاد نشده بودند. فقط گروهها فعالیت داشتند؛ اما صفحات بسیاری هم در اینترنت وجود داشت که مطالب را به اشتباه بازنشر میدادند و همین عاملی شد کمپین را از افراد متخصص تشکیل دهیم و هرکس بنا به تخصصش روی یک نویسنده و شاعر کار کند». نازنین توتونچیان، مدیر گروه فعلی کمپین، با شــور خاصی از ایده شکلگیری این گروه میگوید. گروهی که بعد از مدت اندکی از شکلگیری، توانست نظر خانواده بسیاری از شعرا و نویسندگانی را که دیگر در قید حیات نیستند به خود جلب کند و آنا پناهی، دختر مرحوم حسین پناهی، جزء نخستین کسانی بود که به این کمپین پیوست تا خودش از نزدیک آثار اشتباهی را که به نام پدرش منتشر میشود، رصد کند. بهار مشیری و زردشت اخوان هم جزء نفرات بعدی بودند تا یلدا ابتهاج، دختر استاد هوشــنگ ابتهاج (ه. الف. سایه)، علی بهبهانی، پسر سیمین بهبهانی؛ آیه امینپور، دانشجوی کارشناسی ادبیات فارسی و دختر قیصر امینپور؛ ملیکا افتخاریان، مسئول صفحات مجازی فریدون مشیری؛ رضا ضیاء، مسئول کانال صادق هدایت و آزاد عندلیبی از مسئوالن سایت و کانال رسمی احمد شاملو هم در این جمع حضور یابند. جمعشان جمع شد و گروهی تخصصی شکل گرفت که هر شعر و نوشته مشکوک بررسی شود. هرکس تخصصش یک شاعر است. از حافظ و سعدی و موالنا تا شاملو و فروغ و سهراب.

کار جعل در فضای مجازی اما فقط به شعر خالصه نشده. نوشتههای تاریخی منســوب به کوروش و داریوش و آیین و مناســک مختلف هم بازار خوبی دارند. مطالبی که دسترسی به صحت آنها دشــواری بیشــتری هم دارد و برای همین از ابتدا دو متخصص حوزه تاریخی به کمپین اضافه شد، افرادی که تخصصشــان تاریخ باستان اســت. «فهیمه موسوی که درحالحاضر مسئول اجرائی کمپین است، از نخستین روزهایی که کار را شروع کردیم حضور داشت و همراهمان بود و با دقت بسیاری مطالب تاریخی را رصد میکرد».

بعد از آنکه جعلیبودن اثر مشــخص میشود، آن را با مهر جعلی در فضای مجازی منتشر میکنند. اگر نویسنده صاحب اثر شناسایی شد، درصورتیکه اثرش چاپ شده باشد و مدرک چاپ بدهد، در پایان، آن مطلب را با نام نویسنده واقعی و مهر اصلی منتشر میکنند. «مشکل اینجاست که بیشتر متنهایی که نوشته میشــود، بهوسیله افراد ناشناس است و در نتیجه خیلی از آنها بدون نام صاحب اصلی اثر باقی میماند».

تهدیدبزرگ

اسماعیل امینی، استاد دانشــگاه، شاعر و از اعضای فعال این کمپین، افرادی را که به جعل میپردازند، به چند دســته تقسیم میکند. دســتهای از آنها افراد تازهکار هستند و برای کسب شهرت، آثارشان را با نام شعرای معروف منتشر میکنند. وقتی اثرشــان دست به دســت و بهاندازه دیده شد، آنوقت نام خودشــان را رو میکنند. دسته دیگر کسانی هستند که قصدشان تخریب فرهنگی است، میخواهند همهچیز را دست بیندازند و بههمیندلیل جمالت سست را به افراد بزرگ نسبت دهند و البته عده دیگری هم وجود دارند که ناخواسته و از روی ناآگاهی این کار را انجام میدهند. «تمام این موارد با طراحی دقیق اتفاق میافتد و پشــتش افرادی به شکل سازمانیافته هســتند»؛ برای همین هم او و اهالی ادب و فرهنگ تصمیم گرفتند مچ این افراد را بگیرند و نگرانیشــان را از تهدید آثار ادبی نشان دهند. اتفاقی که تنها پشتوانهاش آگاهی مردم است؛ «ما از نظر قانونی کاری نمیتوانیم انجام دهیم. هرچند اعضای خانواده مؤلفان این امــکان را دارند که اگر جعل خیلی ادامه پیدا کرد، شکایت کنند؛ ولی ما فقط میخواهیم مردم را آگاه کنیم».

آگاهیای که امینی میگوید باعث خوشحالی بسیاری از

موالنا، شاملو، حسین پناهی و سهراب سپهری، رکورددار بیشترین تعداد آثار جعلی در فضای مجازی هستند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.