از جایزه 20 هزار تومانی تا نشان جهانی «فیلدز»

روایت استادان «مریم میرزاخانی» از زندگی نابغه ریاضی

Jameh Pouya - - اجتماعی زندگی - مریم طالبی

میرزاخانی در 40 ســالگی بر اثر ابتال به بیماری ســرطان درگذشــت، در حالی که قبل از مرگش، همه افتخارات دنیای علم را درو کرده بود. او دانشآموخته رشته ریاضی در دانشگاه صنعتیشــریف بود و تا زمان اقامتش در ایران، چندین مدال طالی المپیادهــای جهانی را در کارنامه علمیاش داشــت. میرزاخانی اولیــن دختری بود که در المپیــاد ریاضی ایران، صاحب مدال طال شــد و به عضویت تیم المپیاد ریاضی ایران درآمد. این دانشمند ایرانی پس از اتمام تحصیالت دکتری در دانشگاه هاروارد آمریکا، به تدریس در دانشگاههای مطرح آمریکا و پژوهش در علوم ریاضی پرداخت.

مریم میرزاخانی در ســال ۲014 مدال «فیلدز»، باالترین نشــان علمی رشته ریاضیات جهان را دریافت کرد؛ نشانی که به آن «نوبل ریاضیات» هم میگویند. از او بهعنوان تنها زن و تنها ایرانیای یاد میشود که توانسته است این مدال ارزشمند جهانی را دریافت کند. مصاحبههای چندانی از او در دسترس نیست و به نظر میرسد فردی نبود که بخواهد با رسانهها ارتباط بگیرد. با معلم دبیرســتان مریم میرزاخانی و همچنین استاد او در دانشــگاه صنعتیشریف درباره زوایای مختلف زندگی او، گفتوگوهایی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید.

قهرمان علمی ایران که به دلیل فراهمنبودن زیرساختهای علمی کشور و حمایتنکردن از نخبگان، بار غربت را به دوش کشیده بود، دختری کوچک به نام آناهیتا دارد که شاید او هم روزی با درخشش در دنیای علم، نام مادر را دوباره بر سر زبانها بیندازد.

دانشمندی متواضع که بلد نبود غر بزند

مریم میرزاخانی، در مقطع کارشناسی و کارشناسیارشد در دانشگاه صنعتیشریف تحصیل کرد. دکتر عباداهلل محمودیان، اســتاد ریاضی مریم میرزاخانی و عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتیشریف است. او در گفتوگو با «جامعه پویا» به اعتبار جهانی جایزه دریافتی از ســوی شــاگردش اشاره میکند و میگوید: کســی که جایزه معتبر «فیلدز» را دریافت میکند، دیگر وارد مرحلهای میشــود که هیچگاه از حلکردن مسائل ریاضی، سیر نمیشود و در همه حال به دنبال حل چالشهای مختلف ریاضی است. مریم نیز دقیقا اینگونه بود.

مدال فیلدز یا نشان فیلدز جایزهای است که هر چهار سال یکبار به ریاضیدانان جوان کمتر از 40 سال که کار ارزندهای در ریاضی انجام داده باشند، اعطا میشود. این جایزه را «نوبل ریاضیات» میخوانند، چراکه جایزه نوبل در رشته ریاضی اهدا نمیشــود. این جایزه درواقع یک مدال به همراه ۵1 هزار دالر کانادا است که مریم میرزاخانی، نابغه ریاضی از آِن خود کرد.

محمودیان خاطرنشان میکند: در مدتی که مریم خارج از ایران بود، باز هم با همدیگر در تماس بودیم و در کنفرانسهای علمی متعددی که در ایران برگزار میشــد، شرکت میکرد. آخرین بار به سه ســال پیش برمیگردد که قرار بود به ایران بیاید، اما به دلیل شرایط جسمیاش نتوانست. قرار بود از طرف دانشگاه صنعتیشریف، دکترای افتخاری به او داده شود، اما از آنجایی که بیماریاش افتوخیز داشت، نتوانست حضور پیدا کند.

با اینکه چند روز قبل از فوت مریم میرزاخانی، مبارزه او با بیماریاش رسانهای شده بود، اما محمودیان میگوید که از سه سال قبل، در جریان این بیماری بوده است. او یادآوری میکند: مریم عالوه بر اینکه یک دانشمند واقعی بود، شخصیتی بسیار متواضع، سربهزیر و آرام داشت. هیچگاه به خاطر نامالیمتیهای روزگار، غر نمیزد و دائما با ریاضی سرگرم بود. البته به خاطر دارم که پیشترها، به ورزش هم مشغول بود.

این عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتیشریف میگوید: من همیشه مریم را به کوه یخی در میان اقیانوس تشبیه میکنم. ما تنها میتوانســتیم قله این کوه، یعنی مریم را که از آبها ســر برآورده ببینیم، درحالیکه بخش اعظمی از این کوه یخ، یعنی بســیاری از جوانهای مستعد و خوشفکر ایرانی در زیر آب پنهان هستند.

محمودیان دربــاره دالیل رفتــن مریم از ایــران و ادامه تحصیلــش در آمریکا میگوید: باید به افراد حق داد که در هر کشور یا شهری که عالقه دارند و احساس میکنند که در آنجا

میتوانند به مجموعه دانش خود بیفزایند، به تحصیل بپردازند. در نظر بگیرید کسی که در شهر اصفهان زندگی میکند، ممکن است در تهران به ادامه تحصیل مشغول شود، یعنی درحالیکه ممکن است عاشق اصفهان باشد، اما برای رسیدن به هدفش، شهر دیگری را برای تحصیل انتخاب میکند. کسب علم، هدف همیشگی مریم میرزاخانی بود و برای رسیدن به این هدف هم انتخاب کرد که برای ادامه تحصیالتش به آمریکا سفر کند.

او با تأکید بــر اینکه نخبگان زیادی داریم که در کشــور خودمان مشــغول تحصیل هســتند، بیان میکند: بسیارند کســانی که با وجود داشتن مشکالت فراوان، به درجات باالی علمی رسیدهاند و در همین کشور، مشغول به کار هستند. ما وظیفه داریم به این افراد رسیدگی و زمینه رشد و جهانیشدن را برایشــان فراهم کنیم تا عالوه بر اینکه شاهد رشد این افراد باشیم، بتوانیم به ارتقای مقام علمی کشور نیز دامن بزنیم.

محمودیان تأکید دارد: در بســیاری از کشورهای پیشرفته برای حمایت از دانشجویان تحصیالت تکمیلی، مزایایی را در نظر میگیرند، برای مثال شرایط اقتصادی این دانشجویان را به گونهای فراهم میکنند که دانشجو، دغدغه مالی نداشته باشد و با فراغ بال به تحصیل بپردازد، اما در کشور ما چنین شرایطی برای دانشجویان تحصیالت تکمیلی فراهم نیست.

دانشآموزی به تیزهوشی مریم نداشتهام

صدیقه پابرجا، دبیر ریاضی مریم میرزاخانی در دبیرستان فرزانگان تهران بود. او ۷۳ ســال سابقه تدریس دارد و در حال حاضر مؤسس و مدیر مجتمع آموزشی راه رشد منطقه ۲ تهران است.

پابرجا درباره شاگرد قدیمیاش میگوید: در سالهای ۲۷ و ۳۷ یعنی اول و دوم دوره دبیرســتان مریم، دبیر هندسه او در مدرســه فرزانگان تهران بودم. عالوه بر تدریس، مسئولیت دپارتمان ریاضی فرزانگان را از سال 4۶ تا ۵۸ به عهده داشتم، به همین دلیل در تمام هفت ســال تحصیــل مریم در دوران راهنمایی و دبیرســتان با او در ارتباط بودم. مریم، شخصیتی متواضع، مهربان، با پشتکار زیاد، آرام ولی پرجنبوجوش بود.

معلم دوران دبیرســتان مریم میرزاخانی، درباره وضعیت تحصیلی شــاگردش هم توضیح میدهد: وضع درسی مریم، عالی بود. در تمام دروس نمره کامل میگرفت. حتی به نظرم نویسنده خوبی هم بود، یعنی هم در علوم انسانی و هم در علوم پایه، فوقالعاده بود. من مطمئن بودم که در آینده ریاضیدان قابلی خواهد شد، زیرا عالقه، پشتکار و استعدادش در آموختن ریاضی، مثالزدنی بود. در مدت ۷۳ سال تدریس که البته هنوز هم با تمام مشــغلهای که دارم، چند ساعتی هندسه تدریس میکنم، بــا دانشآموزان تیزهوش، خــالق و پرتالش زیادی سروکار داشتم، ولی هیچکدام مثل مریم نبودند.

پابرجامعتقداست:درجامعهآمریکاکهبهعلم،بهایبیشتری میدهند، کســانی مانند مریم بهتر میتوانند تحصیالتشان را کامل کنند و رشد بیشتری داشته باشند. با شناخت استعداد و تواناییهای دانشآموزان ایرانی، میتوان مریمهای بیشتری را شناخت. اگرچه رفتن به جوامع علمی که سطح علمیشان باالتر از ایران اســت، برای رشد و پیشرفت ضرورت دارد، ولی باید امکان برگشت این نخبگان به کشور نیز فراهم شود تا این ثروتهای مادی و معنوی عظیم کشور، سوخت نشوند.

معلم دوران دبیرستان مریم میرزاخانی میگوید که از طریق شبکههای اجتماعی از خبر مرگ شاگرد قدیمیاش مطلع شده اســت: «در آن لحظه واقعا دنیا روی سرم خراب شد. هنوز هم مرگ مریم باورم نمیشود».

پابرجا به خاطرۀ جایزه 0۲ هزار تومانی شــاگردش اشاره میکند و میگوید: مریم در دوره راهنمایی بســیار سرآمد و خالق بود، ولی شــکوفاییاش در مقطع دبیرستان اتفاق افتاد. ســال اول دبیرستان معلمهای ریاضی پی بردند که مریم سر کالس به جای حل مســائل ریاضی مقطع خودش، مســائل کالسهای باالتر را حل میکند. این مســئله باعث شــد که این موضوع در دپارتمان ریاضی مطرح شــود. معلمان به این ترتیب شناخت نسبی نسبت به نبوغ ریاضی مریم پیدا کردند. دانشگاه صنعتیشریف، در آن دوره برنامههایی داشت که در آن کالسهای آموزشی خاصی را برای افرادی که استعداد ویژهای در ریاضی داشتند، برگزار میکرد. تابستان همان سال مریم را از طرف مدرسه به آن کالسها فرستادیم. مریم توانسته بود با همان برنامه کوتاه تابستان و در کالس دوم دبیرستان، مسئلهای را که مربوط به سطح فوقلیسانس ریاضی بود، حل کند. در آن زمان 0۲ هزار تومان به او جایزه دادند.

به گفته پابرجا، همین اتفاق بهانهای شد تا مریم در مجامع علمی و محافل دانشگاهی مطرح شود. سال سوم دبیرستان، اولین دختری بود که به المپیاد ریاضی فرســتاده شد و مدال طال گرفت. سال چهارم هم دوباره شرکت کرد و باز هم با مدال طال برگشت. به واسطه این المپیادها، دیگر مسیر زندگی مریم مشخص شده بود. وقتی وارد دانشگاه صنعتیشریف شد، فکر میکنم همان اوایل ســالهای اول و دوم، کتابی درباره تئوری اعداد نوشت که همین االن هم منبع خوبی است برای افرادی که قصد شرکت در المپیاد ریاضی دارند.

وقتــی از پابرجا میپرســم در آن زمان چه شــرایطی در مدرسه فرزانگان حاکم بود که استعداد فرد نخبهای مثل مریم میرزاخانی را کشف کرد، پاسخ میدهد: در زمان تحصیل مریم میرزاخانی در مقطع دبیرســتان، فقط یک مدرسه فرزانگان برای دختران وجود داشت، درحالیکه امروزه چندین مدرسه فرزانگان در محلههای مختلف تهران دایر شده است. من حدود 1۲ سال در فرزانگان کار کردهام و دبیر ریاضی بودهام و همیشه در طرح ســؤالهای آزمونهای ورودی این مدرســه شرکت داشتهام، به دلیل همین اشراف بر مدرسه فرزانگان، فکر میکنم سایر مدارس فرزانگان به مدرسه نمونهدولتی تبدیل شدهاند. در زمانی که مریم در این مدرسه تحصیل میکرد، وجود معلمان خوب ریاضی، دپارتمان منظم و از همه مهمتر، مدیریت صحیح و کارآمــد و خالق خانم حائریزاده کــه در آن زمان مدیریت مدرسه فرزانگان را برعهده داشتند، در رشد مریم و شکوفایی استعداد او بسیار مؤثر بود.

وضع درسی مریم، عالی بود. در تمام دروس نمره کامل میگرفت. حتی به نظرم نویسنده خوبی هم بود، یعنی هم در علوم انسانی و هم در علوم پایه، فوقالعاده بود. من مطمئن بودم که در آینده ریاضیدان قابلی خواهد شد، زیرا عالقه، پشتکار و استعدادش در آموختن ریاضی، مثالزدنی بود

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.