مضرات و فواید سربازی اجباری

کشورهای دنیا چگونه نظرهای مختلف درباره خدمت اجباری را مدیریت میکنند؟

Jameh Pouya - - چشم‌اندا‌ز سربازی - گردآوری و ترجمه: شیدا ملکی

اشتغالجوانان

از نظر دولتهــا خدمت نظامی اجباری برای فارغالتحصیالن جوان میتواند ابزاری مفید برای پرکردن آمار مشــارکت جوانان در بازار کار باشــد. با این حســاب آمار بیــکاری جوانان به طرز درخور توجهی کاهش پیدا میکند، چراکه بهطور میانگین فرایند جستوجو و یافتن شــغل مناسب برای جوانان تحصیلکرده در جهان بهمراتب طوالنیتر از سایر اقشار با تحصیالت کمتر است. همین موضوع، فرصت تنفسی است برای دولت تا فکری به حال اشتغالزایی این افراد کند.

ســال 2012 با بحرانیشدن شرایط در آفریقای جنوبی «تابو ماســومبوکا»، نماینده مجلس، با اشاره به فواید اجرای دوباره این طرح در مجلس گفت: «این نوع حضور اجباری در ارتش بر آموزش واقعی و معنادار تکیه دارد؛ یک سبک زندگی مثبت برای جوانان ایجاد خواهد کرد و بر مهارتهای صنعتی و آموزشهای مرتبط با کار و کارآفرینی آنها تمرکز خواهد داشت». به اعتقاد ماسومبوکا خدمت سربازی فرصتی برای آموزش جوانان است، اما چسباندن چنین مدلی به شرایط روز آفریقای جنوبی ناممکن بود. به اعتراف خود ماسومبوکا «کشــور (آفریقای جنوبی) با روند روبهرشدی از خشم و رفتار خشونتآمیز از سوی جوانانی روبهروست که به جرم و جنایت به دیده ابزاری برای زندهماندن نگاه میکنند». درصورتیکه شرایط برای جوانان دیگر کشورها کمتر تنشزا باشد، باید دید آیا این مدل اجراشدنی است یا خیر. سوئد در سال 2012 قانون اجرای سربازی اجباری را لغو کرد، بااینحال پیتر هالتگویست، وزیر دفاع وقت ســوئد، از برنامه آینده دولت برای بازگرداندن این قانون در سال 2018 خبر داد.

آلمان و ســوئد دو کشوری هستند که سال گذشته بیشترین تعداد پناهجویان را در قاره اروپا پذیرفتند. حامیان خدمت اجباری

خدمت سربازی با همه اما و اگرهایش دو کارکرد اصلی دارد؛ یکی از آنها تأمین نیروی بالقوه دفاعی کشــور و دیگری کاهش بیکاری احتمالی جوانان اســت؛ امــا در جهان رقابتی اقتصاد که فشار برای یافتن شغل در کشورهای توسعهیافته بیمارگونه است؛ دوران خدمت سربازی چقدر جوانان این کشورها را از آینده مورد عالقهشان دور میکند؟

برای نوجوانان کشورهایی مانند اتریش یا سنگاپور که در آنها خدمت ســربازی اجباری اســت، زمانی که باید به انجام این کار اختصاص دهند توجیهناپذیر است. برخی از جوانان اتریش شش ماه دوره آموزشــی در کمپهای ارتــش را که باید بالفاصله بعد از پایان دوران دبیرســتان بگذرانند، یک اتالف وقت تماموکمال میدانند و برای ســنگاپوریها نتیجه دو سال خدمت اجباری در ارتش، دورماندن آنها از آمادگی اولیه برای تحصیالت تکمیلی است.

نشریه والاســتریتژورنال، ســال ،2016 با آغاز زمزمههای بازگشت خدمت سربازی به قوانین کشورهای اتحادیه اروپا برای مقابله با تروریسم، در گزارشی با برخی از دانشجویان خارجی که در کشورهایشان این دوره را گذرانده بودند، مصاحبه کرد. محمد شوفت، از یونان و دانشجوی کالج ریاضی در دانشگاه ییل، درباره ســالهای خدمتش گفت: «رفتن به خدمــت اجباری در ارتش پیش از رفتن به دانشــگاه یعنی اینکه باید سالهای اوج تحصیل را ترک کنید و پس از آن با یک وقفه دو ســاله دوباره به این روند بازگردید. این موضوع خیلیها را از بهدستآوردن آنچه برایش نقشه کشیدهاند بازمیدارد». هر مردی که در کشوری با قانون خدمت اجباری در ارتش یا سربازی زندگی میکند، دیر یا زود باید با این واقعیت رودررو شود.

در ارتش معتقدند حضور این جمعیت در ارتش فرصتی است بــرای آموزش و تربیت زنان و مردان جوانی که از فرهنگهای مختلف وارد این کشــور میشوند و میخواهند بهنوعی در این فرهنگ تنیده شوند. هنگامی که آلمان سال 2011 قانون خدمت اجباری در ارتش را لغو کرد، همه دانشآموزان دبیرستانی نفس راحتی کشیدند. از آن زمان به بعد جستوجوی راههای دورزدن خدمت از طریق ایجاد مشــکالت فیزیکی در اینترنت بهشدت کاهش یافت. از ســوی دیگر نگرش منفــی به برنامه خدمت اجباری از سوی محققان مرکز تحقیقات سیاستهای اقتصادی نیز تأیید شد. براساس همین نتیجهگیری آلمان خدمت سربازی را در سال 2011 لغو کرد.

در اتریش وضعیت کمی پیچیدهتر است. جرالد کارنر، مشاور ارشــد امور نظامی در این کشــور، طرفدار وجود یک ارتش با قابلیتهای انعطافپذیر است که هزینه و خرج چندانی هم برای دولت نداشــته باشد. بااینحال او تأیید میکند ایجاد نیروهای خدمات ســربازی در کوتاهمدت و بهطور موقت میتواند عامل افزایش هزینهها باشــد؛ بنابراین برای دولتهایی که بهشدت دنبال کاهش هزینهها هســتند، این شــیوه از کار برای حفظ بودجه چندان کارآمد نخواهد بود. همهپرســی این کشــور در ژانویه 2013 نشان داد 59.7 درصد از اتریشیها طرفدار استقرار قانون سربازی اجباری هستند. بااینحال بسیاری از نمایندگان پیش از برگزاری همهپرسی اعالم کردند افکار عمومی این کشور مخالف گنجاندهشدن قانون بهخدمترفتن زنان در زیرمجموعه این همهپرســی هستند، چراکه طبق قانون فقط مردها مجوز گذراندن این دورههای اجباری را دارند و باید زنان را از حضور در این دورهها معاف کرد.

بهراحتی میتوان مشــاهده کرد این مسئله حتی از طریق دموکراسی نیز حلوفصل نمیشــود، درحالیکه نیاز و تمایل هر کشــور برای ایجاد یا باقیماندن قانون خدمات اجباری در ارتش نشئتگرفته از وضعیت آنهاست، اما هدف نهایی تمامی این کشورها افزایش تولید ناخالص داخلی و استفاده از نیروی کار بومی است. بهتعویقافتادن تحصیالت برای مردها به مدت دو سال به معنی یک فرصت شغلی بالقوه برای کارگران خارجی در کشورهای توســعهیافته است. این برای اقتصاد کشورهایی که عموما در اروپا هستند، بهمنزله وابستگی بیشتر اقتصاد به نیروی کار خارجی است که ساختار شرکتهایی را که طرفدار ایجاد شــغل برای کارگران بومی هســتند، خودبهخود تغییر میدهد. با توجه به این تغییرات، بسیاری از کشورهای غربی که توافقنامههای نظامی بینالمللی چندجانبهای را با سایر کشورها امضا کردهاند، ترجیح میدهند هرچه ســریعتر قانون خدمات اجباری ارتش را لغو کنند.

این راهحل منطقی به نظر میرسد، اما مدل آلمان نشان داد چنین نگاه نرمی نمیتواند جوابگوی مشکالت پیشبینینشده آینده باشد. از زمان لغو قانون خدمت اجباری، پیوستن به ارتش یک عمل اختیاری محسوب میشود. از سوی دیگر داوطلبها میتوانند بهجای آموزشهای نظامی، کار بهعنوان داوطلب در زمینههای خدمات اجتماعی را امتحان کنند. یکی از این خدمات کار در خانههای ســالمندان است که تقاضای نیروی کار برای آن بهشدت وجود دارد، اما کمتر کسی حاضر به انجام خدمات در این زمینه است. نتیجه کلی برای چنین تغییراتی در آلمان این بود که از ســال 2011 با پایهگــذاری پروژههای نظامی و اجتماعی براساس کار داوطلبانه تاکنون کمبود نیروهای جوان و آموزشدیده در این دو حوزه آلمان را به فکر بهکارگیری نیروهای آمادهبهخدمــت خارجی و پناهجویان انداخته اســت. کمبود بودجه نظامی مشــکل دیگری اســت که آلمان را سر دوراهی بازگرداندن یا ادامه لغو قانون خدمت اجباری قرار داده اســت. برخی از منتقدان بازگرداندن، این سؤال را مطرح میکنند که چگونه میتوان صدها نیروی تازهنفس را آموزش داد، درحالیکه تجهیزاتی مناسب برای آنها در نظر گرفته نشده است.

آمادگی برای جنگ ناممکن

در سالهای اخیر بحث کارشناسان مخالف خدمات اجباری در ارتش در کشورهایی که دموکراسی در مسیر پیشرفتهتری قرار دارد در معرض حمالت پراکندهای بوده و به سمتوسوی دیگری کشــیده شده است. بســیاری از آنها معتقدند خدمت اجبــاری در ارتش با هــدف مبارزه با تروریســم، در عمل به نتیجه مورد نظر نمیرسد. سای چین سونگ، سال گذشته در روزنامه «تودی» چاپ ســنگاپور با مطرحکردن این دیدگاه که

. با حذف خدمت سربازی یا تمرکز صرف بر جنبههای آموزشی و تکنولوژیهایارتشمیتوان این حس را القا کرد که ماهها یا سالهای اجباری چندان هم بیفایده نیست. در چنین وضعیتی میتوان از ایده ماسوموبکا با چشمانداز چین سونگ برای کشور سنگاپوراستفادهکرد درحالحاضر القاعده و داعش نیروهایی هستند که بیدرنگ باید با آنها جنگید، گفت حضور ارتشی آمادهبهخدمت در این کشور برای مقابله با این نیروهای پراکنده به معنی آن اســت که هر لحظه ممکن است آتش جنگ در سنگاپور شعلهور شود.

روث بنــدر نیــز در مقالهای که ســال 2015 در نشــریه والاســتریتژورنال منتشر شد، صراحتا گفت: «در این برهه از زمان سیاســتمداران محافظهکار نیز به این نتیجه رسیدهاند که در زمان نیاِز پلیس به نیروهای پشتیبانی، این ارتش است که باید وارد صحنه شــود». ایراد این طرز فکر در این است که تجسم تروریسم در دنیای مدرن و تالش برای فهم قدم بعدی آنها ناممکن است و معموال زمانی برای عالج واقعه فکر میشود که دیگر دیر شده است.

این مسئله بهتنهایی جنبه مهمی از نیاز کشورها به ارتش را برجسته میکند که تا به امروز اهمیت چندانی نداشته و آن مجهزشدن به تکنولوژیهای پیشرفته ارتشی است. چین سونگ در همان مطلب با تأیید این شیوه بیان میکند که «(خدمات اجباری ملی آینده) جایی اســت که در آن تمرکز شدیدی بر بهرهبرداری از استعدادها، مهارتها و صالحیتهای فردی وجود دارد». با توجه به این مســئله اســتفاده از تجهیزات پیشرفته نظامی با هدف کمکردن تلفات انسانی در جنگهای محتمل میتواند آینده جوانان آمادهبهخدمت را نیز تغییر دهد. آموزش نیروها برای استفاده از تجهیزات بهمنزله سرمایهگذاری بلندمدت دولتها برای اســتفاده از نیروهایی است که پس از پایان زمان خدمت احساس بیهودگی و اتالف وقت نخواهند کرد.

تکنولوژیآمادهبهخدمت

با این تفاســیر به نظر میرسد رهبران کشورها میتوانند با استفاده از فناوریهای روز، آموزش را با خدمت اجباری سربازی ترکیــب و آن را از بیفایدهبودن خارج کنند. از نظر جان بروئر، استاد روابط استراتژیک دانشگاه وین، در کشورهایی مانند اتریش صلح با لغو خدمات اجباری در ارتش تهدید نخواهد شد و حضور این خدمات اجباری نیز احتمال وقوع حمالت تروریستی را از بین نخواهد برد. از سوی دیگر این کشور با تهدید دیگری مانند ازدستدادن شرایط بازار کار و واگذاری آن به نیروهای خارجی به قیمت بیکارمانــدن کارگران بومی روبهروســت. در چنین شرایطی شــش ماه دوره آموزشی نیز دردی از پشتیبانیهای نیروهای پلیس در موارد خطر درمان نمیکند، چراکه در همین زمان نیز نیروهــا آنطورکه باید و شــاید آموزشهای الزم را نمیبینند تا در مواقع لزوم از آنها استفاده کنند. با حذف خدمت سربازی یا تمرکز صرف بر جنبههای آموزشی و تکنولوژیهای ارتش میتوان این حس را القا کرد که ماهها یا سالهای اجباری چندان هم بیفایده نیســت. در چنین وضعیتــی میتوان از ایده ماسوموبکا با چشمانداز چین سونگ برای کشور سنگاپور استفاده کرد. حتی با وجود فرصت مناسب برای کسب مهارتها در ارتش باز هم فرصتی برابر برای کســانی که به ارتش نرفته و از سالهای تحصیلشان استفاده کردهاند وجود ندارد. بیشتر آنهایی که خدمت اجباری در ارتش را میگذرانند، عالقهای به ماندن در ارتش یا نیروهای مســلح ندارد و این دغدغهای است که آرامش را از فرماندهان ردهباالی ارتش در کشورهای اروپایی گرفته است، چراکه آنها معتقدند یک ارتش واقعی به نیروهایی فراتر از تکنیسین یا مهندس نیاز دارد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.