اما و اگرهایی برای تشکیل وزارت محیطزیست

بررسی ساختار مناسب برای محیط زیست ایران در گفتوگو با معصومه ابتکار

Jameh Pouya - - چشم‌انداز‌ ‌‌محیط‌زیست - زینب رحیمی

تشکیل وزارتخانه محیط زیست و منابع طبیعی از طریق تجمیع سازمان محیط زیست و ســازمان جنگلها از جمله طرحهای جنجالبرانگیزی است که موافقان و مخالفان سرسختی دارد و حتی چندی پیش پای این موضوع به مجلس شورای اسالمی نیز کشیده شد. اگرچه هر دو دسته موافق و مخالف ادغام محیط زیست و سازمان جنگلها، قدرتگیری محیط زیست را طلب میکنند، اما ابزارهای رسیدن به این هدف برای این دو گروه متفاوت است. در این میان شنیدن دیدگاه باسابقهترین رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره ساختار مناسب محیط زیست خالی از لطف نیست. معصومه ابتکار که بهتازگی به سمت معاونت ریاستجمهوری در امور زنان و خانواده منصوب شده، سابقه سه دوره ریاست بر سازمان حفاظت محیط زیست را دارد. او معتقد است محیط زیست ایران بیش و پیش از اینکه به تغییر ساختار احتیاج داشته باشد، به اقتدار نیاز دارد. ابتکار که دل پری از فشارها در دوران خدمتش در سازمان محیط زیست دارد، میگوید: اگر محیط زیست در قالب وزارتخانه کار کند ولی بخواهند هر روز وزیر را به دلیل اجرای قانون و ایستادگی در مقابل ساختوسازهای غیرمجاز تحت فشار قرار دهند و بگویند اگر مجوز این معدن یا آن جاده را ندهی تو را استیضاح میکنیم، شرایط محیط زیست کشور با داشتن وزارتخانه هم فرقی نخواهد کرد.

مدتی است که بحث تشکیل وزارتخانه محیط زیســت و منابع طبیعی در کشور مطرح است و حتی این موضوع در مجلس نیز بررسی شده، سابقه پیگیری و بررسی مربوط به چه زمانی است؟ تاریخ بررسی این موضوع به دولتهای هفتم و هشتم برمیگردد که در آن مقطع درباره نحوه ارتقا و تقویت ساختار و حکمرانی محیط زیست در کشور مطالعاتی را انجام و الگوی کشورهای مختلف درباره ســاختار محیط زیست بررسی شد تا بدانیم محیط زیست بهتر است به شکل سازمان مدیریت شود یا وزارتخانه؟ همچنین درباره اینکه چه موضوعاتی میتواند زیرمجموعه محیط زیست قرار گیرد، بحث و بررسی شد. نتیجه مطالعات چه بود؟

در آن زمــان به این جمعبندی رســیدیم که محیط زیســت با بخش جنگلها ادغام شود و نتیجه مطالعات این بود که در ایران تشــکیل وزارتخانه محیط زیست خیلی جوابگو نخواهد بود. Ï

منظورتان از اینکه تشــکیل وزارتخانه محیط زیست جوابگوی شرایط حاضر در ایران نیست، چیست؟ منظورم این است که تا زمانی که نمایندگان ما نگاه محلی دارند و درخواستهای محلی مطرح میکنند، وزارتخانهشــدن محیط زیست اصال جوابگو نخواهد بود و حتی در چنین شرایطی تبعات بســیار جدیتری خواهد داشــت؛ اگر محیط زیست در قالب وزارتخانه کار کند، ولی بخواهند هــر روز وزیر را به دلیل اجرای قانون و ایستادگی در مقابل ساختوسازهای غیرمجاز تحت فشــار قرار دهند و با او مخالفت کنند و بگویند اگر مجوز این معدن یا آن جاده را ندهی تو را استیضاح میکنیم، شرایط محیط زیست کشور با داشتن وزارتخانه هم فرقی نخواهد کرد. سازمان محیط زیست شاید مجبور شود به دلیل ابعادزیستمحیطیفرااستانیباطرحیمخالفت کند؛ برای مثال ممکن است یک طرح انتقال آب برای استان مقصد نفع داشته باشد ولی برای استان مبدأ نفعی نداشته باشد یا ممکن است با یک پروژه سدسازی، استانی موافق و استان دیگر مخالف باشد. سازمان محیط زیست باید با نگاه ملــی درباره این طرحها تصمیم بگیرد. ســازوکار وزارتخانه گاه برای داشتن نگاه ملی جواب نمیدهد در حالیکه محیط زیست کشور به حمایت ملی احتیاج دارد. Ï

پسشماموافقباقیماندنساختارمحیط زیست در قالب سازمان هستید؟ اساسا در شرایط حاضر موضوع محیط زیست کشور ما، وزارتخانهشدن نیست. در حال حاضر بهترین ساختار برای محیط زیست کشور یک سازمان قوی، مقتدر و قانونمند است که بتواند در برابــر تخلفات از حقوق عامــه مردم دفاع کند. آنچه برای کشــور ما مهم و حیاتی است، این نیســت که محیط زیست سازمان باشد یا وزارتخانه بلکه مهم اقتدار محیط زیست است تا بتواند در اجرای قوانین قدرتمند عمل کند. اگر هدف اقتدارزایی برای محیط زیست کشور اســت و اینکه محیط زیست را در کنار توسعه حفظ کنیــم، این هدف بالطبع به قانونگرایی احتیاج دارد، امــا قانونگرایی در حوزه محیط زیست با مخالفتهای بسیاری مواجه میشود. در دوره فعالیتم در سازمان محیط زیست از روز اول فشــارهای بسیاری را تحمل کردیم که در دورانی این فشــارها به اوج خود رسید و حتی با وجود حمایتهای رئیسجمهور فشــارها به ســازمان محیط زیســت غیرقابل تحمل بود. دلیل این فشارها ساختار سازمان محیط زیست نیست، زیرا محیط زیست سازمانی است که زیر نظر رئیسجمهور کار میکند. ســازمان، زمانی مشکل پیدا میکند که تفکر محیط زیست در کشــور غالب نباشد و نتواند در برابر قانونگریزیها ایستادگی کند. سازمان محیط زیست باید بتواند در برابر درخواستهای غیرقانونی «نه» بگوید. در همین دوره خیلیها اینطور مطرح میکردند که محیط زیست نباید محیط «ایست» باشد. پاسخ من به این افراد این بود؛ اگر توســعه را قطار تلقی کنیم، این قطار قطعا به ترمز احتیاج دارد و اگر ترمز نداشــته باشد،انتحاریعملمیکند.بنابراینبایدمحیط

اگر محیط زیست در قالب وزارتخانه کار کند، ولی بخواهند هر روز وزیر را به دلیل اجرای قانون و ایستادگی در مقابلساختوسازهای غیرمجازتحتفشار قرار دهند و با او مخالفتکنندوبگویند اگر مجوز این معدن یا آن جاده را ندهی تو رااستیضاحمیکنیم، شرایط محیط زیست کشور با داشتن وزارتخانه هم فرقی نخواهدکرد

زیست ترمز قطار توسعه ناپایدار را بکشد و اگر محیط زیســت نباشد، محیط «نیست» ایجاد میشــود؛ بنابراین به محیط زیست قوی برای ایجاد توسعه پایدار نیاز داریم.

موافقان تجمیع محیط زیست و سازمان جنگلها معتقدند در اثر تشکیل وزارتخانه، تجمیع امکانات دو دستگاه صورت گرفته و از موازی کاری نیز جلوگیری میشود؟ طبیعتا باید بین این دو دستگاه همکاری باشد. چه بســا که در این دوره سعی کردیم بسیاری از فعالیتها بهطور مشــترک انجام شود و در شوراها و کارگروههای مختلف همکاری داشتیم. نباید فراموش کنیم که سازمان محیط زیست یک ســازمان فرابخشی اســت که جنگلها و منابع طبیعــی فقط یک بخش آن اســت و بخشهای دیگر مربوط به تنوع زیستی، ارزیابی زیستمحیطی، آمایش سرزمینی، آلودگی هوا، آلودگی آب و حفاظت از تاالبها و رودخانهها اســت؛ بنابراین مسائل سازمان محیط زیست بسیار گسترده است. سازمان محیط زیست باید در ساختار فعلی تقویت شود و اگر با ادغام بخش جنگلها با محیط زیست موافقت شود، اتفاق خوبی است، زیرا در شــرایط حاضر با رویکرد صیانتی که دربــاره جنگلها وجود دارد، ادغام این بخش با محیط زیست میتواند مؤثر واقع شود.

براســاس مطالعاتی که دوره اصالحات درباره ساختار مناسب برای محیط زیست انجام شده و براســاس تجربه و ارتباط با جامعه جهانی، ســاختار محیط زیست در قالب کشــورهای پیشرفته به چه شکلی است؟ اییپــیای )EPA( از قویترین ســاختارهای محیط زیست دنیا است و به شکل آژانس کار میکند که حیــات وحش نیز از طریق آژانس دیگری مدیریت میشود. در برخی کشورها نیز محیط زیست در قالب وزارتخانه کار میکند و برای مثال وزارت توســعه پایدار و تغییر اقلیم دارنــد و برخــی دیگر با ادغــام چند موضوع وزارتخانه آب و محیط زیست تشکیل دادهاند. تعدادی دیگر انرژی و محیط زیست را در قالب یک سازمان یا وزارتخانه درآوردهاند. ساختارها بسیار متنوع و متفاوت است ولی آنچه اهمیت دارد، بحث اقتداردادن به این ساختار است. باید کاری کنیم که سازمان محیط زیست در قالب فعلی و با اختیاراتی که دارد، بهخوبی عمل کند. این سازمان باید بتواند بهطور کامل از اختیارات موجود اســتفاده کند که اساسا همه دعواها بر سر همین است که اجازه استفاده از اختیارات موجود را به سازمان محیط زیست نمیدهند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.