با هزار اميد آمدند و به هزار درد گرفتار شدند

KHABAR JONOOB - - اخبار -

آمارهــاى مختلفى از تعداد حاشيه نشــينان در كشور وجود دارد. آمارها بيانگر وجود 11 تا 19 ميليون حاشــيه نشــين در كشــور بوده البته در ايــن آمارها اختــلاف نظرى وجود نداشته بلكه افراد ساكن در بافتهاى فرســوده كه شرايط حاشــيه نشينى را دارا هستند نيز جزو آمار حاشيهنشينان به حساب مى آيند.

در اين راســتا رييس كميســيون اجتماعــى مجلــس مــى گويــد: »35 درصد از جمعيت كشــور حاشيه نشين هســتند يــا در بافت هاى فرســوده و تاريخى زندگى مى كنند«.

به گــزارش خبرگــزارى صدا و سيما، سلمان خدادادى تصريح مىكند: »در بافــت فرســوده 495 شــهر بــه مســاحت 54 هزار هكتــار 11 ميليون نفر و در سكونتگاه هاى غير رسمى در 91 شهر به مساحت 53 هزار هكتار 9 ميليون نفر زندگى مى كنند«.

وى تاكيــد مى كند: »متاســفانه اين ســكونتگاه ها از شــرايط مناسبى بــراى زندگــى برخوردار نبــوده و به گونه اى شرايط براى شيوع آسيبهاى اجتماعى در اين سكونتگاه ها نسبت به ساير محله ها فراهم تر است«.

اجـراى سياسـتهاى ضعيـف توسـعه روسـتايى روندى بـراى افزايش حاشيهنشينى

امــروزه 73 درصــد جامعــه ايرانــى شــهر نشــين هســتند و 50 درصد شهرنشــين ها در كلانشــهرها زندگــى مى كنند و اين خود شــاهدى بر مدعاى دافعه روســتاها است كه به سياســت هاى ضعيف توسعه روستايى بــاز مى گردد. به هر حال بســيارى از روســتاييان بــه دليل اشــتغال و بهره گيــرى از امكانــات و فرصــت هاى شــهرى به طرف اين نواحى مهاجرت مــى كننــد. برآوردها نشــان مى دهد جمعيت شهرنشــين ايــران 20 درصد بيشــتر از ميانگيــن جهانى محســوب مى شــود، يعنــى 54 درصــد جمعيت جهــان و 73 درصــد جمعيت ايران در شــهرها زندگــى مى كننــد، از طرف ديگــر آمارها حكايــت از آن دارد كه در فاصله ســال هاى 1385 تا 1390 خورشــيدى ســرعت ســقوط جمعيت روستايى سه برابر شده كه اينها همه نشــانه ضعف توسعه روستايى و عمق توسعه نامتوازن در ايران است.

يكــى از مهــم تريــن عوامــل شــكلگيرى معضل حاشــيه نشــينى، ســاختار نامناســب اقتصادى اســت. اين ســاختار به گونــه اى تعريف مى شــود كه ميزان درآمد در نقاط مركز بيشــتر از نقاط نيمه پيرامونى خواهد بود و بــه تدريج مهاجــرت پديد مى آيــد و افــراد از شــهرهاى كوچك و روستاها به طرف شهرها و كلانشهرها مهاجرت مى كنند. بدين شكل مناطق حاشيهنشــين با امكانــات كم و هزينه پايين، بافتى را تشكيل مى دهند كه در مرحله نخسن مهاجر و در مرحله دوم افراد كم درآمد و فقير هســتند كه در برابر تورم هاى شديد شهرى مقاومت كافــى ندارند و در جا بــه جايى هاى ســكونتى به مناطق حاشــيه اى رانده مى شوند.حاشــيه نشــينى سكونتگاه اصلى و مهم آسيب هاى اجتماعى است كه بــر فرآيند مديريت شــهرى تاثير منفى مى گــذارد و در صورت تداوم، كشــور را با بحران هاى بزرگى رو به رو مى ســازد. به همين منظور بايستى با فعال كــردن ظرفيتهاى اجتماعى و همــكارى نهادهاى گوناگون در زمينه ســاماندهى اين نواحى گام برداشت و آسيب پذيرى آن ها را كاهش داد.

حاشــيه نشــينى و پيامدهاى آن از بــزرگ ترين معضل هاى شــهرى در كشورهاى در حال توسعه به شمار مى رود كه مشــكل هــاى اجتماعى و اقتصــادى فراوانى به وجود مى آورد. ايــن امــر ضــرورت توجــه و كنترل وضعيت حاشيه نشينى و جلوگيرى از گسترش بى رويه آن را نشان مى دهد.

برخى حاشيه نشــينى را ناظر بر محل اســكان بخشى از جمعيت شهرى در جهان ســوم مى دانند كه خارج از بازار رســمى زمين و مسكن و بر پايه قواعــد و اصول خاص خــود از طرف ساكنان اين گونه مكان ها ساخته شده است. بعضى كارشناســان نيز معتقدند ايــن مقولــه، خانوارهــا و افــرادى را دربردارد كه در محــدوده اقتصادى و اجتماعى شهر ساكنند اما جذب اقتصاد و اجتماع شهر نشــده اند و در حاشيه فعاليت هاى زندگى مردم شهرنشــين قــرار دارند.وجود نابرابرى، ســاختار نامناســب شــغلى، نبــود تســهيلات خدماتى و بهداشتى، مسكن نامناسب، پاييــن بودن ســرمايه فرهنگى، ضعف امنيــت و ... از معضــل هــاى نواحى حاشيه نشــين به شمار مى رود كه آن را به بســترى براى پيدايش و اشــاعه آســيب هــاى اجتماعى تبديــل كرده است. تاريخ حاشيه نشينى در ايران

پديــده حاشــيه نشــينى از بدو حيات بشــريت همواره وجود داشــته اما بســيارى از كارشناســان شــروع حاشيهنشينى در دنيا به صورت علمى و با تعريف امروزى آن را پس از انقلاب صنعتــى در اروپــا و ايجاد شــهرهاى صنعتى و به تبع آن ظهور كلانشهرها مى دانند اما پرسشــى كه در اين ميان بــه ذهن خطور مى كند اين اســت كه بــه واقع شــروع پديده حاشيهنشــينى در ايــران از چــه زمانــى بــوده و آيا تاريــخ مشــخصى مى توان بــراى آن ياد كرد؟

ســيف ا... ســيف اللهــى اســتاد دانشگاه و جامعه شناس، در اين زمينه عنوان مى كند: »حاشــينه نشــينى از بدو شــكل گيرى حيــات اجتماعى كم و بيش وجود داشــته است اما اين كه حاشيهنشــينى از چــه زمانى به عنوان يك معضــل اجتماعــى و پارادوكس اجتماعــى مطرح مى شــود مــى توان گفــت در حــدود 200 يا 300 ســال از بدو شــكل گيــرى جامعه شــهرى به مفهــوم صنعتــى شــدن در جوامع غربى اين مشــكل پديد آمده اســت. حاشــيه نشينى در ايران پس از انقلاب مشروطه بيشتر نمايان گشت.«

اين اســتاد دانشــگاه به ويژگى زندگــى ايرانيان پيش و پس از دوران مشروطه اشاره مى كند و معتقد است: »مهاجرت هاى درون كشــور يا داخل جامعه از زمانى شــروع مى شــود كه حركت هــاى مبتنى بــر زندگى نوين در جامعــه ايرانــى شــكل گرفت. در دورههــاى پيشــين، زندگــى در ايران بيشــتر به صــورت روســتايى و نظام ارباب - رعيتى رواج داشت و شهرها نيز هر كدام به تفكيك مذهبى، صنعتى يــا ادارى بودند از اين رو رفت و آمد مــردم به ســاير شــهر ها و روســتاها بسيار محدود انجام مى شد اما پس از انقلاب مشروطيت چهره جامعه ايرانى به ســمت جامعه صنعتى و شــهرى آن هم به صورت نامتوازن و وابسته تغيير پيدا مى كند.

بنابرايــن اين پديــده در ايران از دوره انقلاب مشروطه شروع مىشود در ســال 1320 هجــرى خورشــيدى نخســتين مرحلــه اوج گيــرى خود و در ســال 1332 خورشــيدى مرحلــه بعــدى اوج گيــرى خــود را تجربــه مى كند .« بـراى مديريـت حاشـيه نشـينى ريشههاى آن بايد خشكانيده شود

سلمان خدادادى عضو كميسيون اجتماعــى مجلس شــوراى اســلامى با يــادآورى ايــن كه بــراى مديريت حاشيهنشــينى ريشــه هــاى آن بايــد خشكانيده شود، مى گويد: »بىتوجهى به اقتصاد روســتايى و مناطق محروم از جملــه عوامــل موثــر در افزايــش مهاجــرت روســتايى و بــه تبــع آن حاشــيه نشــينى اســت و بايد در جهت بهبود وضعيت اشتغال در مناطق روســتايى و محروم بــراى جلوگيرى از مهاجــرت هــا اقدام كــرد؛ در اين رابطه بايد بــه گونه اى عمل كرد كه زندگى در شهر براى روستاييان صرفه اقتصادى نداشته باشد«.

وزير راه و شهرسازى نيز اذعان مى كند: »اكنون جمعيت شهرى ايران حــدود 59 ميليون نفر اســت كه 19 ميليــون نفر آنــان معــادل 35 درصد حاشــيه نشين و بد مســكن ساكن در بافت هاى فرسوده هستند«.

عباس آخونــدى اظهار مى كند: »آمار سال 95 در مقايسه با سال 90 نشــان مى دهد كه جمعيت روستاهاى كشور 2 درصد كاهش پيدا كرده و به جمعيت شــهرها 2 درصد افزوده شده است«. راهكارهاى حل معضل حاشيه نشينى

طهمورث شــيرى استاد دانشگاه معتقد اســت كــه برخى پديــده ها و آســيب هاى اجتماعى از جمله طلاق، جنگ و حاشيه نشــينى از بين رفتنى نيستند بنابراين راه درمانى براى محو آن وجود ندارد.

وى در عيــن حال اعتقاد راســخ دارد كه مى توان آسيب هاى اجتماعى را تــا حــد تــوان تعديــل كــرد. اين جامعهشناس به 2 راهكار در اين زمينه اشاره مى كند: »يك راهكار فرهنگ رســمى و ديگــرى راهــكار فرهنگ غير رســمى. راهكارهاى رسمى همان راهكارهــاى نظارتى، قهرى، پليســى و قانونى اســت كــه از صبح ماموران نظارتى و پليس ها در حاشــيه شهرها حضور داشــته باشــند و مــكان هاى اســقرار پليس در محله بيشــتر شود. منظور از راهكار فرهنگ غير رســمى نيز كم كردن فاصله فرهنگى بين مركز شهر و حاشيه شهر است«.

وى در ايــن مــورد پيشــنهاد مىكنــد كه كليه فعاليت هاى فرهنگى كه در سطح شــهر و مركز شهر انجام مى شــود به حاشيه شــهر نيز كشيده شود .

اين استاد دانشگاه ايجاد فرهنگ جديــد و كار فرهنگــى را مقولــه اى زمــان بــر و لاك پشــتى دانســته و تصريح مى كند: »احداث سينما، سالن تئاتر و فرهنگ سرا در اين امر بسيار مفيد است«.

طهمــورث شــيرى فعاليــت شــبكههاى اجتماعــى را در كم كردن شــكاف طبقاتى مفيــد ارزيابى كرده و آن را باعــث همگرايــى فكــرى بين مردم مركز شــهر و حاشــيه شهر بــراى ارتقــاى كيفيت ســطح زندگى مى داند.

اين عضو هيات علمى دانشــگاه افزايش توليــدات فرهنگــى، افزايش مشــاركت هــاى اجتماعى و اســتفاده از ســرمايه هــاى اجتماعــى از قبيل شــورايارى هــا را در بهبود اين وضع ضرورى قلمداد مى كنــد. به باور او احداث مكان هاى تفريحى و فرهنگى يكى ديگــر از راهكارهاى موثر براى تبادل فرهنگ و شناخت بيشتر حاشيه شهرها باشد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.