دواخانه نظامی، تحفهای از خیابان چراغگاز

novindaroo - - موزهعلومپزشکی -

تاریـخ پزشـکی ایـران بـه گذشـتههای دور بـاز میگـردد. نخسـتین مرکـز آمـوزش طـب ایـران، در قـرن سـوم میـالدی (دوره ساسـانیان) در دانشـگاه معـروف آن زمان، جندیشـاپور (گنـدی شـاپور) بـر پـا شـده اسـت. «دوران طالیـی پزشـکی ایـران» بیـن سـده نهـم تـا چهاردهـم میـالدی بـوده اسـت و در آن عصـر چنـد تـن از برجســتهترین پزشــکان تاریــخ طــب ازجملــه رازی و ابنســینا درخشــیدهاند. تأثیـر ایـن دو پزشـک برجسـته قرنهـا، تـا سـده هفدهـم میـالدی تـداوم یافتـه اسـت. پزشـکی نویـن در اواسـط قـرن نوزدهـم میـالدی پـس از تأسـیس دارالفنـون در سـال 1268 ه.ق. ).م1851( بـه همـت امیرکبیـر، آغاز شـد. سـپس در سـال 1313 ه.ش. بـا گشـایش دانشـکده پزشـکی تهـران و پـس از آن بـا برپایـی دانشـکدههای پزشـکی در سـایر شـهرهای بـزرگ ایـران، پزشـکی نویـن شـکوفا گردیـد. بـرای آشـنایی هـر چـه بیشـتر بـا تاریـخ طـب ایـران سـری بـه مـوزه ملـی تاریـخ علـوم پزشـکی زدیـم و سـاعاتی را در ایـن مـوزه گذراندیـم. در توضیـح تاریخچـه بنـای مـوزه میتـوان گفـت، ایـن بنـا در دوره ناصرالدینشـاه قاجـار بـه دسـتور امیرکبیـر (حـدود 150 سـال پیـش) سـاخته شـد و بـه روایتـی کالسـکهخانه امیرکبیـر بـوده اسـت. ایـن بنـا در تاریـخ بیسـت و نهـم تیرمـاه سـال 1378 بـا شـماره ثبـت 2347 در سـازمان میـراث فرهنگـی بـه ثبـت رسـیده اسـت. در سـال 1380 بـا همـکاری سـازمان میـراث فرهنگـی و دانشـگاه علـوم پزشـکی تهـران بـا عنـوان مـوزه ملـی تاریـخ علـوم پزشـکی افتتـاح شـد. بخشهــای اصلــی مــوزه عبارتانــد از دیریــن انسانشناســی، مردمشناســی، اســناد و نســخ خطــی، دامپزشــکی، چشمپزشــکی، دندانپزشــکی، دواخانــه نظام ـی، اش ـیاء امانت ـی م ـوزه مل ـی ای ـران و نمایش ـگاه موق ـت.

مجموعه دواخانه نظامی

«دواخانـه نظامـی». داروخانـهای قدیمـی بـا دیوارهایـی کامـال چوبـی کـه قدمـت تاریخــی در نقطهنقطــه آن بــه چشــم میخــورد. ایــن داروخانــه بــا تمامــی وسـایل، تجهیـزات و شیشـههای دارویـی، بخشـی از مـوزه علـوم پزشـکی ایـران را ب ـه خ ـود اختص ـاص داده اس ـت ک ـه بیاغ ـراق میت ـوان گف ـت، ب ـرای مدت ـی بازدیدکننـده را در خـود فـرو بـرده و بـا خـود بـه عصـری دیگـر میبـرد. بخشـی کـه بازدیدکننـده دوسـت دارد زمـان زیـادی را بـدون هیـچ توضیـح و توجیهـی تنهــا بــه تماشــا بگذرانــد. انــگار تکتــک شیشــههای موجــود در قفســههای داروخانـه و تمامـی وسـایل موجـود خـود شـرحی از تاریـخ و سرنوشـتی هسـتند کـه از سـر گذراندهانـد. بخشـی کـه بـا وسـواس و دقتـی بـاال در قسـمتی از مـوزه محفـوظ مانـده و تـالش میشـود بـا همـان شـکل و شـمایل اصلـی خـود پابرجـا بمانـد تـا تاریـخ مانـده در دل خـود را بـه عصرهـای دیگـر منتقـل کنـد. دواخانــه نظامــی از کهنتریــن داروخانههــای ایــران توســط مرحــوم هادیخــان سـرتیپ بـرای وزارت جنـگ تأسـیس و کلیـه لـوازم و اسـناد دواخانـه از کشـور اتریـش خریـداری و وارد ایـران شـد. پـس از فـوت مرحـوم هادیخـان خواهـرزاده وی، عبدالحسـینخان نظامی مسـئولیت داروخانـه را بـر عهـده گرفت. چنـدی بعـد ایـن داروخانـه بابـت طلـب عبدالحسـینخان از ارتـش بـه وی واگـذار شـد. پـس از فـوت عبدالحسـینخان در سـال 1319 ه.ش. فرزنـد ایشـان دکتـر امیـر هوشـنگ نظامـی اسـتاد برجسـته دانشـکدههای پزشـکی و داروسـازی دانشـگاه تهران عهـدهدار امـور ایـن داروخانـه گردیـد. ایــن داروخانــه در ســال 1367 ه.ش. تعطیــل و پــس از فــوت امیــر هوشــنگ نظامــی در ســال 1371 بــه دانشــکده داروســازی دانشــگاه تهــران منتقــل شــد. خان ـواده مرح ـوم نظام ـی ابت ـدا در س ـال 1372 داروخان ـه مزب ـور و وس ـایل آن را ک ـه در خیابـان چـراغگاز (خیابـان امیرکبیـر) بـود بـه دانشـکده داروسـازی تهـران منتقـل نمودنــد. ســپس ســال 1381 بــا تــالش و پیگیــری همســر بزرگــوار وی، دکتــر زریندخـت شـرقی داروخانـه بـه همـراه تجهیـزات و اسـناد مربوطـه بـه مـوزه ملـی تاریـخ علـوم پزشـکی اهـدا و بـا اسـتفاده از عکسهـای قدیمـی و قطعـات بـه جـای مانـده، بـا هزینـه دکتـر شـرقی داروخانـه بهصـورت اصلـی خـود بازسـازی و نصـب گردیـد. داروخانـه نظامـی پـس از بازسـازی در دوازدهـم شـهریور مـاه 1382 در محـل مـوزه افتتـاح شـد. تجهیزات این مجموعه شامل: دس ـتگاه شیش ـه پرک ـن، دس ـتگاه شربتس ـازی، دس ـتگاه صاف ـی، هم ـزن، دس ـتگاه حببــر، دســتگاه عصارهگیــر، تــرازو، هــاون چینــی، دســتگاه تقطیــر، ظــروف آزمایشــگاهی، دســتگاه پــرس بــرای تهیــه کاشــه، دســتگاه آلبومیــن متــر، قالــب قرصزنـی، سـرنگ شیشـهای مـدرج، آتشگـردان، چـراغ الکلـی، ساکشـن دسـتی، ظــروف دو جــداره بــرای حــرارت غیــر مســتقیم، قالــب شــیاف، قالــب قــرص، دســتگاه مهــر برجســته و کلیشــههای قدیمــی مــورد اســتفاده در داروخانــه. پوسـتر تـرک اعتیـاد کـه دکتـر نظامـی بـرای تـرک تریـاک طراحـی کـرده و همچنین اکسـیر اتهـم کـه بـرای درمـان بیمـاری ماالریـا اسـتفاده میشـده و وی طراحـی کرده ازجمل ـه وس ـایل موج ـود در ای ـن بخ ـش اس ـت. در توضی ـح شیش ـههای موج ـود در داروخانـه میتـوان گفـت کـه تعـدادی بازمانـده شیشـههای قدیـم موجـود در داروخانـه و تعـدادی بهصـورت نمادیـن اسـت. نامـه سـندیکای داروسـازان 1324 کـه هفتادسـال پیـش ایـن سـندیکا شـکل گرفتـه نیـز در دیـوار ایـن بخـش از مـوزه نصـب گردیـده اسـت. کلیشـههای چـاپ دارو نیـز قسـمتی دیگـر از ایـن بخـش را تشـکیل میدهنـد زیـرا دسـتگاههای چـاپ امـروزی در آن زمـان موجـود نبـوده و اطالع ـات روی ای ـن کلیش ـهها ح ـک و روی شیش ـههای داروی ـی چ ـاپ میش ـده اس ـت. اطالعات ـی در م ـورد اینک ـه چن ـد نف ـر در ای ـن داروخان ـه مش ـغول ب ـه کار بودهان ـد، در دس ـت نیس ـت.

بخش اسناد و نسخ خطی

ایـن غرفـه متشـکل از مجموعـهای از نسـخ خطـی طبـی کهـن و همچنیـن اســناد و اعالمیههــای طبــی مربــوط بــه دوران قاجــار مثــل مجلــه حفظالصحــه اســت. در ایــن بخــش اســناد، نســخهها و تصویــر دکتــر احمدیـه بـه نمایـش درآمـده اسـت. از جملــه کتــب ایــن بخــش هــم کتــاب «طــب المنصــوری» زکریــای رازی اســت کــه از آن نســخههای زیــادی در دنیــا وجــود دارد. ولــی نســخهای کــه در ایــن مــوزه نگهــداری میشــود قدیمیتریــن نســخه شــناخته شــده ایــن کتــاب اســت. 60 ســال بعــد از مــرگ رازی توســط یکــی از شــاگردانش نوشــته شــده و صحبتهــای اســتاد خــود را جمــعآوری و بــه صــورت یــک کتـاب درآورده اسـت. ایـن کتـاب در سـالهای مختلـف بازنویسـی شـد تـا ایـن نسـخه بوجـود آمـد. ایـن نسـخه مربـوط بـه حـدد هفتصـد سـال پیـش اســت. کتابهــای دیگــری بــا موضوعــات مختلفــی چــون چشــم، کلیــت پزشـکی و غیـره نیـز در ردیفهایـی دیگــر بــه چشــم میخــورد. یکــی از کارهــای پژوهشــی کــه در ایــن مــوزه انجــام شــده اســت، پژوهــش روی کتــاب «مخزناالدویــه» تالیــف خراســانی اســت. مثــال کار روی گیاهــان دارویــی بــه صــورت پژوهشــی انجــام شــده اســت. مخزناالدویــه در واقــع تالیفــی از دانشـمندی بـه نـام عقیلـی خراسـانی مربــوط بــه 400 ســال پیــش اســت کــه تمــام گیاهــان دارویــی را کــه از دورههــا و ســالهای دور توســط دانشـمندان معرفـی شـده بـود در ایـن کتــاب جمــعآوری کــرده و در واقــع دایرهالمعــارف داروهــای گیاهــی شــده اســت. ویژگــی ایــن کتــاب بـه نوشـتار فارسـی آن اسـت. کتـاب در کتابخانــه قــرار دارد البتــه نــه بــه صـورت اصلـی و خطـی بلکـه نسـخه چاپــی کتــاب در کتابخانــه موجــود اســت.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.