بهره برد اری مطلوب در طرح ۶۴ هزار هکتاری دشت سیستان

در گفتوگوی «گسترش صنعت» با معاون وزیر جهاد کشاورزی بررسی شد

Sanat Newspaper - - صنایع کوچک و کشاورزی -

دفتر نظامهای بهرهبرداری سازمان مرکزی تعاون روستایی متولی تاسیس نظامهای بهرهبرداری مطلوب در طرح۶۴ هزار هکتاری دشت سیستان است. به گفته کارشناسان، در اجرای این طرح اهدافی مانند نهادس//ازی، آگاهیبخش//ی، آموزش مس//تمر، حاکمیت شرکتی و مش//ارکت در زنجیره ارزش و منافع دنبال میش//ود که ضامن پای//داری نظام بهرهبرداری دش//ت سیس//تان به ش//مار میرود. با ابالغ محمود حجتی وزیر جهادکشاورزی، سازمان مرکزی تعاون روستایی متولی اجرای طرح بهرهبرداری مطلوب در اراضی ایالم، خوزستان و سیستان و بلوچستان است. از این رو، برای واکاوی این طرح با حسین ش//یرزاد، معاون وزیر جهادکشاورزی و مدیرعامل س//ازمان مرکزی تعاون روس//تایی ایران گفتوگو کردیم که در ادامه میخوانید.

€ط/رح€بهر €هب/رداری€مطلوب€در€64€ه/زار€هکتاری€ € دشت€سیستان€چگونه€و€با€چه€اهدافی€در€منطقه€آغاز€ شده€است؟

این ط//رح به عنوان یک//ی از مهمترین و جس//ورانهترین طرحهای توس//عه کش//اورزی در طول ۰۵ س//ال گذشته با ابتکار مهندس حجتی به دلیل آشنایی دقیق و ظریف وی با موقعیت اس//تان، بافتار اجتماعی در کنار ساختار اکولوژیک، توان منابع پایه و هیدروپلتیک منطقه طرح(کمک به افزایش قدرت چانهزنی بینالمللی در افزایش حقابه دریافتی و احیای تاالب بینالمللی هامون از طریق ایجاد زیرساختهای مدرن آبی) به ش//مار م//یرود. همانگونه که میدانید، سیس//تان و بلوچس//تان در حاش//یه جنوب شرقی کش//ور با موقعیت راهب//ردی و ترانزیتی وی//ژه همواره آس//یب حداکثری را از اقتصاد پنهان، زیرزمینی یا غیررس//می پذیرا بوده است. این استان با دربرگرفتن بیش از ۱۱ درصد وسعت ایران، متاسفانه به دلیل نرخ باالی بیکاری و سهم پایین مشارکت اقتصادی، در کنار موقعیت خاص جغرافیایی و همسایگی با کشورهای پاکس//تان و افغانس//تان، غالبا با گسترش شبکه فعالیتهای غیرمجاز ب//ا گردش مالی قابل توجه بهویژه در زمینه قاچاق مواد مخدر، س//وخت وکاال روبهرو بوده است. این دور باطل توسعهنیافتگی ادامه یافته و در طول سالهای گذشته با وقوع خشکی و خشکسالیهای پیدرپی این وضعیت تشدید شده است. تحلیل منابع آبی نشان میدهد قسمتی از حوضههای آبریز هیرمن//د، کویر لوت، هامون جازموریان و دریای عمان در این اس//تان واقع شده و منابع آبهای سطحی استان را، آورده رودخانههای سیس//تان، شیردل، گلمیر، سرباز و چند رودخانه فصلی دیگر تش//کیل میدهد. بنابراین، موضوع آب و اس//تفاده بهینه از آن، از اصلیترین مس//ائلی است که در گذشته، حال و آینده این منطقه، بیشترین سهم را در عرصه مس//ائل اقتصادی، اجتماعی، سیاس//ی و امنیتی دشت ۳۰۲ هزار هکتاری سیس//تان داشته و بیتوجهی به بحران کمآبی در سیاستگذاری بخش کش//اورزی استان منجر به تشدید بحرانهای عمیق در این زمینه خواهد شد.

€چه€الزام/ات€ابتدایی€برای€طراح/ی€و€برنام €هریزی€ € چنین€طرح€بزرگ€و€ک €مس/ابق €های€در€اس/تان€سیستان€ و€بلوچس/تان€برای€عملیاتی€کردن€ط/رح،€پیش€روی€ مجریان€قرار€داشته€است؟

بر اس//اس آمارهای رس//می، در طول ۷ سال گذشته فقط کمتر از ۳ درصد از کل ارزشافزوده بخش کش//اورزی کشور در استان سیس//تان و بلوچستان ایجاد ش//ده است. کمبود آب ک//ه به طور عمده ناش//ی از خشکس//الیها یا نرخ پایین بارش در سالهای گذشته در منطقه بوده و تجسم عینی آن در خشک ش//دن دریاچههای هامون و جازموریان مشاهده میشود، یکی از مس//ائل اساسی استان در بخش کشاورزی اس//ت. منطقه سیستان شامل زابل، هامون، هیرمند، نیمروز و زهک(بلوچستان مشتمل بر بقیه شهرها از خاش تا چابهار اس//ت) از نظر اقلیمی جزو مناطق خش//ک کش//ور به شمار رفته، پایداری و حیات منطقه به س//خاوت رودخانه هیرمند وابس//تگی کام//ل دارد. با توجه به س//یر نزول//ی ورودی آب رودخانه هیرمند در طول ۵۱ س//ال گذشته و خشک شدن آن در سال آبی گذشته و نبود فعالیتهای کشاورزی منطقه، درآمد خانوارهای ساکن دشت سیستان به کمترین حد خود رسیده به طوری که برای دستیابی به حداقل درآمد ناچار به مهاجرت به سایر نقاط کشور شدهاند. اجرای طرح انتقال آب با لوله به روش کمفش//ار به اراضی کشاورزی دشت سیستان در سطحی افزونبر ۰۰۰۶۴ هکتار میتواند تحولی بزرگ در س//اختار اقتصادی، اجتماعی و امنیتی منطقه به وجود آورد. بنابراین، الزامات برنامهای توس//عه و مدیریت یکپارچه منابع آب، خاک، کشاورزی و منابع طبیعی، وزارت جهاد کشاورزی را بر آن داش//ت تا برای دشت سیس//تان به مثابه مهمترین اکوسیستم شکننده کشور حتی به عنوان منطقه استراتژیک در جغرافیای امنیتی کشور، برنامهریزی توسعه منطقهای را از طریق بازسازماندهی در قالب یک سازمان اجرایی خاص بر محور آب در دستور کار قرار دهد. از این رو، یکی از مهمترین الزام//ات پیش روی وزارتخانه، تبدیل محدوده طرح به قطب تولید محصوالت کش//اورزی و تولید برای منطقه و کشور و حل مشکل اشتغال شرق کشور بوده است.

€مفروض/ات€مقدماتی€و€نخس/تین€ط/رح€که€ذهن€ € برنام €هریزان€و€مسئوالن€ملی€و€محلی€را€به€خود€مشغول€ کرده€بود€چه€بود€و€سرانجام€طرح€با€چه€مختصاتی€وارد€ مراحل€عملیاتی€شد؟

مفروض اولیه طرح در آغاز س//ال اجرایی یعنی ۳۹۳۱ آن بود که در بازه زمانی ۳ س//اله، با توسعه کشاورزی به منظور کاهش ن//رخ بیکاری، مهاج//رت و جلوگی//ری از پیامدهای اجتماع//ی و سیاس//ی آن، کاه//ش حجم نقدینگی س//یال ناشی از فعالیتهای نامش//روع و بهبود شاخصهای اقتصاد کش//اورزی از طریق بهرهوری هوش//مندانه و بهینه از منابع پایه تولید در اراضی کش//اورزی دش//ت سیستان به وسعت ۰۵۱ هزار هکتار، به کمک توسعه بخشهای پسین و پیشین زنجیره تولید، تامین و عرضه کش//اورزی و تبدیل منطقه به قط//ب تولید کش//اورزی بتوان در راس//تای توس//عهیافتگی منطقه گام برداش//ت. از این رو، الزام ب//ه مدیریت یکپارچه منابع آب و خاک کش//اورزی و مناب//ع طبیعی در قالب یک س//ازمان اجرایی منظم و منسجم غیردولتی، بر اساس قانون پنجم و شش//م توسعه در دس//تور کار قرار گرفت. به عالوه، وج//ود ۰۰۰۰۷ بهرهب//ردار در ۶۴ هزار هکت//ار پهنه زراعی، مدرنسازی سامانههای موجود انتقال و توزیع آب کشاورزی و ایج//اد مدلهای نوین از طریق ظرفیت باالی انتقال آب با لوله که در نوع خود برای فعالیتهای کش//اورزی در س//طح کش//ور منحصر به فرد بوده اس//ت، با اعتب//اری معادل کل اعتب//ار مورد نیاز طرح افزونبر مبل//غ ۰۸۶۵۲ میلیارد ریال را الزامی میساخت. امس//ال نیز با پیشنهاد دولت در الیحه بودجه س//ال ۷۹۳۱ و با اذن رهبر معظم انقالب مبلغ ۰۵۳ میلیون دالر برای این منظور اختصاص یافته است. بنابراین، ب//ا توجه به محدودیت وابس//تگی و تامین آب سیس//تان به کش//ور افغانستان، یکی از محوریترین الزامات طر ح انتقال آب به اراضی دشت سیس//تان ایجاد جامعه پایدار و با ثبات در منطق//ه به منظور حفاظت از مرزها و مقابله با تهدیدهای خارجی در این منطقه اس//تراتژیک است که توجیه امنیتی، اجرای ط//رح انتقال آب ب//ا لوله را ض//روری میکند. محل تامین آب به واس//طه آب ذخیره ش//ده رودخانه هیرمند در مخ//ازن چاه نیمه(۱و۲و۴) و آب تخصیص داده ش//ده(۰۰۴ میلیون مترمکعب در سال) و متوسط آب تخصیصی ۰۰۷۸ مترمکع//ب در هکتار، ب//ا حداکثر بازده ب//رای ایجاد حداقل پایداری برای کل جامعه حقابهبران درسطح ۰۰۰۶۴ هکتار تا درگس//تره وسیع دشت سیستان(حدود ۰۰۲ هزار هکتار) توزیع شود. همچنین با توجه به ویژگیهای اجتماعی منطقه و ل//زوم رعایت توأمان انتقال آب به همه مناطق و به تمامی بهرهبرداران در دش//ت سیس//تان، ش//رح خدمات اجتماعی پیوس//ت پروژه تهیه و به موجب آن پیمان//کاران موظف به تشکیل تیم اجتماعی با نیروهای تسهیلگر شدند تا از طریق برگزاری کارگاههای هماندیش//ی، نظرخواهی از بهرهبرداران در جلسههای عمومی حتی تش//کیل شورایی به نام شورای اجتماع//ی سیس//تان و تدوی//ن و تهیه ش//یوهنامهها، نوعی ساختار مشارکت مدرن را در بین بهرهبرداران نهادینه کنند.

€آیا€این€طرح€را€م €یتوان€به€معنای€وابس/ته€ش/دن€ € بیش/تر€توسعه€دشت€سیس/تان€به€منابع€آبی€هیرمند€ تلقی€کرد؟

م//ن با این نظر موافق نیس//تم. همه اقدامه//ا، مطالعات و س//رمایهگذاریهای سنگینی که از سالها پیش(بیش از ۰۵ س//ال) در زمینه تامی//ن آب در این منطقه انجام ش//ده، بر اس//اس ورود آب از این رودخانه به رودخانههای سیس//تان و پری//ان بوده اس//ت. در عین ح//ال، هیدروپلتیک هیرمند در حی//ات اقتصادی و اجتماعی سیس//تان همواره از جایگاه مهمی برخوردار بوده و از عوامل اصلی بقای تاریخی منطقه به ش//مار میآید. از ای//ن رو، این موضوع نباید به عنوان یک مانع برای توس//عه نظامه//ای آبی منطقه به ش//مار آید. به لحاظ تاریخی، ابتدا این رود مرزی در پی جدا ش//دن بخش شرقی ایران، تش//کیل کشور افغانس//تان و نیز نقشآفرینی انگلیس//یها در مرزهای ش//رقی اهمیت یافته و از آن پس، مسئله آب هیرمند، نقش شایان توجهی را در روابط بین دو کشور در دورههای مختلف ایفا کرده است. در اسفند ۱۵۳۱ معاهده تقسیم آب هیرمند، بر اساس توصیههای هیات فنی امریکایی، در کابل به امضا رس//ید و ب//ر مبنای ماده ۲ آنکه اشاراتی صریح به گزارش این هیات دارد، کشور افغانستان به طور متوسط متعهد به تحویل ۲۲ مترمکعب آب در ثانیه(در سال نرمال آبی) شده است. همچنین، افغانستان برای اثبات حس//ننیت و تحکیم رواب//ط با ایران، خ//ود را به تحویل ۴ مترمکع//ب مازاد بر این مقدار به ایران ملزم کرد. طرفها که از نوسانهای شدید آبدهی و سطح آب موجود آگاه بودند، به بیان جزئیات ش//یوه تقسیم آب نیز پرداختهاند. بر اساس ج//دول ذیل ماده ۳ معاهده، حجم آب قابل تحویل به ایران در همه ماهها یکس//ان نبوده و این مقدار در ماههای بهمن و اس//فند به حداکثر و در شهریور به حداقل خود میرسد که در واق//ع زم//ان کمترین مقدار آبدهی اس//ت و این چیزی ج//ز تضمین حداقل میزان اختصاصی نیس//ت. در دورههای متناوب، ب//رای حل اختالفهای مرزی و تعیین س//هم آب ای//ران از هیرمند، مذاکرات مختلفی ش//ده که در نهایت به انعقاد ق//رارداد ۶۵۳۱ انجامید اما در این قرارداد مس//احت زمینه//ای زیر کش//ت سیس//تان در نظر گرفته نش//د و به دلیل بهرهبرداری بیش//تر افغانستان از آب در قسمت علیای هیرمند برای زمینهای کش//اورزی و مصارف دیگر، از مقدار آبی که وارد سیس//تان میشود نیز کاسته شد. خشکسالیها و س//یالبهای متعدد ناشی از کنترل نش//دن آب رودخانه، اوضاع اقتصادی مردم سیس//تان را که زندگی آنها وابس//ته به هیرمند بود، تح//ت تاثیر قرار داد. اصالح نظامهای آبی و آبیاری با کارآیی باالت//ر و صرفهجویی در مصرف، رویکردی توسعهمحور دارد. به نظر من ضرورت مذاکره و رایزنی بیشتر دیپلماتی//ک بین دو کش//ور برادر، پیرامون قرارداد رس//می بین ایران و افغانس//تان درباره تقس//یم آب هیرمند، با توجه به زمینهای زیر کش//ت سیستان، وضعیت جدید اقلیمی و اقتضائ//ات منطقهای با هدف تقوی//ت همگرایی ملی و پیوند مناطق مرزی با اقتصاد ملی و فراملی بهنگام به نظر میرسد.

€چه€برنام €ههای€تس/هیلگری€و€مشارکتی€در€جامعه€ € محل/ی€یا€بومی€از€س/وی€دفتر€نظا €مه/ای€بهر €هبرداری€ سازمان€مرکزی€تعاون€روستایی€ایران€درحا €لحاضر€در€ دست€پیگیری€است؟

برنامه مشاوره و اطالعرسانی به ذینفعان و توانمندسازی آنها برای مشارکت در طرح و استفاده از نظرهای ذینفعان، بخش//ی از تعهدات مجریان طرح است که از طریق برگزاری کارگاهه//ای هماندیش//ی این مهم به انجام رس//یده اس//ت. بهرهب//رداران ذینف//ع در چرخه پروژه را کس//انی تش//کیل میدهند که به صورت مستقیم از اجرای پروژه دارای منافع بوده و در فرآیند مشارکت، افراد ذینفع اولیه و ثانویه تعیین میشوند. ذینفعان اولیه پروژه را کش//اورزان تحت تاثیر و کسانی که سهمی از مناف//ع پ//روژه دارن//د، جمعیت روس//تایی میزبان و ادارههای اجرایی تش//کیل میدهند. اف//راد ذینفع ثانویه هم ش//امل س//ایر افراد و گروههایی هس//تند که در پروژه منافعی دارند از قبیل مس//ئوالن محلی، سیاس//تگذاران و سازمانهای غیردولتی. ارتباط با افراد ذینفع در مراحل مختلف پ//روژه به صورت یکپارچه بوده و از مرحله جمعآوری اطالعات تا ارزیابی اثرات پروژه را ش//امل میش//ود. بدین ترتیب، گزینهه//ای مش//خصی برای ایجاد مش//ارکت الزم می//ان افراد تح//ت تاثیر فراه//م میآید. افراد تح//ت تاثیر و گروهه//ای ذینفع هم به پروژه حساس ش//ده و در مراحل برنامهریزی و طراحی و اجرایی پروژه مش//ارکت میکنند. تاکنون برنامههای مش//ارکتی در دست اقدام با تش//کیل بلوک اجتماعی در نواحی عمرانی بر اس//اس همگرایی و وف//اق اجتماعی دنبال میش//ود و آموزش تس//هیلگران ب//ا توجه به کمب//ود نیروه//ای تس//هیلگر ماه//ر بومی به موازات انتخاب مس//یر خطوط لوله و آزادس//ازی مس//یر با مشارکت بهره برداران- با توجه به اینکه اعتبار تملک مسیر در قراردادها پیشبینی نشده- آغاز شده است. گفتنی است، حقابه بس//یاری از روستاهای منطقه در دهه ۰۱۳۱ تفکیک و بر اس//اس دفاتر مدیری و کارافه و اس//ناد اصالحات ارضی تعیین ش//ده است و تس//هیلگری نحوه توزیع آب در روستا پس از تعیین س//هم آب روستا و تهیه نظامنامه آب روستا از س//وی بهرهبرداران دارای حقابه، روند آرامی را طی میکند. سازمان مرکزی تعاون روستایی ۵ نوع یا گونه تسهیلگری را که عبارت است از تسهیلگری در انتخاب مسیر خطوط لوله، تسهیلگری آزادسازی مسیر، تسهیلگری نحوه توزیع آب در روستا، تس//هیلگری تش//کیل گروههای همآب، تسهیلگری توانمندس//ازی گروههای همآب و تس//هیلگری بنیان تشکل بهرهبرداران، به موازات هم در منطقه دنبال میکند.

€آیا€فعالی €تهایی€که€در€قالب€نهادس/ازی€و€تشکیل€ € گرو €ههای€ه €مآب€تاکنون€ش/کل€گرفته€قرین€موفقیت€ بود €هان/د€و€چند€درصد€به€اهداف€از€پیش€تعیین€ش/ده€ رسید €هاید؟

تاکنون پیش//رفت فیزیکی س//ازهای کل طرح مشتمل بر س//اخت ایس//تگاههای پمپاژ، تکمیل خط//وط انتقال آب با لولهه//ای پلیاتیل//ن به طول ۶۸۴۳ کیلومت//ر در ۶۱ ناحیه عمرانی طراحی ش//ده و حدود ۰۷ درصد برآورد شده است. اما تازه آغاز یک راه عظیم در بستر تشکیل گروههای هم آب است(س//ابقه این گروهها با ن//ام پاگو که دارای ۶ «مرد آب» بوده در نظام آبیاری سنتی منطقه وجود دارد)، که بر اساس حداقل ۰۱ س//هم آب یا معادل ۸۱ هکتار ارزیابی میش//ود. در عین حال، فعالیتهای دیگری مانند تجمیع اراضی برای ایج//اد نظ//ام بهرهبرداری از منابع آب و خ//اک موجود برای اعمال سیاست کشت و ش//بکه آبیاری تحت فشار در سطح مزارع محدودی آغاز ش//ده است. تش//کیل گروههای همآب در کنار توانمندس//ازی بهرهبرداران به منظور ارتقای س//طح ت//وان و دانش اعضای گروهها و مش//ارکت فع//ال در حل و فصل مسائل و مش//کالت آنها با مشارکت فعال بهرهبرداران عضو، برای بررس//ی مش//کالت، یافتن راهحلها، تقسیم کار، برنامهریزی برای حل مش//کالت و مستندسازی تصمیمهای اتخاذش//ده بهخوبی پی//ش میرود. از س//وی دیگر، طراحی تش//کل بهرهبرداران در بل//وک اجتماعی ناحی//ه عمرانی با رویکرد کلی تشکیل تعاونی تولید روستایی و مد نظر داشتن امکان اس//تقرار س//ایر نظامها بهویژه ش//رکتهای سهامی زراعی و اتحادیه شهرس//تان و شرکت تخصصی بهرهبرداری و نگهداری ش//بکه آغاز شده است. به طور کلی هدف اصلی از خدمات بهرهبرداری، توزیع به موقع و مناسب آب آبی//اری ب//ه منظ//ور تامین آب م//ورد نیاز گیاهان زیر کش//ت در یک شبکه آبیاری و دفع زهاب و روانآب بوده و دس//تیابی به این هدف مستلزم عملیات بهرهبرداری است که بهرهوری حداکث//ری از آب موجود در مقایس//ه با میزان تقاضا را ب//ه دنبال دارد. انج//ام این عملیات به عواملی همچون وسعت شبکه، مهارت کادر فنی و میزان هم//کاری متقاضیان آب با مس//ئوالن توزیع بس//تگی دارد. اصوال برنامهریزی عملیات بهرهبرداری امری ضروری اس//ت که نهادسازی، همیاری و جلب مشارکت بهرهبردار در امر توزیع آب، ب//ه عنوان مهمترین اصل موفقیت در انجام آن دخیل است. €€€به€نظر€شما€مطلو €بترین€و€مناس €بترین€ نظام€بهر €هبرداری€در€مح/دوده€طرح،€کدام€ است؟

نظام الگوی//ی بهرهبرداری باید با صورتبندی اجتماع//ی، قوم//ی و فرهنگ//ی و چارچوبهای ش//رعی و قانونی کش//ور درباره نح//وه مدیریت و بهرهب//رداری از مناب//ع مل//ی(آب و خ//اک)، حریمهای قانونی، اراضی دولتی و قوانین تجارت و مدیریت بنگاههای خصوصی ...و منطبق باش//د. از سویی، نظام الگویی باید بر محور عدالت و بر اس//اس صیانت همراه با منافع مل//ی و فردی بهرهبرداران تدوین ش//ود. از این رو، هر نظ//ام الگویی، بای//د حفاظت محیطزیس//ت، منابع پایه زیس//تی و امنیت غذایی را از یک س//و و احت//رام به حقوق ف//ردی و مطلوبیت مالی و اقتصادی بهرهبرداران را از س//وی دیگر مدنظر قرار دهد. همچنین در نظام الگویی بهرهبرداری، باید راهبرد ملی مشارکت جوامع محلی، کاهش نقش دولت در ام//ور اجرایی لحاظ ش//ود و حدود و دامن//ه نقش دولت ب//ه امور حاکمیتی و حفاظ//ت از منافع ملی و امنیت غذایی محدود ش//ود. به اعتقاد من، نظام بهرهبرداری انتخابی برای طرح نه با مدلهای متعارف ژاپنی «جایکا» و نه با مدلهای ک//رهای «کویکا» و نه ب//ا هیچیک از مدلهای آزمونش//ده مورد تعمیم، همگرایی تامه ندارد بلکه باید به نحوی باش//د ک//ه الگ//وی کمآبیاری، مدل کش//ت پیش//نهادی و آمایش تناوبهای زراعی ارائه شده در طرح قابل اجرا و بازده آبیاری در حد پیشبینی، قابل دس//ترس باش//د. به عبارتی، شرایط کشتوکار و دستیابی به عملکردهای پیشبینی شده مقدور باشد. این مسئله متضمن تداوم بهرهبرداری از اراضی زراعی در آینده بوده و امکان انجام فعالیتهای هماهنگ و جمعی برای رفع موانع و مش//کالت موجود و تامین نیازها را فراهم خواه//د کرد. نکته مهم آنکه قطببندی اجتماع کش//اورزی کش//ور به دو بخش س//نتی و مدرن به معنای حیات مجزا و مستقل هر یک از آن دو قطب نبوده بلکه نوعی مفصلبندی خاص بین دو بخش است به طوری که در این ترکیب، نظام بهرهبرداری س//نتی(دهقانی) در موضع مس//لط و نظامهای بهرهب//رداری مدرن در موض//ع تابعگونه قرار دارند. این نکته بهویژه درباره شرکتهای تعاونی تولید(به عنوان نوعی نظام بهرهبرداری مدرن) و مفصلبن//دی آن با اقتصاد دهقانی در محدوده طرح قابل مش//اهده اس//ت به طوری که هماکنون ش//رکتهای تعاون//ی تولید به ط//ور عمده پوش//شدهنده خدماتی بهرهبرداریهای دهقانی حوزه عمل خود هستند.

€مه €مترین€معضالت€و€دشوار €یهای€پیش€روی€طرح€ € تاکنون€چه€بوده€و€چه€تمهیداتی€برای€مقابله€با€عوامل€ مانع،€پی €شبینی€شده€است؟

از جمل//ه مش//کالت مهم ط//رح، تداوم س//نتهای قومی پدرس//االرانه و مقاومت در برابر نوآوریها، همراهی و همدلی پایین برخی از نخبگان روس//تایی و رهبران جامعه بومی، باال بودن س//ن تعدادی از بهرهب//رداران، دیرپذیری و ثباتگرایی جامعه بومی و ناآش//نایی بهرهبرداران با س//امانههای آبیاری تحت فش//ار ب//رای مدیریت مصرف بهینه آب کش//اورزی به منظور افزایش بازده تولید از سویی و پایین بودن دانش فنی نوین کشاورزی بهرهبرداران بوده است. در کنار این قضایا باید دور بودن بازار مصرف و مشکالت حملونقل و مبادالت مرزی و البت//ه محدودیتهای اقلیمی مانند توفانها و بادهای ۰۲۱ روزه را هم به این فهرس//ت اضافه کرد. مس//ئله حائز اهمیت دیگر اینکه جامعه محلی تش//نه آموزشهای ترویجی است. یک ضربالمثل قدیمی میگوید «دیدن باور کردن» اس//ت. جوانان روس//تایی منطقه نیاز ب//ه آموزشهای فنی و مهارتی دارن//د. یکی از س//ختیهای کار، ظرفیتس//ازی ب//ه موازات توانمندس//ازی و آموزش بهرهبرداران و س//رگروهها بر اساس تجربههای گذش//ته تیم اجتماعی طرح و انتقال این تجربهها به نیروهای بهرهبردار آینده است. البته تغییر الگوی کشت و ترویج ش//بکههای نوین آبی//اری در مزرعه و اقتصادی کردن کشاورزی سنتی دشت سیس//تان، تسطیح و یکپارچهسازی برخی اراضی خرد و همگرایی مش//ارکت کش//اورزان و ایجاد مزارع نوین کار س//ادهای نیست و نیاز به بستههای آموزشیترویجی قوی دارد. راس//تیآزمایی و جابهجایی سرگروههای ضعیف یا کس//انی که در محل حضور ندارند با هماهنگی تیم اجتماعی یکی از مراحل سخت کار است.

انتخ//اب ش//خصیتی به ن//ام «آبیار بلوک» ک//ه منتخب کمیتههای مش//ورتی بلوک اس//ت و تبیین و تشریح وظایف مرب//وط ب//ه آن ش//امل دریاف//ت درخواس//ت آب از آبیاران خ//ط فرعی در زمانه//ای مختلف و توزی//ع آب بین آنها و نگهداری و بهرهبرداری از تجهیزات و شیرهای آب و ابزارهای اندازهگی//ری حج//م آب و تحویل آب از ناحی//ه و توزیع به آبی//اران خطوط فرعی در مح//دوده بلوک، کاری نفسگیر و زمانبر است. همچنین فردی به نام «آبیار خط فرعی» که از سوی کمیته مشورتی خط فرعی انتخاب میشود بسیار مهم اس//ت. وی وظیفهای مش//ابه آبیار بلوک نسبت به گروههای همآب در محدوده روس//تا دارد که وظیفهای بس//یار ظریف و حساس است.

بدیهی اس//ت ک//ه مس//ئوالن گ//روه همآب با تس//هیم درخواست آب بر مبنای الگوی کشت بهرهبرداران در گروه و ارائه به آبیار خط فرعی و توزیع آب در واحدهای ۵ هکتاری و مس//ئولیت نگهداری و اس//تفاده از تجهیزات در محدوده گروه همآب مسئولیت سنگینی برعهده دارند.

در آینده ش//اید تش//کلهای آبمحور گستردهتری مانند فدراسیونهای آب پایه منطقهای هم تشکیل شود. همانطور که عنوان شد درباره امر نهادسازی نیازمند زمان و کار نظری و عملیاتی بیش//تری هس//تیم. این کار نوعی شبکهسازی در مناس//بات انسانی در بطن نهادس//ازی مبتنیبر شیوه تولید متکاملتر و کاهش نقش جریانهای س//نتی میرا اس//ت که بهناچار با آمیختن مناس//بات حقوقی نوین و نیروهای تولید، شاهد پیدایش و توسعه مناسبات اقتصادی-اجتماعی جدید در دشت سیستان خواهیم بود.

تغییر الگوی کشت و ترویج شبکههای نوین آبیاری در مزرعه

و اقتصادی کردن کشاورزی سنتی دشت سیستان، تسطیح و یکپارچهسازی برخی اراضی خرد و همگرایی مشارکت کشاورزان و ایجاد مزارع نوین کار سادهای نیست و نیاز به بستههای آموزشی-ترویجی قوی دارد. راستیآزمایی و جابهجایی سرگروههای ضعیف یا کسانی که در محل حضور ندارند با هماهنگی تیم اجتماعی یکی از مراحل سخت

کار است

زینب€عبدی

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.