ايران چگونه مايتو از مانتديحاربچ زهگابيهاررياقت اپليمارساينصاادزيآدرمورارنيتحكريام بهره بگيرد؟

نماينده آمريكا در سازمان ملل در سفر به هند، چابهار را از تحريمها مستثنا كرد

Shargh - - اقتصاد -

بنفشــه بينش: ســفر نيکي هيلي، نماينــده آمريکا در ســازمان ملل، بــه هندوســتان حــاوي دو نکته مهم بــود. او رفته بود تا نارندرا مودی، نخســتوزير هند را راضي کند که خريد نفت از ايران را به صفر برســاند و در مقابل، آمريکا اعلام کرده با ســرمايهگذاری هند در پــروژه بندر چابهار ايران مخالفتــی ندارد و حتي وعده داده براي اين کار با هند همکاري هم خواهد داشــت. اين در حالي اســت که چين هم در بندر گوادر پاکستان وارد سرمايهگذاري عظيمي شده و با اجاره 99ساله اين بندر، فعاليت تســليحاتي خود را گسترش ميدهد. اين نکته تا جايي حائز اهميت است که به گفته کارشناسان منطقــهاي، علاوه بــر رقابت منطقــهاي آمريکا در اين حوزه با چين و البته هند با چين، آمريکا تمايلي ندارد که کشورهاي آسياي مرکزي را به سبب اهميت استراتژيك چابهار براي آنها از نظر دسترســي به يکي از مهمترين کريدورهــاي منطقه از نظر دسترســي به آبهاي آزاد، دلخور کنــد. از طرفي هنــد با لابي قدرتمنــدي که با آمريــکا دارد و درجه اهميت چابهار براي اين کشــور، تلاش ميکنــد تا آمريکا را مجاب به مســتثناکردن اين بندر از تحريمها کند. حالا پرســش اينجاست که ايران چگونه ميخواهد از موقعيت استراتژيك چابهار براي مذاکرات ديپلماتيك خود در حوزه اقتصاد سياســي با توجه ويژه به تحريمهاي اعمالشــده عليه ايران بهره بگيرد؟ ناگفته نماند که ايران، هند و افغانســتان، سال گذشــته موافقتنامه ســهجانبه چابهار را امضا کردند که بر مبنای آن افغانســتان و هنــد میتوانند مبادلات تجاریشــان را از طريق بندر چابهــار ايران انجام دهند و در همين راســتا دولت هند بهتازگی اعلام کرده است کــه تلاش میکند ايــن پروژه تا ســال 2019 به مرحله بهرهبــرداری برســد. چگونگي اســتفاده از ايــن ابزار ديپلماتيك در روابط منطقهاي را با دو کارشناس ارشد منطقهاي مطرح کرديم.

مخالفــت آمريكا با چابهار، مســاوي بــا مخالفت با آسياي مركزي است

عباس ملکــي، معاون ســابق وزارت امور خارجه، در گفتوگو با «شــرق» در اين زمينه معتقد است ايران بهخوبي ميتواند از اين ابزار به نفع روابط اقتصادي در هم فشردهشده ايران بهره بگيرد.

ملکي معتقد اســت: همکاريهاي ايران با هند، در همــه زمينههــا ارتباطي به آمريکا نــدارد و به صورت سنتي کشور مستقلي اســت. اين کشور برخي از مواقع طرفدار بلوك شــرق به رهبري اتحاد جماهير شوروي و گاهي همکاري نزديك با روســيه بوده اســت؛ اما در ســال 2002 پيمان همکاريهاي استراتژيك بين ايالات متحده و هند به امضا رســيد و به هند اجازه دسترسي به دستاوردهاي فناورانه آمريکا را ميداد.

او بــا بيان اينکــه چابهار محل برخــورد دو کريدور بزرگ جهاني است، ميگويد: کريدور شمال-جنوب که در آن روســيه، جمهوری آذربايجان، ترکمنستان، ايران، عمان و هند حضور دارند و کريدور شرق به غرب که به جاده ابريشم معروف است، در اين نقطه به هم برخورد ميکنند؛ بنابراين هرگونه مخالفت آمريکا با چابهار، به معناي مخالفت با همه اين کشورهاست.

ملکي با بيان اينکه چابهار نقشــی کليدي در امنيت و ثبات افغانســتان دارد، ادامه ميدهد: مسير کراچي، خيبر و ورود به افغانســتان که در گذشته، کاميونها از آن اســتفاده ميکردند، بســيار زمانبر است و از سويي به واسطه حضور داعش و طالبان بسيار پرخطر است؛ درحاليکه با آمادهشدن چابهار و استفاده افغانستان از چابهار ميتواند به راحتي از آن اســتفاده کند. از طرفي دولت آمريکا مايل نيســت دوباره در افغانستان، دولت به دســت طالبان يا داعش که حدود 60 درصد نواحي مختلف افغانستان را در دست دارند، بيفتد.

به گفته اســتاد سياستگذاري انرژي در دانشگاه صنعتي شــريف، چابهار جايي اســت که ديپلماسي ايران ميتواند بيشتر فعال شود؛ زيرا اين منطقه مورد نياز هند و کشــورهاي آسياي جنوب شرقي و آسياي مرکزي است.

رقابت آمريكا با چين در چابهار

معاون ســابق وزارت امور خارجه علت توجه ويژه به چابهــار را از دو زاويــه ميداند. به گفتــه او توجه خاص به چابهار را هم ميتوان از ديد رقابت جدي بين آمريــکا و چين نگاه کرد و هم ميتــوان از زاويه رقابت بين هند و چين تعبير کرد. بندر گوادر پاکستان دسترسي چينيهــا را به اقيانوس هند بدون گــذر از تنگه مالاکا فراهم ميکند و خاصيت ويژه ديگري ندارد؛ درحاليکه بندر چابهار، اروپا را به آسيا و درياي خزر را به اقيانوس هند و درياي سياه، عمان و خليج فارس متصل ميکند.

از او دربــاره نقــش چابهار در ديپلماســي آبي هم ميپرســم. ملکي با بيان اينکه مســئله آب بين ايران و افغانســتان بدون چابهار و با چابهار حلشدنی است، ميگويد: مقامات افغانســتان در اين زمينه مايل به حل مشــکل هستند و لازم اســت بخش ديپلماسي هم به ايــن موضوع توجه کند. بااينحال حدود 10 ســال قبل پيشــنهاد دادم که ميتوان دو اســکله در چابهار را به افغانســتان اجاره داد تا آنها دسترسي به آبهاي آزاد داشــته باشــند؛ زيرا راههاي ديگري که از کشــورهاي همسايه مانند پاکســتان، ازبکستان، تاجيکستان و چين براي حملونقل اســتفاده ميشــود، ســخت و ناايمن اســت. اين موضوع از نظر ديپلماسي عمومي هم براي مردم افغانســتان اين پيــام را دارد که ايــران فقط در پذيرش مهاجران افغانســتاني به آنها کمك نميکند؛ بلکه در حملونقل کالا هم با آنها همکاري ميکند.

بــه گفته او بايد به اين نکته توجه ويژه داشــت که افغانســتان با ايران، هند و آمريکا، منافع مشترك دارد و بههميندليــل ايــران ميتواند از طريــق ديپلماتيك همکاريهاي خود را با اين کشــور همســايه توســعه بيشتري بخشد.

لابي هند با آمريكا

بهــرام اميراحمديان، کارشــناس حوزه روســيه و آســيای مرکــزی و قفقــاز، در ايــن زمينه به «شــرق» ميگويد: هند با افغانستان قرارداد همکاري استراتژيك داشــته و از طرفي هر دو کشور با پاکستان تنش دارند. همچنيــن آمريکا، انگلســتان، فرانســه و آلمان هم با افغانســتان قرارداد همــکاري اســتراتژيك دارند. اين کشورها براي برقراري ارتباط منســجمتر با افغانستان بــراي همکاريهايي از جمله مبارزه با تروريســم، نياز دارند که به اين کشــور دسترسي داشته باشند و چابهار اين امکان را در اختيار اين کشورها قرار ميدهد.

به گفته او، هندوستان متعهد است که در چابهار با ايران همکاري کند و چون آمريکا و کشورهاي غربي در يكسو هستند، چابهار براي آنها اهميت خاصي دارد.

اميراحمديــان در ادامــه ميگويــد: هندوســتان ميخواهد با ايراني که از ســوي ايــالات متحده آمريکا تحريم ميشــود، همکاري کند و درعينحال، اين کشور در اين بندر ســرمايهگذاري کرده و حاضر اســت تا 500 ميليــون دلار در اتصال بنــدر چابهار بــه زاهدان هم ســرمايهگذاري کنــد. بنابراين ايــران ميتواند از طريق چابهار و هندوستان به آمريکا بقبولاند که از ايران نفت بخرد و پول آن را به روپيه بپردازد.

او با بيان اينکه ايران و هند ميتوانند همکاريهاي خود را ادامه دهند، ميافزايد: از آنجايي که هندوستان ارتباطات نزديکي با ايالات متحده آمريکا دارد، ميتواند در دوره تحريــم فضاهاي جديدي ايجــاد کند تا بتواند همکاريهاي اقتصادي خود با ايران را ادامه دهد.

اين کارشناس مســائل منطقهاي با بيان اينکه چين در طــرح کمربنــد بنــادر گردنبند مرواريــد ميخواهد هند را تحت محاصره قرار دهــد، تصريح ميکند: هند با همکاريهاي آمريکا تــلاش ميکند از اين مخمصه رهايي يابد. همکاري ايران و هند هم به نظر ميرســد به همين دليل موفقيتآميز باشد و هند با لابي خود در محيــط بينالملل و همکاري با آمريکا، به نفع ايران در عرصه تجارت بينالملل قدم بردارد.

چابهار، حربه ايران در تحريم

اميراحمديان با بيان اينکه در شــرايط کنوني چابهار ميتواند حربه مناســبي براي ايران براي بهرهبرداري از فعاليتهاي اقتصادي باشــد، ميگويد: هند در چابهار، مديريت و بهرهبرداري از بندر را در ازاي سرمايهگذاري در مدت حدود 15 سال در دست ميگيرد، اما در گوادر، پاکســتان بخشــي از حاکميت خود را به چين فروخته و اين بندر را 99 ســاله به اين کشــور اجاره داده است و اين کشــور ســعي دارد در اين منطقــه، فعاليتهاي نظامي- اســتراتژيك داشــته باشــد، اما همکاريهاي ايران با هندوســتان به مفهوم آن نيست که ايران قصد دارد پاکســتان را دور بزند. ايران اعلام کرده اســت که چين هــم ميتوانــد در چابهــار ســرمايهگذاري کند. رقابت هندوستان با چين در عرصه استراتژيك، مسئله جداگانهاي است و ايران وارد اين بازي نميشود.

بــه گفته او، ايــران در همکاريهــاي منطقهاي نيازمنــد تيمهاي قوي کارشناســي، بهويژه در حوزه اقتصاد سياســي براي درنظرگرفتن ديپلماســي آب و حملونقل اســت، زيرا ظرفيتهــاي ايران فضای چانهزني را افزايش ميدهد.

جايگاه بندر چابهار در تجميع منافع بازيگران

جاويد حســينی، پژوهشــگر مؤسســه مطالعات آســيای مرکزی و افغانستان، هم در همين زمينه در يادداشتي با عنوان «مؤلفههای اثرگذار بر استثناشدن پــروژه بندر چابهار از تحريمهای آمريکا» در ســايت مؤسســه مطالعات آســياي مرکزي و افغانستان به اهميــت اين بندر بــراي بازيگران منطقهاي اشــاره کرده و نوشته است: «باوجود تلاشهای آمريکا برای تحت فشــار قراردادن جمهوری اســلامی ايران در پسابرجام، به نظر میرسد که اجماع منافع بازيگران متعددی سبب شده است آمريکا تا اين لحظه نهتنها از تهديد کشورها و شرکتها برای سرمايهگذاری در پروژه عظيم بندر چابهار سخنی به ميان نياورد، بلکه امکان استثناشدن آن نيز وجود دارد».

او با اشــاره به دلايل اين مستثناشــدن مينويســد: «1. هنــد و افغانســتان در اســتراتژیهای کلان آمريکا در منطقه نقــش کليدی دارند و چابهار نقش ارتباطی انحصــاری بين اين دو بازيگر را ايفــا میکند. 2. رقابت چابهار و گوادر؛ پروژه هندی چابهار میتواند بالانســی بــرای پــروژه چينی گــوادر باشــد. بر اســاس برخی ديدگاههای واقعگرايانــه، يکی از اهداف حضور آمريکا در منطقــه و همپيمانی آن با هند، کنترل چين اســت. ازاينرو تداوم کار اين پروژه که نقش بالانسر را دارد، به نفع هند و آمريکا خواهــد بود. 3. حذف پروژه چابهار، سرنوشــت تجارت و ترانزيت افغانستان را بار ديگر در اختيار پاکســتان قرار میدهد و اين مغاير با سياســت فشــارهای آمريکا به پاکســتان اســت. 4. چابهار برای کابــل، راه تنفســی جديدی ايفا کرده اســت و ترانزيت و تجارت و در نتيجه سياســت اين کشــور را از ســلطه پاکســتان خارج کرده است. دولت افغانستان هم برای تــداوم کار چابهار مصر اســت. 5. نقش لابی قدرتمند هنــد در آمريکا هم میتواند به نفع استثناشــدن پروژه چابهار از تحريمهای آمريکا اثرگذار باشد. 6. کشورهای آســيای مرکزی نيز به نفع تداوم پروژه چابهار بر آمريکا فشــار وارد خواهند کرد. همکاریهای نزديک آمريکا با برخی کشورهای آسيای مرکزی میتواند در پذيرش اين خواسته، اثرگذار باشد».

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.