)جريان( مؤسسه نياوران، کاميابي و ناکامي در تحقق «توسعه»

Shargh - - اقتصاد - محسن يزدانپناه . محقق دانشگاه اراسموس

چنديپيــش در فضــاي مجازي بحــث داغي در رابطه با مؤسســه نياوران درگرفت؛ پرسش محوري اين بود که آيا فارغالتحصيلان آن اقبال مناسبي براي کســب فرصتهاي آموزشي آتي در کشورهايي مانند آمريکا خواهند داشــت يا نه. در ميانه بحث برخي از صاحبنظران توجه را به سوي ديگري چرخاندند. از نظر ايشان، بيشتر از آنکه چشــمانداز ارتقاي درجات براي دانشــجويان اين مؤسســه ملاک باشــد، تجهيز نيروهــاي فکري و قابــلِ بوروکرات براي توســعه و اقتصاد ايران مطلوب اســت؛ بيشــتر از آنکه بنا باشد کساني در فضاي صرفا آکادميک و منتزع از واقعيات اقتصاد ايــران به حــل معادله و تخميــن بپردازند، مهارتهاي انضمامي در کاربســت نظريات در عمل مورد نياز است. استدلال ايشان اين بود که با اين ملاک مؤسسه نياوران به نسبت موفق بود. اين تحليل کوتاه اما ميخواهد اســتدلال کند که بــا همان ملاکهاي مطرحشــده، جريان مؤسســه نياوران در تغذيه فکر توســعه که قرار است عمل حکمراني را متحول کند، با وجود توفيقاتش در مواضــع مهمي کامياب نبود. بنابراين موضوع اين نقد، افق يا چشمانداز دانشجويان براي آينده شغلي و مثلا توان پيداکردن موقعيتهاي برتر در مراکز دانشــگاهي آمريکا نيست و در اين باره نفيــا و اثباتا اطلاع و نظري نــدارد. موضع اين تحليل نقشآفريني اين مؤسسه در تفکر و عمل توسعه، چه از نظر برنامههاي پژوهشــي و طراحيهاي راهبردي توســعه و چه از نظر تجيهز نيروهاي قابل بوروکرات است. براي شروع لازم است تأکيد شود که جريان فکر دانشــگاهي در غرب تا حدي از اهميت و کلاننگري «فکر توســعه» فاصلــه گرفته و به نــگاه تکنيکال و فني در اقتصاد درغلتيده اســت. نيرويي «جبري» در فضاي فکر سربر آورده که امکان دگربيني، دگرفکري و زيســت علمي مماس با واقعيت ايــران را محدود ميکند. در دل اين نيروي جبري، دغدغههاي شــغلي و اعتباري نميگذارد مســير جــدي ديگري پيشروي جســتوجوگران قرار گيرد. با اين حال، هنوز رگههاي جــدي و متفــاوت در فضاي آکادميــک غربي در اين موضوع زنــده و در آنهــا بدنه بزرگــي از مطالعات، آمــوزش و گردهماييهــاي فکري در جريان اســت. ايــن مراکز محل مطالعــات بينارشــتهاي از اقتصاد، مردمشناســي، حقوق، تاريخ و جامعهشناسياند. هر هفته سمينارهاي مختلفي برگزار ميشود که هر يک از آنها تکهاي از تجربه، تاريخ و نظريه را از گوشــهاي از دنيا براي شــنونده به ارمغان ميآورد. يکي از چين، ديگري از هند و آن ديگري از آرژانتين، ترکيه يا مالزي. از علــل مهــم زندهبودن ايــن مراکز پيونــد و مبادله عميق آنها با مراکزي مشــابه در کشورهاي غيرغربي است. اما در رابطه با مؤسسه نياوران، به نظر ميرسد روح فکري پشــتيبان آن مغلوب همان نيروي جبري اشارهشده در فضاي تفکر اســت. توان غلبه اين نيرو بــراي اقتصاد و کشــورهاي غربي قابــل فهم و حتي توجيه اســت، اما آيا براي کشورهايي مانند ايران هم همينطور؟ آيا تجربه کشورهايي مانند ژاپن، کره، چين و... ميتواند به ما نشان بدهد که راهبردهاي توسعه ميتوانــد با وجود اســتفاده از آموزههــا و تجربهها، تأليفي و ناظر بر شــرايط انضمامي باشــد؟ مطالعه تجربه اين کشورها پاسخ مثبت را تأييد ميکند. عنوان مؤسســه نياوران «مؤسســه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامهريزي » است. خود را «اتاق فکر دولت جمهوري اســلامي» معرفي کرده اســت. مهمترين اهداف خود را «حمايت از اشــاعه و ترويج مکاتب و الگوهاي فکري توســعه و دانش توليدشده در زمينه مديريت و برنامهريزي و توســعه» و «تبيين مدلها و الگوســازي توسعه بر اساس بررســيها و مطالعات تطبيقي در سطح بينالمللي جهت تعيين راهبردهاي کلان ملي، با گرايش بوميســازي» ناميده است. بعد از تجربــه بيش از دو دهه بايد پرســيد تــا چه ميزان مطالعات اين مؤسســه از فکر توســعه غني شــده و دانشآموختگان آن در معرض مهارتهاي مربوط به آن قرار گرفتهاند؟ چه خطوط مطالعاتي و چه کساني انديشههاي ســترگ اين حوزه توسعه را کاويدهاند؟ از شــومپيتر گرفته تا آرتور لوييس، گونار ميردال، دنيس گولت، آلبرت هيرشــمن، آمارتياســن، پيتر برگر، مارتا نوســبام و بسياري ديگر که در روزگار ما زندهاند و قلم ميزنند. کار عظيم ميردال در مطالعه آســياي شرقي يک دنيــا درس و تجربه براي آموختــن و عمق فکر تطبيقي دارد. همچنين اســت کار عظيم هيرشــمن در آمريکاي لاتين و مطالعــات آن در رابطه با تاريخ ســرمايهداري. هنوز آثار شــومپيتر يکي از زندهترين و جديترينها در حوزه فکر توســعه اســت. در اين مؤسسه چه ميزان تجربههاي عملي توسعه کاويده شده است؟ از دنياي بزرگ تجربيات ژاپن، کرهجنوبي، چيــن، اندونزي، هنــد، اروپا و آلمان بعــد از جنگ، مالزي، برزيل و... در کجاي خوشــههاي پژوهشــي فکري اين مؤسســه پردهبرداري شده است؟ بررسي خروجيهاي مؤسســه نياوران مؤيد جواب منفي به اين ســؤالات است. مرتبط با همان نيروي جبري در فضاي فکر، همچنين بايد پرسيد که چرا يک رويکرد اقتصــادي )همان جريان متعــارف اقتصاد( خود را براي تســلط بر فضاي فکر اقتصــادي در ايران ابتدا در اين مؤسسه مســتقر کرد و سپس )مثلا( آن را در دانشکده اقتصاد دانشگاه شريف توسعه داد. مسئله ابدا اين نيســت کــه نبايد به اين رويکــرد در فضاي آکادميک ايران توجه شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.