اقتصاد از منظر راستگرایان

Shargh - - اندي -

همواره این بحث حی و حاضر اســت كه آیــا اقتصاددانان نیز مانند زیستشناســان و دانشــمندان علوم دیگر با هــم موافقاند یا نه. طبق اظهارنظرهای متعارضی كه تقریبا هر روز در رســانهها از آنها میبینیم باید گفت نه، ولی شــاید این نتیجهگیری كمی شتابزده باشد. اگر بتوان به دامنه فكری و نظری اقتصاددانان پی برد شاید چندان بیراه نباشد اگر بگوییم بر سر مجموعه موضوعاتی تقریبا به اجماع رسیدهاند. بهتازگی نشر مركز دانشنامهای ترجمه و منتشر كرده كه یكی از اهدافش بررسی موضوعات و حوزههای بســیار گستردهای اســت كه اقتصاددانان بر سر آن اتفاق نظر دارند؛ هرچنــد با وجود توضیح اختلافنظرها و دلایل آن این هدف بیشــتر در یک دایره بسته دنبال میشــود. كتاب «دانشنامه مختصر اقتصاد» با ویراســتاری دیوید هندرســن بر آن اســت تا نشــان دهــد تحلیل اقتصادی میتواند بخش وســیعی از زندگی هر روزه ما را روشــن كند كه اگر از دانش اقتصادی برخوردار نمیبودیم گنگ و مبهم میماند. همه میدانند كه اقتصاددانان درباره موضوعات اقتصاد كلان مانند تورم و بیكاری و رشــد اقتصادی، اختلافنظرهای زیادی دارند و مكتبهــای مختلف اقتصادی غالبا نگرشهای بســیار متفاوتی دارند، اما در نظر هندرســن كه خطمشــی نظری كتاب را میرســاند، حتی در اقتصــاد كلان نیز همنظریها، از آنچه معمولا تصور میشــود، بیشــتر اســت. افزون بر آن بیشتر مسائل و موضوعات اقتصادی در قلمرو علم اقتصاد خرد جای میگیرد و در این كتاب بیشتر اقتصاددانان، تقریبا همه آنهــا، درباره موضوعاتی مانند كنترل اجارهبها و حداقل دســتمزد و نیاز به كاهش آلودگی همنظرند، چنان كه در كتاب اشــاره میشــود بخش عمــده اختلاف اقتصاددانان به حوزه اقتصاد كلان مربوط میشــود كه با پدیدههای ملی یا بینالمللی مانند تورم و بیكاری و رشــد اقتصادی ســروكار دارد. از دیدگاه هندرســن در این حوزه، پیروان مكاتب مختلف اقتصــادی از قبیل كینزیها، پولگرایان، عرضهگرایــان، هواداران نظریه انتظارات عقلانی، نوكلاســیکها، نوكینزیها و طرفداران مكتب اقتصاد اتریشــی اختلافنظرهایی دارند. او ریشــه برخی از این اختلافها را به قضاوتهای متفاوت درباره مسائلی مانند اهمیت نسبی تورم در مقابل بیكاری برمیگرداند و برخی دیگر را برخاسته از اختلافنظرهای بنیادین درباره توان سیاســتهای دولت در تأثیرگذاری پیشبینیپذیر بر اقتصاد میداند.

كتاب حاضر شــاید یكی از مهمتریــن آثار كلاســیک در زمینه علم اقتصاد باشــد، كتابی با بیش از 170 مدخل كه با كمک حدود 150 نفر از اقتصاددانان مطرح دنیا نوشــته شده است. از جمله مدخلهای جالب این دانشــنامه میتوان به مدخل «آزادی اقتصــادی»، «اتحادیه اروپا،» «اتحادیه پولی»، «اقتصاد آزمایشــگاهی»، «اقتصادهای در حال گذار،» «اوپک»، «بازار آزاد»، «تجــارت آزاد»، «تأمین مالی مبارزات انتخاباتی،» «حداقل دستمزد »، «خدمت سربازی اجباری »، «مالكیت فكری »، «كمک خیریه »، «مهاجرت به آمریكا »، «حكمرانی شركتی »، «خصوصیسازی ،» «مكتب اقتصاد اتریشــی »، «نظریه بازی » و دهها مدخل دیگر اشاره كرد. در میان نویسندگان این كتاب میتوان به چندین رئیس شورای مشاوران اقتصادی رؤســای جمهور مختلف آمریكا، چندیــن روزنامهنگار مطرح و پیشــرو در حوزه اقتصاد و اقتصاددانان عمدتا طرفدار بازار آزاد اشــاره كرد؛ ازاینرو شــاید بتوان از سابقه و بستر فكری نویسندگان كتاب تقریبا به خطمشــی كتاب پی برد؛ برای مثال هندرسن، ویراستار كتاب، سالها رئیس شــورای مشــاوران اقتصادی رونالد ریگان بوده اســت. نویسنده مدخل «عرضه پول»، خانم آنا شــوارتز است كه همراه میلتون فریدمن )از نظریهپردازان و مدافعان اقتصاد بازار آزاد( كتاب معروف «تاریخ پولی ایالات متحده» را نوشــته است. هندرسن در مقدمه كتاب اشاره میكند به عدم تفاوت نگاه اقتصــادی لیبرالها و اختیارگرایان و اینكه بازار آزاد پاسخ مشــكلات را میدهد. حتی كتاب در پاسخ به این پرسش كه چرا مردم تصور میكننــد اقتصاددانان درباره همهچیــز اختلافنظر دارند، میگوید رســانهها همه مســائل اقتصادی را بهگونهای ارائه میدهند كه انگار ذاتا بحثبرانگیزند، حال آنكه چنین نیســت. حتی مثال میزند روزنامهنگارانــی كه احســاس میكنند باید از «چشــماندازی متعادل » به تجــارت آزاد بپردازند، برای این كار ســراغ اقتصاددانانی میروند كه برای گروههای همســود طرفدار موانع تجاری كار میكنند یا به فعالان اقتصادی و كارگرانی متوســل میشــوند كه تجارت آزاد صنایع آنها را تهدید میكند. هندرســن نــام برخی از این گروههــای مخالف بازار آزاد را نیز مرور میكنــد: گروههایی مانند انجمن ملی صنایع یا فدراســیون كارگران آمریكا و انجمن ســازمانهای صنعتی. ویراستار كتاب خواننده را غافلگیــر میكند وقتی از این مثال چنین نتیجه میگیرد: «به این دلیل اســت كه مردم بهاشــتباه تصور میكنند اقتصاددان درباره تجارت آزاد اختلافنظر دارند، درحالیكه نظــر اقتصاددانان درباره بازار آزاد همگرا اســت ». گویی فقط كسانی اقتصاددان شمرده میشوند كه طرفدار بازار آزاد باشــند و مخالفان نه اقتصاددان بلكه كسانیاند كه با خطر تهدید منافعشان روبهرو هستند. با این اوصاف، ویراستار كتاب توضیح میدهد كه در این دانشــنامه نویســندگانی از مكاتب مختلف را انتخاب كرده تا دیدگاههای خود را درباره نحوه كاركرد اقتصاد كلان تشریح و توجیه كنند و از این طریق كوشــیده اختلافنظرها و نقاط همگرایی را نیز منعكس كنند؛ برای مثال، موری روتبارد، نویســنده مدخل «بازار آزاد»، مینویسد جامعه مبتنی بر بــازار آزاد «بیچونوچرا رفاه عمومی را ایجاد میكند كه به ما امكان میدهد در مقایســه با دیگر جوامع، از فراغت بیشــتری برخوردار شویم و بیشتر در پی معنویت باشیم ». (ص112( هرچند تجربه بازار آزاد و پیامدهای آن در كشورهای مختلف جهان در چند دهه اخیر خود بیش از هر توضیح و تعریفی گویاست. بهعنوان مثالی دیگر، برایان كاپلان، نویسنده مدخل «كمونیسم»، مینویسد: «در سده بیستم كسانی كه خود را سوسیالیست میخواندند در جایجای دنیا به قدرت رسیدند، اما فقط پیروان لنین به هدف اصلــی الغای مالكیت خصوصی بر ابزار تولید نزدیک شــدند. دیكتاتوری و وحشــت ابزارهای لازم برای آنها بود و تنها تعداد كمشماری از سیاستمداران غیركمونیست از صمیم قلب این روشها را پذیرفتند. تمایل كمونیســتها بــه جنگ تمامعیار علیه مردم خود چیزی اســت كه آنها را از دیگران متمایز میكند». (ص415) محل آزمون این ادعا را شاید بتوان در جنگ 20ساله ویتنام جست، جایی كه بنیادگرایان بازار آزادی دســت از یک جنگ تمامعیار علیه مردم یک ســرزمین دیگر برنمیداشــتند. ازاینرو، فارغ از قضاوت درباره بیطرفی مدخلهای این دانشنامه، بســتر نظری و تاریخیای كه نویسنده هریک از مدخلها در آن كار كرده بســیار حائز اهمیت اســت. به نظر میرسد پیششرط تدوین یک «دانشنامه» در این كتاب تقریبا مغفول مانده است. دانشنامه مختصر اقتصاد ديويد هندرسن ترجمه: محمد صادقالحسينی، محسن رنجبر ناشر: مركز قيمت: 128000 تومان

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.