هوانوردی و «حق بر محیطزیست سالم»

SMTnewspaper - - حم ‌ل‌ونقل -

«ح//ق بر محیطزیست س//الم» را باید حق بر زیستن در محیطزیست س//الم یا پاک نامید. این تعبی//ر در ماده ۱۱ «پروتکل اضافی مربوط به کنوانس//یون امریکایی حقوق بشر در حوزه حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی» یا پروتکل سانسالوادور بیان شده است.

با ای//ن حال دش//واری زمانی ظاهر میش//ود که «حق بر محیطزیس//ت س//الم» با «حق بر توس//عه» برخورد میکند. شهروندان هم به توسعه نیاز دارند و هم به بهرهمندی از یک محیطزیس//ت سالم. گویا مفهوم «توس//عه پایدار» در نتیجه همین کشمکش ابداع شده است.

در این مفهوم، بهنظر میرسد «حق بر محیطزیست سالم» ب//ر «حق بر توس//عه» حکوم//ت دارد و قلم//رو آن را تنگتر میکن//د؛ رابطهای که میتوان آن را به نس//بت میان «قاعده نفی ضرر» و «اصل تس//لیط بر اموال» در فقه اسالمی تشبیه کرد.

از ای//ن رو در جه//ت نیل به توس//عه پای//دار «اعالمیه ریو درباره محیطزیس//ت و توس//عه»، حفاظت از محیطزیس//ت را ج//زء جداییناپذیر فرآیند توس//عه میخوان//د زیرا یکی از بزرگترین مشکالت صنعت هواپیمایی در قرن ۱2، حفاظت از محیطزیست است. باید دید که حقوق در عرصه بینالمللی و ملی، با چه رویکردها و تدابیری به س//راغ حل مشکل رفته است.

اما پیش از آن، شناخت موضوعها و اهداف زیستمحیطی صنعت هوانوردی ضرورت دارد:

- بهطور تاریخی، دو موضوع بیش از همه، توجه دوستداران محیطزیس//ت و زمین را به خود جلب کرده است؛ یکی مقوله صدای هواپیما اس//ت و دیگری، انتشار گازه//ای آالین//ده از قبیل «دیاکس//ید کربن» و «اکس//یدهای نیتروژن». امروزه همین دو موضوع با جدیت بیش//تر دنبال میش//وند. در اروپا «برنامه راهبردی ش//ورای مش//ورتی تحقیقات هوانوردی» درصدد اس//ت تا 2 سال دیگر، ضمن کاهش انتشار «دیاکس//ید کرب//ن» و «اکس//یدهای نیتروژن»، صدای هواپیما را به نصف س//طح متوسط فعلی کاهش دهد. بدیهی اس//ت که این اهداف، خود مش//کالت جوامع اروپایی را بازت//اب میدهند. در حال حاضر، بیش//ترین فرودگاههایی ک//ه با محدودیتهای پرواز ش//بانه روبهرو هس//تند، در اروپا مس//تقرند. البته اینها تنها مس//ائل زیس//تمحیطی صنعت هوانوردی نیستند.

- میدانی//م ک//ه در عرصه حقوق بینالمل//ل، بهطور کلی، سیاس//تها و الزامهای حاک//م بر محیط زیس//ت، فراواناند اما پرس//ش آن اس//ت که آیا همی//ن قواعد و مق//ررات عام بینالمللی، مسائل زیس//ت محیطی صنعت هوانوردی را هم چارهجویی میکنند یا حقوق بینالملل به نگرش//ی مبتنی بر صنعت روی آورده و مسائل زیست محیطی صنعت هوانوردی را بهطور خاص سامان میدهد؟

دالیل زیادی برای اس//تقبال حق//وق بینالملل از رویکرد مبتن//ی بر صنعت وج//ود دارد. تصریح «پروت//کل مربوط به کنوانس//یون چارچوب ملل متحد درباره تغییرات آب و هوا» ب//ه تعهد برخی دولتها نس//بت به تحدید یا کاهش انتش//ار گازهای گلخانهای ناشی سوختهای مخزنی هوایی از طریق کار ب//ا س//ازمان بینالملل//ی هواپیمایی کش//وری (ایکائو) و وجود استانداردها و رویههای پیشنهادی مصوب ایکائو، دو دلیل مهم بر این ادعاست. جالب اس//ت که از این رویکرد، در صنعت دریانوردی هم استقبال شده است. چنانچه پس از تشکیل «برنامه محیطزیس//ت ملل متحد» (یونپ) در سال 2۷۹۱ میالدی (۱۵۳۱ خورش//یدی)، برای تقسیم وظایف میان این نهاد و سازمان بینالمللی دریایی (آیمو)، مسئولیت مبارزه با آلودگی محیطزیست ناشی از کشتیها بر دوش آیم//و قرار گرفت. البته رویکرد خاص حقوق بینالملل کاس//تیهایی دارد؛ گاه حتی حقوق بینالملل به ناچار حکم تفصیلی مسئله را به حقوق ملی دولتها ارجاع داده است. به طور مثال «پیمان بینالمللی مربوط به جبران خسارت وارده به اش//خاص ثالث بهوسیله هواپیما»، باوجود شناسایی امکان جبران خسارتهای زیس//تمحیطی، گستره جبران این نوع خسارتها را به حقوق ملی دولت محل وقوع خسارت، محول کرده است. - در کنار سیاستها و الزامهای حقوق بینالملل، تدابی//ر مق//رر در حقوق ملی نیز س//هم مهم//ی در مدیریت مس//ائل زیس//تمحیطی صنعت هوانوردی دارند. این تدابیر، دس//تکم دو ارزش افزوده دارند؛ نخست با جدیت و ضمانت اج//رای قویتری، الزامها و سیاس//تهای حق//وق بینالملل را دنب//ال میکنن//د. دوم گاه از س//ازکارهای مقرر در حقوق بینالمل//ل فراتر میرون//د و قواعد توس//عهیافتهتری را برای حمایت از ش//هروندان در برابر آس//یبهای زیست محیطی، پیشبین//ی میکنن//د. اما در عرص//ه ملی نی//ز روابط میان اش//خاص و نهادها باید بهگونهای س//امان بگیرد که احتمال وقوع مشکالت و فساد سازمانی به کمترین میزان برسد. باید مشخص شود که در مسائل زیستمحیطی صنعت هوانوردی، چه رابطهای میان س//ازمان حفاظت محیط زیست، سازمان هواپیمایی کشوری، ش//هرداریها و سایر نهادها وجود دارد. برای مثال، اگر بنا اس//ت در یک فرودگاه، سیاست خاموشی شب برقرار یا برداشته شود، الزم است نهاد یا نهادهای صالح حدود اختیاراتش//ان در ای//ن زمینه را مش//خص کنند. در حقوق خارجی، مش//کالت ناش//ی از این روابط به حدی بوده ک//ه گاه دادگاهها در مس//ئله ورود کردهاند. به هر ترتیب در عرصه ملی، قوانین گوناگونی از جمله قانون اساس//ی، قانون هواپیمایی کش//وری و قوانین مربوط به امور زیستمحیطی، مس//ائل مربوط را از دو نگاه عام و خاص س//امان میبخشند. در ای//ن نگاه بدیهی اس//ت که قانون هواپیمای//ی هر دولت، نقش مهم//ی در تبیی//ن اصلیترین اص//ول و قواعد مربوط ایف//ا میکند، به همین دلیل، قوانی//ن هواپیمایی دولتها از جمله بحرین، نپال و گرجس//تان، بخ//ش یا مواد مخصوصی را برای تبیین الزامهای زیس//تمحیطی هوانوردی اختصاص دادهاند. در ایران قانون هواپیمایی کشوری، به مسائل زیست محیط//ی توجهی نکرده اما این نقص ت//ا حدودی با تصویب قوانی//ن و مقررات بعدی از قبیل «قانون ش//یوه جلوگیری از آلودگی هوا» و «قانون هوای پاک»، برطرف ش//ده است. در حال حاضر بهنظر میرس//د ما با کاس//تیهایی مانند حمایت ناکافی از ش//هروندان در برابر آلودگیهای زیس//ت محیطی، شفاف نبودن سیاستها و الزامهای مربوط و کمبود اطالعات و پژوهشهای رسمی و غیررسمی در مسائل زیست محیطی صنعت هوانوردی روبهرو هستیم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.