پشتنقشهايپارچهايرانيچه رازهايياست؟

TOURISM - - نقش و نگار -

عطيــه پــژم/ طى چنــد قرن گروهــى از طــرح و نقشها مشخصه منســوجات ايرانى شــدهاند. دوره صفوى اوج كاربرد اســليمىها در ايران اســت و هنرمندان اين دوره ابداعات نوينى در طرحهــاى اســليمى به وجود آوردند كــه در آثار برجامانده نقوش اســليمى در گچبرىها، كاشــىكارى، خاتــمكارى، نقش پارچــه و قالىبافى همراه با نقــوش گلوبته كه ختايى نام دارد، ديده مىشود. گل شاهعباسى و اسليمىها بهعنوان نقش اصلى نيز در بعضى پارچههاى مخمل و ســوزندوزى كه براي كفپوش يا خيمه و غيره كاربرد داشــتهاند، ديده شده است. طى چندين سده گروهى از طرحها و نقشها مشــخصه منسوجات ايرانى شدهاند. در ايــن مجال به جايــگاه كاربردى هر يــك از نقوش بر روى پارچههاى ايرانى به اختصار اشاره مىكنيم.

تصوير انسـان: از اين تصوير غالباً براى تزيين پردهها استفاده مىشد. گاه هنرمند فقط نقش يك نفر را انتخاب كرده و زمانى مجالس بزم و شــكار را نشان داده است. لباسهاى غالب اين اشخاص از انواع لباسهاى فاخر و مخصوص درباريان است.

نقش نوشـتارى: تزيين پارچــه ابريشــمى و زرى با نوشته به خط نسخ و نستعليق، از روشهايى است كه در دوران صفويه متداول شــد. اين طرحها بيشــتر بــراى روپوش قبور يا پرده يا اماكن مقدســه مورد استفاده قرار مىگرفت. نقوش غالباً

بهصورت قرينه طراحى مىشدند.

نقش داسـتانى: داســتانهاى رزمى و بزمــى از آثار شعرايى مانند فردوسى و نظامى، بهصورت طرحهايى در پارچه مورداســتفاده قرار مىگرفت كه اين نقوش قابل مقايسه با آثار نگارگرى آن زمان است.

طرحهاى هندسـى: طرحهاى هندســى انواع گلها و اشــكال انسان و حيوان كه بر روى رودوزىها و سوزنكارىها بهجاى مانده است، در اين دوره متداول بود.

نقوش تزيينـى: نقوش تزيينى شــامل كاربــرد انواع خط بهصورت مورب، صاف و شــكلهاى هندســى است. تعداد پارچههــاى هندى كه داراى نقوش تزيينى همراه با نقش گياهان و گلها بهصورت منفرد يا دستهگل هستند، قابل توجه است.

نقوش جانوران: اين نقوش شــامل نقش حيوانات اهلى مانند اســب و حيوانات غيراهلى مانند آهو و شــير، پرندگان و برخى جانوران آبزى نظير ماهى اســت. طرح اين پارچهها متنوع بــوده و اغلب جانوران با توجه به موضوع طرح پارچه، در كنار انواع گياهان نقش شــدهاند. از نقوش رايج مىتوان به نقش گل و مرغ اشــاره كرد كه پرندگان روى درختــان يا در حال پرواز هســتند و اين موضــوع (گلومــرغ) در هنر ايران بســيار ديده مىشود.

نقوش تصويرى: در منسوجاتى كه نقش پيكره انسانى دارند، نقوش تقارن و توالى ديده نمىشــود و طرح آن تكرارى هم نيســت، بلكه صحنههاى تصويرى در خارج از ساختمانها و در محيطهايى مانند باغ و جنگل نمايش داده مىشوند. در اينجا تركيببندى عناصر گوناگونى همچون گلها و پرندگان در كنار انسان، طرحهاى زيبايى به وجود مىآورند.

شـكل شمسـهاى يا ترنجدار: اين طرح بدون لچك يا همراه با لچك اســت كه در آن زمينــه بافته طرحى معمولاً گرد (شكل شمسه)، لوزى يا بيضى در مركز آن و تزيينات مختلف و پراكنــده يا منظم در اطراف دارد. اين چهارچوب گاهى با لچك كه يكچهارم ترنج است، كامل مىشود. اين نقش بسيار در آثار ايرانى و آثار هندى بهويژه پارچههاى قلمكار مشاهده مىشود. شمســه گاهى در مركــز بافته بهتنهايى قــرار مىگيرد و گاهى يكچهارم آن نيز در چارگوشه تكرار مىشود و انواع آرايههاى تزيينى زمينه را پر مىكنند.

شـكل سراسـرى: در اين گروه يك نقشمايه (اغلب شــكل بته) بهطور سراسرى سطح پارچه را تزيين مىكند. انواع گلها و نقوش ديگر تمام ســطح پارچه را مىپوشانند و معمولاً يك نقشمايه در سراســر پارچه تكرار مىشود. شكل بتهجقه از نقوش متداول در اين گروه است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.