عروسـكىكههنوزبرسردر خانههاىگراشآويزان است

امروز تصميم گرفتم براى تجديد خاطره سرى به محله قديميمان بزنم؛ محلهاى در پاقلعه و در بافت فرسـوده شهر، با خانههاى قديمي كه دورتادور كوه تاريخى گراش (كلات) ساخته شدهاند و بهراحتى مىشد در كوچهپسكوچههاى آن ردپاى تاريخ را دنبال كرد. عروسكهاى چشمزخم همچنان بر س

TOURISM - - گردشگران -

عروســكهاى بومــي گــراش كه سالهاســت به دســت زنــان توليد مىشــود، امروزه بــه يكى از جاذبههــاى فرهنگــى و گردشــگرى اين شهرســتان تبديل شــده اســت. كودكى بيــش نبودم كــه پدرم تصميم گرفت خانه قديميمان را بفروشــد و خانهاى جديد در محلهاى بــا خيابانهاى بزرگ و كوچههاى يكدست بخرد. هرچند خانه قديمي ما در گذر زمان فرســايش يافته بود، ولــى هر وقت به يــاد آن خانه مىافتم، شــادى كودكانهاى در ذهنــم نقش مىبندد. امــروز تصميــم گرفتم براى تجديد خاطره ســرى به محلــه قديميمان بزنم؛ محلهاى در پاقلعه و در بافت فرسوده شــهر، با خانههاى قديمي كه دورتادور كوه تاريخى گراش (كلات) ســاخته شــدهاند و بهراحتى مىشــد در كوچهپسكوچههــاى آن ردپاى تاريخ را دنبال كرد. عروسكهاى چشمزخم همچنان بر سردر خانههاى گراش ديده ميشود. از يكى از اين كوچهها عبور مىكردم كه چشــمم به خانه تاريخى ســعادت افتــاد؛ خانهاى قديمي بهجا مانده از عهد قاجار، با در چوبى بزرگ كه ســردر آن با طاقى گچبرى منقوش شده بود. اين خانه چند وقتى است كه به همت خيران و بــا همكارى انجمن دوســتداران ميراثفرهنگى در حال بازســازى اســت. به خانه كه نزديكتر شــدم، اعضاى انجمن دوســتداران ميراثفرهنگى را در حال رفتوآمد به آن ديدم. چيزى كه بيشتر از همه توجهام را به خود جلب كرد، عروسك زردرنگ بزرگى بود كه بر ســردر خانه قديمي آويزان شده بود. عبدالعلى صلاحى، از اعضاى انجمــن وقتى متوجه نگاه من به عروسك شد، گفت: مردم شهرستان گراش بر اساس باورهاى دينى و اعتقادات عاميانه خود، راه و روشى جالــب براى فــرار از بلا دارند؛ چراكــه از نظر آنها چشمزخم هميشه دردسر و رنج به همراه دارد. وى با اشاره به عروسك زردرنگ بالاى سردر خانه گفت: آنها با آويزانكردن عروسكهاى پارچهاى بر سردر ورودى خانهها كه آن را با نمك و اسپند پر مىكنند، مانع از بلا و اثر شــورى چشم مىشوند. صلاحى كه پژوهش در فرهنگ عامه را نيز در دســتور كار دارد، افزود: اين عروسكهاى پارچهاى و دستساز در اين شهرستان قدمت 90 ســاله دارند و عمدتاً زردرنگ و با پاهايى به رنگ ســياه و قرمز ســاخته مىشوند. با هم وارد خانه شــديم. دالانى بلند و تاريك داشت

كــه به حياتــى بزرگ بــا حوضى در وســط منتهى مىشــد. دورتادور حوض را درختانى بزرگ و چند نخل ســر به فلك كشــيده پوشــانده بود. يك طرف خانه را ايوانى بزرگ با دو ســتون و سه طرف ديگر

را اتاقهــاى ســهدرى و پنــجدرى تشــكيل مىداد. دوســتداران ميراثفرهنگى هر يك از اين اتاقها را به موضوعى اختصاص داده بودند. اتاق اســناد، اتاق لباسهــاى محلى، اتاق ظروف قديمى و در بالاى در

چوبــى اتاق كودك و عروســكى كوچك توجهام را جلب كرد؛ عروســكى پارچهاى به همان ســبكى كه بر در خانه آويزان شــده بود. به آن عروســك اشاره كردم و از آقاى صلاحى پرســيدم: اين هم عروسك چشــمزخم اســت؟ صلاحــى پــس از كمــي تأمل، چشمزخم را تنها يكى از كاربردهاى اين عروسكها دانست و گفت: اين عروسكها كه در گويش محلى به آنها »آدمكه« گفته مىشود، اسباببازى كودكان و خردســالان بوده و به روشهــاى مختلف از آنها اســتفاده مىىشــده اســت. وى من را به اتاق كودك دعوت كــرد. در آنجا گهــوارهاى را ديدم كه با اين عروسككهاى خوشرنگ تزيين شده بود. صلاحى در ادامه گفت: تاكنون حدود 13 مدل از اين عروسكها كه با اشكال انتزاعى آدمكها، حيوانات و درختان ســاخته شدهاند، شناسايى شــده كه در قديمالايام در بــالاى گهواره نــوزادان آويزان مىشــدند. ديدن اين عروســكهاى زيبــا مرا وادار كرد تا بــه اداره ميراثفرهنگى گراش بروم و اطلاعــات بيشــترى در ايــن رابطــه كســب كنم. حفيفالدين زنــدوى، رئيس اداره ميراثفرهنگــى گــراش از ثبت ملى اين عروسك محلى خبر داد و گفت: پس از تكميل پرونده ثبتى عروســكهاى محلــى در گراش و شــيراز، اين پرونــده براى ثبت در شــوراى ثبت ميراث ناملموس به تهران ارسال شد.

وى اف افــزود:ســرانجام بــا پيگيــرى انجمــن دوســتداران ميراثفرهنگــى و بنياد كهن پارســيان، مهــارت ســاخت و نقــش فرهنگــى عروســكهاى چشــمزخم در گراش، به شــماره 1462 در فهرست آثار ملى و ميراثفرهنگى ناملموس كشور ثبت شد. زندوى با اشاشــاره به نامگذارى اين عروســك گفت: نام عروسك شــايد چندان مناسب نباشد؛ چراكه اين دستســازهتســازهها كه داراي طرحهاى مختلفى چون طرح اسب، ماهى ماهى،پنجه، پرنده دوسر، خروس، شتر و سرو هســتند، كا كاربردهاىمتنوعى دارنــد. وى افزود: در قديم در ســســاخت »آدمكه« از پولك استفاده نمىشد، بلكــه بــا ا اســتفادهاز پارچهها و نخهــاى رنگارنگ ســاخته مى مىشــد،اما با ورود براقهايــى از خارج از كشــور، د درحال حاضر پولك و منجــوق نيز براى

تزيين اين عروسك استفاده مىشود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.