تجارت دريايي ظرفيتي که در سايه نفت ميسوزد

سهم ايران از درياهاي آزاد چقدر است؟

Vaghay Ettefaghie - - اقتصــاد - آويدهعلمجميلي خبرنگارگروهاقتصادي

ايران با 12 کشور مرز آبي دارد و عالوهبر ظرفيتهاي بالقوه مناسب در حوزه بنادر و توسعه اقتصاد دريامحور، موفق نبوده است. دليل تعلل و غفلت سياستگذاران بهويژه مديران مناطق آزاد در بهرهگيري از اين توان و پتانسيل مشخص نيست يا حداقل تا به امروز معلوم نيست. هرازچندگاهي نماينده مجلس يا مديري درباره پتانسيلهاي دريا و مناطق آزاد صحبت ميکند، همايشي برگزار ميشود و پيامدها، محدوديتها و الزامات بررسي ميشود و بعد روز از نو، روزي از نو؛ همهچيز به فراموشي سپرده ميشود تا زماني که دوباره يک نماينده يا مديري لب به سخن بگشايد و دريا و اقتصاد دريامحور بر سر زبانها بيفتد.

تقويت بنادر کشور و حملونقل دريايي بهويژه در حوزه تجارت بايد مورد حمايتهاي جدي مسئوالن قرار گيرد زيرا اين امر، رونق سرمايهگذاري و اشتغالزايي فراواني را در پي خواهد داشت. خدمات بنادر، توسعه گردشگري ...و ازجمله مواردي است که ميتواند ارزآوري خوبي براي کشور داشته باشد. کشور ما داراي مرز آبي مشترک از دو ناحيه شمالي و جنوبي است که اين موضوع بهسهولت در صادرات نفت و گاز کمک ويژهاي کرده اما صرف نگاه نفتي به اين مناطق، دردي از اقتصاد کشور را دوا نميکند؛ بنابراين نگاه دولت بايد به سمت ظرفيتهاي ديگر بنادر، متمرکز شود. نياز به گفتمان تئوريک در حوزه اقتصاد دريامحور همچنان حس ميشود، علل تمامي کاستيها و چالشهاي سرمايه و سرمايهگذار در عدم اجماع روي مدل و نظام اقتصادي بندري است و الزمه رسيدن به توسعه اقتصادي دريامحور، پذيرش و سياستگذاري براي اقتصاد رقابتي است که در اقتصاد رقابتي ميزان مداخله دولت و شبهدولت حداقل است. سرمايهگذاري کشورها در عرصههاي بندري و دريايي عمدتا با دو هدف اصلي صورت ميگيرد؛ ابتدا اينکه اين عرصه سرشار از فرصتهاي بزرگ توسعهمندي و تاثيرگذار در ساير حوزههاي زيردستي و مکمل نظير حملونقل، صنعت، پتروشيمي ...و است و ازسويديگر، درآمد بااليي توام با اشتغال و کارآفريني پايدار براي کشورها به ارمغان ميآورد که تقريبا در هيچ حوزهاي به اندازه آن قابل اتکا نيست ولي در کشور اين بخش مورد بيمهري قرار گرفته و از ظرفيتها و پتانسيلهايش استفاده چنداني نميشود.

سهم دريا از توليد ناخالص داخلي

ايران با برخورداري از 5800 کيلومتر ساحل دريا، ظرفيتهاي بااليي براي استفاده از دريا دارد که متاسفانه در گذشته از اين ظرفيت بهخوبي استفاده نشده است. اگر به ظرفيت اقتصادي دريا چه در جنوب و چه شمال کشور توجه شود، زمينهساز ايجاد اشتغال فراوان براي کشور خواهد بود. عباس آخوندي، وزير راه، سهم بخش دريا را از توليد ناخالص داخلي در خوشبينانهترين حالت نزديک به دو درصد عنوان کرد. (پايگاه اطالعرساني دولت). درحاليکه اين سهم در کشورهاي توسعهيافته که مرزهاي آبي دارند حدود 50 درصد توليد ناخالص داخلي است. باوجوداين آيا بهراستي باوجود بيش از 5800 ساحل دريايي و مرز آبي و همچنين قرارگيري در ذخيرهگاه اصلي انرژي جهان و مالکيت بر بخش مهمي از اين ذخاير ذيقيمت در منطقه راهبردي خليجفارس و قرارگرفتن در مسير سوقالجيشي ارتباطي شرق و غرب، تنها سهم دو درصدي دريا از توليد ناخالص ملي، شوخي نيست؟

بنادر کشورمان بهويژه بنادر جنوبي ايران، کانون اصلي تجارت با جهان هستند. اين نقشآفريني بنادر در اقتصاد کشورها نهفقط در ايران بلکه در بسياري از کشورهاي جهان ازجمله کشورهاي پيراموني خليجفارس و درياي عمان نيز درک شده و هرکدام از اين کشورها همگام با توسعه در زمينههاي مختلف از توليد انرژي گرفته و توسعه حملونقل تا بهرهبرداري از ميادين نفتي و توسعه زيرساختهاي گردشگري، گام در توسعه بنادر خويش نيز نهادهاند تا سهم خود را از اين حوزه نيز افزايش دهند. کشورهاي حاشيه خليجفارس باوجوداينکه اقليم مناسبي ندارند اما از ظرفيت اقتصادي دريا خليجفارس نهايت استفاده را ميبرند. بهعنوان مثال کشور امارات با توسعه صنعت گردشگري و ايجاد زيرساختهاي الزم، بهترين استفاده را از سواحل و دريا ميبرد اما سهم ايران از اين سواحل، نه توسعه کشتيسازي است و نه بهروزکردن صنعت هتلينگ بلکه سهم ايران تنها استخراج نفت و گاز و صادراتش به کشورهاي ديگر است.

بانکرينگ، مورد مغفول مانده تجارت بينالمللي

محمود دودانگه، قائممقام معاون امور اقتصادي و بازرگاني وزارت صنعت معتقد است با تمرکز بر اقتصاد دريامحور و توسعه آن ميتوان بسياري از چالشهاي زيستمحيطي را حلوفصل کرد. دودانگه در گفتوگو با «وقايعاتفاقيه» گفت: «بسياري از فعاليتهاي اقتصادي در جهان براساس توجه به دريا و اقتصاد دريامحور تعريف ميشود. به اين معنا که هم بهلحاظ اينکه ظرفيتهاي گستردهاي دردريا وجود دارد و هم از طريق راه آبي، بسياري از معامالت بينالمللي بهسهولت و با سرعت بيشتري انجام ميگيرد. بنادر و زيرساختهاي بندري در رشد و توسعه کشورها نقش بسيار تاثيرگذاري دارند».

او در ادامه درباره اهميت مرزهاي آبي کشور گفت: «ايران داراي مرزهاي آبي در شمال و جنوب است. براي استفاده بهينه از اين مرزها بايد زيرساختهاي مناسبي فراهم باشد. منظور از زيرساختها هماني است که در کشورهاي حاشيه خليجفارس ميبينيم. کشوري مانند امارات، منابع طبيعي خاصي ندارد ولي از لحاظ زيرساختهاي تفريحي و مبادلهاي، بهگونهاي پيشرفت کرده که به قطب اقتصادي جهان تبديل شده است». قائممقام معاون امور اقتصادي و بازرگاني وزارت صنعت درباره «ترنوول» ساالنه حدود هشت ميليارد دالري «بانکرينگ» گفت: «به دليل فراهمنشدن زيرساختها، بخش قابلتوجهي از تجارت منطقه را از دست داديم. الزم است ظرفيتهاي حملونقلي را ارتقا بخشيم تا از فرصتها استفاده کرد. يکي از بخشهايي که ضعيف عمل کرديم، بانکرينگ بود. بانکرينگ به معناي سوخترساني به کشتيهاي در حال عبور و مرور است. ايران به دليل دارابودن از ذخاير نفت و گاز ميتواند از اين راه درآمد خوبي کسب کند اما چند درصد از ترنوول خليجفارس به ايران تعلق دارد؟» دودانگه درباره لزوم توجه به سرمايهگذاري در اقتصاد دريامحور گفت: «بسياري از سرمايهگذاريهايي که به دليل مسائلي از قبيل نزديک نبود به آب، توجيه اقتصادي ندارند، ميتوانند نزديکي آب خصوصا آبهاي بينالمللي قرار گيرند».

او در پايان گفت: «هزينههاي بندرهاي کشور براي واردات باالست. اين امر هزينههاي توليد را باال ميبرد زيرا بيشتر واردات مواد خام اوليه براي واحدهاي توليدي است. بايد ترانزيت را سامان بخشيم اما براي اينکه قطب ارتباطات آبي شويم، بايد زيرساختها را فراهم کنيم در غيراينصورت امکان استفاده از پتانسيلها وجود ندارد».

فشرده سخن

در دوران پسابرجام، بارها از بازگشت سرمايهگذاران و سرمايهگذاري بر بنادر مختلف شنيديم اما هنوز سرمايهگذاري خاصي در زمينه اقتصاد دريامحور صورت نگرفته. توجه سياستگذاران به اقتصاد خشکي در اين چند سال اخير به حدي افزايش پيدا کرده که عمال توجهات از حوزه دريا منحرف شده است. تبعات اين بيتوجهي را در استفاده و توسعه صنعتهاي مرتبط با دريا در کشورهاي حاشيه خليجفارس ميبينيم. تا زماني که زيرساختها براي ورود سرمايهگذاران فراهم نشود، همچنان شاهد باالرفتن نرخ بيکاري در شهرهايي که مرزهاي آبي دارند، خواهيم بود. اين در حالي است که ما سرمايهگذاري در خشکيمان نيز معطوف به بهرهبرداري از دريا نيست. به نوعي که نتوانستهايم بسترهاي حملونقل آسان در کشور را بهگونهاي فراهم کنيم که بهعنوان مسير تجاري ديگر کشورها قرار بگيريم و بتوانيم از ظرفيتهاي پنهان چابهار و ديگر بنادر ارزشمند کشور بهرهبرداري کنيم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.