دستهاي خالي و خرسهاي خندان

Vaghay Ettefaghie - - ادب و هنر - حافظروحانی دبیر گروه ادب و هنر

از جنجالها و اخبار مربوط به نشست خبري فيلم «خوک»، ساخته ماني حقيقي (تنها فيلم ايراني حاضر در اين دوره جشنواره جهاني فيلم برلين) که بگذريم، شصت و هشتمين دوره جشنواره جهاني فيلم برلين براي سينماي ايران دستاورد قابل ذکري نداشت، مگر اينکه تقدير از «درساژ» (و نه کسب جايزه)، نخستين ساخته پويا بادکوبه در يکي از بخشها را موفقيت در نظر بگيريم. با اينحال، ايرانيان در جشنواره جهاني فيلم برلين سابقه خوبي دارند، هر چند دو فيلم ايراني در سالهاي دهه ‪)1950( 1330‬ و دهه ‪)1960( 1340‬ در بخشهاي جنبي جشنواره جهاني فيلم برلين شرکت داشتند («شبنشيني در جهنم» (موشق سروري و ساموئل خاچيکيان) و «شقايق سوزان» (هوشنگ شفتي) ) بهواقع از دهه ‪)1350( 1970‬ که تعدادي از فيلمهاي ايراني به شکل وسيع در جشنوارههاي جهاني شرکت کردند، برلين يکي از اولين مقاصد بود و «طبيعت بيجان»، ساخته زندهياد سهراب شهيد ثالث برنده خرس نقرهاي بهترين کارگرداني در سال ‪.)1352( 1974‬ موفقيتي که دو سال بعد با کسب دومين خرس نقرهاي بهترين کارگرداني توسط پرويز کيمياوي براي فيلم «باغ سنگي» به سال ‪)1354( 1976‬ ادامه يافت. با اينحال، در سالهای پساز انقالب نه فقط سياستهاي توليد فيلم در سينماي ايران را تغيير کرد، بلکه ساختارهاي قبلي که ارتباطهايي با جشنوارههاي جهاني برقرار کرده بودند، تعطيل شد. بهاينترتيب بود که سينماي ايران تا اواخر دهه 1980 ميالدي (نيمه دوم دهه )1360 ديگر حضور چنداني در جشنوارههاي جهاني نداشت. با اينحال، اين دوره از حضور بينالمللي فيلمهاي ايراني در جشنوارههاي جهاني هم تداوم داشت و هم با موفقيتهاي بيشتري همراه بود. تداومي که البته شامل سه فيلم ايراني که امسال در جشنواره جهاني فيلم برلين حاضر بودند، نشد. با اينحال، در اين روزها که هم فيلمسازان ايراني کارآزمودهتر شدهاند و هم از آن مهمتر نظام پخش فيلم در سينماي ايران پيشرفتهتر شد، حضور سه فيلم در جشنواره جهاني فيلم برلين را ديگر نميتوان افتخار بزرگي به حساب آورد. بهخصوص که سينماي ايران پيشتر چندين جايزه از اين جشنواره جهاني کسب کرده که مهمترينشان دو خرس طاليي (جايزه بهترين فيلم) توسط «جدايي نادر از سيمين» )2010( و «تاکسي» )2015( بوده است. اما اتفاق خوب را شايد بتوان حضور فيلمهاي متنوع ايراني در جشنوارههاي جهاني و بهخصوص جشنواره جهاني فيلم برلين دانست. هر چند که سينماي رئاليسم اجتماعي ايران تاکنون موفقترين جريان سينمايي در سطح جهان بوده است، ولي ماني حقيقي تاکنون دو بار با دو فيلم در بخش مسابقه جشنواره جهاني فيلم برلين شرکت کرده که «اژدها وارد ميشود» مطلقا فيلمي مجزا از جريان رئاليسم اجتماعي بود و «خوک» هم با استناد به نوشتهها، قصه و چند سکانس منتشر شده در شبکههاي اجتماعي ارتباطي با اين جريان ندارد. در سمت ديگر ميتوان به «هجوم»، سومين ساخته بلند شهرام مکري اشاره کرد. مکري نيز که با دومين فيلمش، «ماهي و گربه» تجربه حضور در جشنواره جهاني فيلم ونيز و کسب يک جايزه از بخش جنبي اين جشنواره را دارد هم ارتباطي با جريان رئاليسم اجتماعي سينماي ايران ندارد و اتفاقا بيشتر به فنساالري سينما و ساختار توجه دارد. با نگاه به سابقه حضور فيلمهاي ايراني در جشنواره برلين البته بايد اذعان کرد که اکثريت فيلمهاي ايراني حاضر در برلين تاکنون به جريان رئاليسم اجتماعي سينماي ايران ارتباط داشتهاند، چنانچه ميتوان به تنها حضور مسعود کيميايي در جشنواره جهاني فيلم برلين با فيلم «دندان مار» اشاره کرد که کموبيش به جريان رئاليسم اجتماعي نزديک است. پس اگر امسال سينماي ايران با دست خالي از برلين بازگشت، شايد برخالف تصور اوليه خبر خيلي بدي نباشد. سينماي ايران در سالهاي اخير در تالش بوده تا مرزهاي بياني و روايياش را گسترش دهد. در اين مسير، نمونههايي از فيلمهاي ايراني بخت بلندتري داشتند و راهي جشنوارههاي جهاني شدهاند اما عدم موفقيتشان (الاقل در کسب جايزه) را ميتوان به چند عامل نسبت داد؛ اول: کمتجربگي سينماي ايران در بازاريابي که همچنان به دو سه پخشکننده محدود است. دو: کمتجربگي ساختار سينماي ايران در پرداختن مضمونهاي تازه. بهواقع اين تجربيات در سينماي ايران تازه هستند و هنوز چشمانداز جهاني ندارند و سوم انتظار غرب از سينماي ايران که ذيل همان نگاه «اوريانتاليستي» (شرقیسازی) قرار گرفته و از سينماي ايران انتظار يک تصوير مشخص را دارد. اين موضوع آخر به شکلي اتفاقا در سوال يک خبرنگار آلماني از ماني حقيقي در کنفرانس خبري مطرح شد، جايي که اين خبرنگار درباره سواالت سياسي متعدد از فيلمسازان ايران پرسيد و ماني حقيقي در مقام پاسخ به اين نکته اشاره کرد که آنها به خاطر يک فيلم يا «يک اثر هنري» در جشنواره شرکت کردهاند و دوست دارند درباره آن صحبت شود و باقي موضوعات جزو بديهيات است و ديگر دليلي براي طرحشان نيست. سينماي ايران امسال با دستان خالي از برلين بازگشت، با اينحال همين پرسش و پاسخ کوتاه که به شکل وسيع در شبکههاي اجتماعي هم پخش و بازپخش شد، يک حقيقت را در مورد سينماي ايران بيان کرد؛ سينماگران ايراني حاال در جستوجوي گسترش دادن زبان سينما در سطح جهانياند و نه فقط تن دادن به همان نگاه اگزوتيک يا اوريانتاليستي. پس اگر خرسها امسال به ما نخنديدند، شايد به واسطه بلندپروازيمان بوده باشد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.