میهمانیهای مادر شاه در ماه رمضان!

«مهد علیا» مادر شاه ایران به روایت اسناد

Vizhenameh - - News - زهره شریفی

«...نورچشــمی عضدالملک(رجــال دربــار)... انعــام مقــرری مشــارالیه (معینالبــکاء) را که از بابــت تکیــه دولــت همه ســاله میرســیده مال هذهالســنه (برای امســال) نرسیده اســت. به آن نور چشــم مقرر میفرماییم که بعد از زیارت این دســتخط، انعام مقــرری مشــارالیه را کارســازی نماید(آماده کند) کــه حق تعزیهخوانان را بدهد و خــود (معینالبــکاء) بــه اصفهــان رفتــه لقمه نانی عاید او شــده از دســت طلبکار آسوده شده بــه دعــای دوام دولــت قاهــره بپــردازد. قیمت خلعــت خــودش و تعزیهخوانهــا را هــم کــه امســال نقدی کردهاند هنوز نرسیده. همه حساب او را از شــما خواهــش دارم بــزودی بپردازیــد و معطــل ندارید کــه تعزیهخوانها هــم هر یک به خانه و والیت خــود میخواهند برونــد و اوقات را بــر او تلــخ کردهانــد...». این نامه درخواســت مهدعلیــا از عضدالملــک اســت کــه حســاب و کتــاب دســته تعزیهخوانــی معینالبــکاء را هــر چه زودتر پرداخت و تســویه کند تا این شــخص هــر چــه زودتــر بــه اصفهــان رفتــه و بــه دور از طلبکارانش آنجا مشغول بهکاری شود.

مادر شاه و مراسمهای مذهبی جایگاهــی با قــدرت و حشــمت مادر شــاه ایران بــودن، میطلبیــد کــه مهدعلیــا در بســیاری از امــور دســتی داشــته و بــرای اجــرای بســیاری از کارهــا بهصراحــت دســتور داده و آن را پیگیــری کند. ماجــرای برپایی تعزیه و دیگر مراســمهای مذهبی آنطور که در اسناد تاریخی موجود است در روزگار قاجار مورد توجه بوده و حتی مهدعلیا کنار دیگر زنان بانفوذ دربار ناصری در برپایی آن نقش داشتهاند.

دستور برای پرداخت مقرری! معینالبــکاء تعزیــه گــردان و کارگــردان تعزیــه بــود کــه تعزیــه خوانــان را بــر حســب مقتضای موضــوع انتخــاب و تعلیــم مــیداد و در نهایــت اشــعار متناســب را انتخــاب کــرده و بــه تعزیــه خوانــان میداد تــا بخواننــد آنهم طوری کــه شــعر و لحــن و آهنگ متناســب بــا موضوع تعزیه باشد. مهدعلیا در این نامه گویا از پیگیری پرداخت مقرری تعزیه گردان تکیه دولت میرزا باقر و دســتیارانش، ســخن آورده که ظاهــراً قرار بوده بهصورت نقدی پرداخت گردد.

نقد، به جای خلعت منظــور از ایــن جملــه مهدعلیــا خطــاب بــه عضدالملــک کــه «قیمــت خلعــت خــودش و تعزیهخوانها را هم که امســال نقدی کردهاند» این بوده است که آن سال مقرر شده بود به جای آنکــه خلعتــی برای تعزیــه خوانان تهیــه کنند و به آنهــا بدهند، قیمت خلعت را نقــداً بپردازند تا تعزیه خوانان خود بر حســب تشــخیص و نیاز خودشــان آن وجــه را مصــرف کننــد. تأکید مادر شــاه هم بر پرداخت هر چه زودتر این مقرری به معینالبکاء همین بوده است.

عمارت مهدعلیا و برپایی تعزیه آنطــور کــه در اســناد آمده اســت و ردپای توجه مهدعلیا به مراســم تعزیه خوانــی را هم در این نامــه میتــوان یافــت وی در اواخر عمر نســبت بــه انجــام امــور مذهبی عالقهمند شــده بــود، تا جایــی کــه در امالک پــدری خویــش در حضرت عبدالعظیــم(ع)، مدرســهای ســاخته و دکاکین اطرافــش را موقوفــه قــرار داد. حتــی در عمارت خود حســینیهای بنا کرد و بســاط تعزیهای همه ســاله در آنجــا بر پــا میکــرد و به انجام مراســم تاسوعا و عاشورا توجه زیاد داشت.

«رقیه خانم تعزیه چرخان»! تعزیــه یکــی از مراســمهایی بــود که زنــان دوره قاجار به شرکت در آن بسیار عالقهمند بودند. در نمایش تعزیه، بخــش زنان را با یک طناب جدا میکردنــد و آنهــا تنها بــرای دیدن ایــن نمایش میتوانســتند بــدون جلوگیری مأمــوران دولت، روبندههای خود را باال بزنند و به تماشا بپردازند. گاه زنــان خود نیز نمایش تعزیه بر پا میکردند. آنهــا چــون مــردان ســوار بــر اســب میشــدند و شمشــیر بــه دســت میگرفتنــد و حتــی یکــی از دختــران فتحعلی شــاه از سردســتگان برگزاری این مراســم بود. همچنین در تاریخ قاجار از زنی به نام «رقیه خانم تعزیه چرخان» که عکس وی خوشــبختانه موجود اســت بهعنوان یکی از زنان تعزیه گردان نام برده شده است.

«معینالبکاء» و زنان تعزیهخوان مونسالدولــه ندیمــه حرمســرای ناصرالدیــن شــاه در خاطــرات خــود مفصــل از ماجــرای برگــزاری تعزیههــای زنانه گفته اســت و حتی از «معینالبکاء» که آن زمان پیرمرد سالخوردهای بوده اســت نام میبرد. آموختن اشعار تعزیه به زنان آن روزگار که سواد نداشتند کار مشکلی بود اما معینالبکاء راه حلی داشــت بــه این صورت که عدهای خواجه ســیاه و ســفید و پیر و جوان که خطری برای زنها نداشــتند و ســواد داشتند، به

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.