از مراسم تشییع تا اسناد اموال و بدهکاریهای مهدعلیا!

«مهد‌علیا»‌مادر‌شاه‌ایران‌به‌روایت‌اسناد

Vizhenameh - - اخبار - زهره شریفی

«...نواب مستطاب واال شاهزاده اعتضادالسلطنه با این اشخاص و اســباب همراه خواهند بود. سه روز بعــد از ورود موکــب همایون(آمده شــاه) به طهــران، نعش(مهدعلیا) را حرکــت میدهند. اعلیحضــرت شاهنشــاهی روحنــا فــداه، در مســجد شــاه، هنگام حرکت نعش تشریففرما میشوند و ســرکار مســتطاب واال نایبالسلطنه و شــاهزادگان و علمــای گــرام و آقایــان قاجــار و ســایر همه حاضــر میشــوند و تــا زاویه مقدســه حــرم حضــرت عبدالعظیم(ع) همــراه خواهند بود و وزیر دارالخالفه و کدخدایان شــهر اســباب الزمــه را فراهــم خواهنــد آورد...». رجــال دربار قاجــار عهــد ناصری بعــد از مــرگ مهدعلیا مادر ناصرالدین شاه که خود در این زمان در سفر اروپا بــود، دســتورالعمل حمل و نقل جســد مهدعلیا به حــرم حضرت معصومه(س) را تا آمدن شــاه از ســفر صادر کــرده و از تمام رجــال و درباریان و وابستگان دعوت کرده که در این مراسم با شکوه شرکت کنند.

نفوذ مادر تا پایان عمر! مــادر قدرتمنــد و سیاســتمدار ناصرالدین شــاه کــه بعــد از قتل امیرکبیــر و روی کار آمدن میرزا آقاخــان نــوری که بــه ســفارش و خواهش خود مهدعلیــا بــه روی کار آمده بــود و دیگر با خیال راحــت مانند گذشــته در امور سیاســی مداخله میکرد، تا پایان عمر نفوذ و قدرتش در دستگاه دولت و دربار کم و بیش ادامه داشــت، تا اینکه در ســال 1290 ه.ق در حالی که ناصرالدین شاه در ســفر فرنگ بود در سن 70 سالگی در تهران درگذشت.

جنازه؛ امانت در مسجد جامع زمانــی کــه مهدعلیــا فــوت میکنــد جنــازه آن مرحومــه را در شبســتان مســجد جامــع سلطانی(مســجد شــاه) به طور امانت تا آمدن شــاه از ســفر فرنگ نگــه میدارنــد. ناصرالدین شاه که از این قضیه به هیچ وجه آگاهی نداشت بعد از شــنیدن خبر بینهایت متأثر شــده و روز پنجشــنبه دهم شــعبان بــا حالت عــزا به محل امانت جنــازه میرود. ناصرالدین شــاه متجاوز از یک ســاعت بر جنازه مــادرش گریه میکند و ســپس دســتور میدهد که جنازه وی را با کمال عزت و جالل به حرم حضرت معصومه(ع) در قم حمــل نموده و در مقبره محمد شــاه قاجار (همسر مهدعلیا) دفن کنند.

همراهی ریش سفیدان تا دفن! در ادامــه نامــه دســتورالعملهایی کــه رجــال دربار برای برپایی مراســم تشــییع پیکر مهدعلیا داده بودنــد، تعــدادی را مأمــور همراهــی جنازه تا رســیدن بــه محل دفــن میکنند به این شــرح: «...بــه موجــب تفصیل، به اتفاق نواب شــاهزاده اعتضادالســلطنه، بــا نعــش تــا قــم میرونــد و نعــش را در مقبره و بقعه شاهنشــاه مبرور طاب ثراه(محمد شاه قاجار) دفن خواهند کرد و جزئی بنایی و تعمیری که الزم باشد خواهند کرد. نواب اعتضادالســلطنه رئیــس همراهــان خواهند بود. ریش سفیدان قاجاره همراه بروند».

گیس سفید و کنیز شش نفر! اســامی و تعداد هر کدام از این اشخاص همراه بــر شــرح وظایفشــان بســیار جالــب و خواندنی اســت: «غــالم پیشــخدمت و غــالم هفــت نفر، آغایان حرمخانه مبارکه دو نفر، گیس ســفید و کنیز شش نفر، قهوهچی با اسباب و قلیان هفت نفر، آبدار به انضمام اسباب چای و اسباب نهار، کارخانه و عملجات، تخت روانچی، کالسکه به جهت خدام حرم دو دســتگاه، قاری چهار نفر، شاطر دو نفر...» و در ادامه از همراه کردن چادر و ســراپرده و دیگر وســایل مورد نیــاز نام برده و دســتور داده میشــود که مواجب(دستمزد) هر کدام دقیق حساب و پرداخت شود.

مواجب از 123 تومان تا 500 تومان دســتمزد و مواجــب تعــدادی از این اشــخاص همــراه در یکی از نامهها به ثبت رســیده اســت بــا ایــن عناویــن: ...« مواجــب و حقالقــراء و پیشخدمت و قهوهچی و فراش مقبره مرحومه مهدعلیــا طــاب ثــراه، بــه تاریــخ مــاه رمضــان 0921ه.قمــری 123( تومــان)، قــاری چهــار نفر(نفــری 12 تومــان 48 تومــان) پیشــخدمت یــک نفــر 20( تومــان)، قهوهچــی یــک نفر(51 تومــان) فــراش و چراغچی دو نفر، هــر یک 15 تومان، انعام فراش و غالم و عمله قاطرخانه و شترخانه و شاطر و غیره حدود 500( تومان) که البته این مورد آخر علیالحســاب در نظر گرفته شده است.

پخت دوازده خروار برنج! جالب اســت در میان ذکر این مخارج و انعام و مواجــب، حق مســتمندان و فقرا و مســاکین در شــهر قم و مســیر راه فراموش نشــده اســت که مبلغ 500 تومان را در نظر گرفتهاند، همینطور بــه جهــت مخــارج ســه روزه تعزیــهدار دســتور داده شــده کــه بایــد دوازده خــروار برنــج پخت شــود و مبالــغ و هدایایی هم بــرای متولی حرم عبدالعظیــم، نایــب الحکومه قم و پیشــکارش و حتــی کلیــددار و سرکشــیک هم تعیین شــده است.

وسایل همراه جنازه مهدعلیا! در کنــار ایــن مــوارد اســناد دیگــری هــم وجــود دارد کــه بــه وســایل همــراه جنــازه مهدعلیا به قم اشــاره کرده و از آنها نام برده شــده است که این وســایل شــامل اســباب چراغ، چهــل چراغ (چهار دســتگاه)، گلدان بزرگ(دو عدد)، کاسه بشــقاب چینی(چهار دســت)، فنجان نعلبکی، قاشــق چایی، طشتک سماور، سینی زیر فنجان نعلبکــی، قــوری نقــره، ســفره چرمــی، هــاون برنجــی، ســرقلیان طــال، آفتابــه لگــن، فــرش، پرده و...اســت که هر کدام به تعدادی مشخص همراه جنازه به قم فرستاده شده بود.

گزارش روزنامه ایران از مراسم! روزنامــه ایــران در تاریــخ سهشــنبه 13 شــعبان 0921ه.قمری گزارش کاملی از مراســم تشــییع مهدعلیــا منتشــر کــرده اســت بــه ایــن صورت: «چون هنگامــی که مرحومه مغفــوره مهدعلیا والــده معظمــه اعلی حضرت اقــدس همایون شاهنشــاهی خلــداهلل ملک و دولتــه به رحمت ایــزدی پیوســت، موکــب همایونــی خســروانی تشــریففرمای ســاحات فرنگســتان بود(شــاه در ســفر اروپا بــود)، امنــای دارالخالفــه، بعد از ادای مراســم تعزیــت، بر وجه شایســته، نعش آن مرحومــه را در شبســتان مســجد جامــع سلطانی(مسجد شــاه، مسجد امام خمینی) به

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.