Пой­ы­з­бен Өз­бек­стан­ды ара­лау

Tengri - - Destination - Мәтіні Со­фи Иб­бот­сон фо­то Shutterstock

Ор­та Ази­ядағы эко­но­ми­ка­лық төң­керіс­ке сер­пін бер­ген За­кас­пий те­мір жо­лы­ның са­лы­нға­ны­на 130 жыл­дан астам уақыт өт­ті. Осын­дай өз­герістер Өз­бек­стан­да бү­гін­гі таң­да да орын алу­да — ел те­мір жол ин­фрақұры­лы­мын жетіл­діріп, жаңа буын­ның жоға­ры жыл­дам­ды­қты пой­ы­зда­рын іс­ке қо­су­да. Өт­кен жа­з­да элек­трон­ды ви­за­лар ен­гізіл­ген­нен кей­ін Өз­бек­стан­да пой­ы­з­бен шы­тыр­ман оқиға­лар­ды із­де­у­ге ат­та­нуға әб­ден бо­ла­ды.

Таш­кент

«Эйр Аста­на» рей­сі­мен жаңа ха­лы­қа­ра­лық тер­ми­налға ұшып кел­ген­нен кей­ін Ор­та­лық Ази­я­ның ең үл­кен және қы­зы­қты қа­ла­сын зерт­те­у­ге ат­та­ны­ңы­здар. Өз­бек­стан аста­на­сы­ның жа­сы — 2500 жы­лға жуық, бірақ көз­ге көрі­нетін­нің бәрі дер­лік за­ма­на­уи: қа­ла 1966 жы­лғы ала­пат жер сіл­кінісі­нен кей­ін то­лы­қтай дер­лік қай­та са­лы­нған.

Мін­дет­ті түр­де Таш­кент мет­ро­сы­мен жүріп көріңіз­дер, оның үстіне, биы­лғы жыл­дың мау­сым ай­ын­да мұн­да фо­то- және бей­нетүсірілім­ге тый­ым са­лу­ды алып та­ста­ды. Сіз мін­дет­ті түр­де жер асты мет­ро­сын­да бір­не­ше кадр түсір­гіңіз ке­леді; «Кос­мо­навтлар» стан­ци­я­сын­дағы ға­рыш тақы­рып­та­ма­сы­нан ба­стап ме­шіт­те­гі­дей күм­без­дері мен ар­ка­ла­ры бар Әлі­шер На­у­аи атын­дағы стан­ци­яға дей­ін әр­бір стан­ци­яда өзінің та­ма­ша ди­зай­ны бар. «Ға­фур Гу­лям» еги­пет­тік ар-де­ко стан­ци­я­сы­ның баға­на­ла­ры да ке­ре­мет әсер қал­ды­ра­ды.

«Таш­кент» мет­ро стан­ци­я­сы­нан бір­не­ше ми­нут­тық жер­де ашық ас­пан астын­дағы те­мір жол тех­ни­ка­сы мұра­жайы ор­на­ласқан. Осын­да қой­ы­лған ең ескі бу ло­ко­мо­тиві 1914 жы­лы құра­с­ты­ры­лған. Кеңе­стік өн­діріс па­ро­воз­да­ры­нан басқа, сіз­дер мұн­да Ұлы Отан соғы­сы­ның мұра­сы — екі неміс пой­ы­зын көресіз­дер. Мұн­да па­ро­воз ма­ши­ни­стеріне ар­налған көп­те­ген алаң­дар­дың біріне шы­ғып көру­ге бо­ла­ды, ал ва­гон­дар әдет­те саңы­лау­сыз, ты­ғы­зда­лып жа­бы­лған.

Қол созым жер­де Әмір Те­мір алаңы және за­ң­ды түр­де кеңе­стік дәуір ар­хи­тек­ту­ра­сы­ның ең көр­нек­ті үл­гілерінің бірі бо­лып та­бы­ла­тын «Өз­бек­стан» қо­нақ үйі ор­на­ласқан. Ғи­ма­рат қа­с­бетінің гео­мет­ри­я­лық ою-өр­нек­терін та­ма­ша­лаңы­здар; кәдім­гі құры­лыс бе­то­ны­мен жұ­мыс істей оты­рып, адам­ның қан­ша­лы­қты жа­сам­паз бо­ла ала­тын­ды­ғы таң қал­ды­ра­ды.

Са­марқан

Жоға­ры жыл­дам­ды­қты «Аф­ро­сиаб» пой­ы­зы Таш­кент­тен Са­марқанға күніне үш рет жүреді, са­пар екі сағат­тан сәл астам уақыт­ты ала­ды. Су жаңа пой­ы­здар мін­сіз та­за және кон­ди­ци­о­нер­лер­мен жаб­ды­қталған. Олар­мен са­я­хат­тау ав­то­көлік­пен са­я­хат­таған­нан әл­деқай­да ыңғай­лы.

Са­марқан Ұлы Жі­бек жо­лын­дағы ба­сты аял­да­ма болған, бұл ту­ра­лы сіз­дер­ге «Аф­ро­сиаб» мұра­жай­ын­да жақ­сы сақталған фрес­ка­лар мен басқа да ар­те­фак­тілер ба­ян­дай­ды. Б.д.д. 329 жы­лы қа­ла­ны Ес­кен­дір Зұлқар­най­ын жа­у­лап алып, эл­лин­дер оның гүл­де­нуіне көп сеп­ті­гін тигіз­ген.

Алай­да бү­гін­де біз көріп оты­рған таңға­жай­ып сұ­лу ғи­ма­рат­тар­дың бәрі дер­лік им­пе­ра­тор Әмір Те­мір Са­марқан­ды им­пе­рия аста­на­сы ет­кен Ти­му­рид­тер дәуіріне (1370-1507 жж.) жа­та­ды. Оның үш біре­гей мед­ре­се­мен қор­шалған Ре­ги­стан алаңы ЮНЕСКО бүкіләлем­дік мұра­сы объ­ек­тілерінің тізі­міне ен­гізіл­ген. Қол созым жер­де ай­бын­ды Би­бі-ха­ным ме­шіті мен Әмір Те­мір­дің зи­ра­ты — Гүр Әмір тұр. Менің қа­ла­дағы сүй­ік­ті ор­ным — тып-ты­ныш Ша­хи Зин­да («Тірі пат­ша») ке­се­не­лер кө­ше­сі. Аңыз бой­ын­ша, мұн­да Мұ­хам­мед пай­ғам­бар­дың неме­ре інісі жер­лен­ген. Өзінің діні үшін ба­сы ша­бы­лған­ды­ғы­на қа­ра­ма­стан, оның мәй­іті жұ­мақ бағын­да жай тап­ты. Та­ри­хи қо­рым­ның ең ер­те­де­гі ке­се­несі ІХ ға­сы­рға жа­та­ды, мұн­дағы әр­бір құры­лыс кө­гіл­дір неме­се көк­шіл түсті әсем тақта­лар­дан құралған мо­за­и­ка­мен әше­кей­лен­ген.

Бұқа­ра

«Бұқа­ра» те­мір жол стан­ци­я­сы Ескі қа­ла­дан шы­ғы­сқа қа­рай көлік­пен 10 ми­нут­тық жер­де­гі Қаған­да ор­на­ласқан. ХІХ ға­сыр­дың соңын­да За­кас­пий те­мір жо­лын са­лу кезін­де Бұқа­ра әмірі жаңа сән­ді тех­но­ло­ги­я­мен осын­ша­лы­қты жақын көр­ші бо­лу пер­спек­ти­ва­сы­на алаң­да­у­шы­лық біл­діріп, оны қа­ла ше­гін­де са­луға тый­ым салған.

Бұқа­ра әмір­лері ай­бын­ды, көбі­не­се қорқы­ныш ұя­ла­та­тын тұлға­лар бол­ды, бірақ олар әрқа­шан өнер мен мә­де­ни­ет­ке қа­мқор­лық та­ны­тқан. Ескі қа­ла­да зо­рай­ып тұрған, ши­кі кір­пі­ш­тен са­лы­нған Арк бекінісі Шы­ңғыс хан әс­керінің, со­дан соң Қы­зыл әс­кер­дің жой­қын ша­буы­лы­на ұшы­ра­ды. Бірақ сақта­лып қалған құры­лыс әлі күн­ге дей­ін ұмы­тыл­мас әсер қал­ды­ра­ды.

Бұқа­ра әрқа­шан қа­си­ет­ті қа­ла, ис­лам ілі­мін та­ратқан орын бо­лып есеп­тел­ген. Мұн­да сіз­дер жүз­де­ген ме­шіт­тер­ді, мед­ре­се­лер мен ке­се­не­лер­ді көресіз­дер, со­лар­дың көбі өз за­ма­ны үшін ай­тар­лы­қтай озық болған. ІХ ға­сыр­дағы Исма­ил Са­ма­ни ке­се­несі біре­гей бо­лып та­бы­ла­ды, өйт­кені он­да зо­ро­астрий­лік және ис­лам са­рын­да­ры бірік­тіріл­ген; ал Си­то­раи Мо­хи-хо­са­да («Жұл­дыз және ай бей­нелі са­рай») дәстүр­лі өз­бек сти­лі им­пе­ри­я­лық орыс сти­лі­мен бірік­тіріл­ген.

Бұқа­ра­да ЮНЕСКО қорғай­тын та­ри­хи ес­керт­кі­ш­тер қи­сап­сыз көп. Жол­шы­бай іш­кі аула­ла­ры мен ша­тыр­ла­ры күм­без тәріз­дес ежел­гі са­уда қа­тар­ла­ры­на бас сұға оты­рып, тас тө­сел­ген жа­яу жүр­гін­шілер кө­ше­лері­мен өтіңіз­дер; сәл ті­зе бү­гіп оты­рып, мо­за­и­ка­лы мұ­на­ра­лар мен га­ле­ре­я­лар­дың сұлулы­ғы­на там­са­нып, ой­ға шо­мы­ңы­здар.

Хи­уа

Ба­тыс Өз­бек­стан­ның шөл да­ла­сы арқы­лы Хо­резмде­гі жа­зи­ра — Хи­уаға са­я­хатқа ат­та­ны­ңы­здар. Сіз­дер Ұлы Жі­бек жо­лы ке­ру­ен­дерінің атам за­манғы із­дері­мен жол жүресіз­дер.

2018 жыл­дың соңы­на қа­рай көп­тен күт­кен жаңа те­мір жол құры­лы­сы аяқта­ла­ды және ашық ас­пан астын­дағы осы таңға­жай­ып мұра­жай-қа­лаға жо­ла­у­шы­лар алғаш рет пой­ы­з­бен са­я­хат­тап же­те ала­ды.

Ишан Қа­ла («Іш­кі қа­ла») тісті қа­бы­рға­ла­рын­дағы орас­ан үл­кен қақ­па­лар арқы­лы қа­лаға өт­сеңіз­дер, өт­кен за­манға тап бо­ла­сыздар. Қай­та жос­пар­ла­удағы шек­те­улер көп­те­ген (300-ге жуық) та­ри­хи ес­керт­кі­ш­тер мен үй­лер­ге өз­герістер ен­гі­зуді мүм­кін емес ет­кен, бұл Хи­уа­ның түп­нұсқа­лық аху­а­лын сақта­уға мүм­кін­дік бер­ді.

Бір-екі түн­деріңізді Мұ­хам­мед Амин­хан мед­ре­сесін­де ор­на­ласқан Orient Star қо­нақ үй­ін­де өт­кізіңіз­дер; шәкірт­тер­дің бөл­ме­лері қазір­гі за­манғы қо­нақтар­дың күт­кен­деріне сай бо­ла­тын­дай етіп өз­гер­тіл­ген. Сіз­дер азан да­у­сы­нан оян­бай­сыздар, бірақ дәліз­дер мен іш­кі аула­лар­да өт­кен­нің еле­стері кезіп жүретін­ді­гі сөз­сіз.

Ұсақ-түй­ек де­таль­дарға то­лы ді­ни ғи­ма­рат­тар­дың қа­с­бет­тері өз­дерінің дү­ни­я­уи ба­ла­ма­ла­ры­нан қат­ты

өз­ге­ше­лен­бей­ді. Таш Ха­у­ли са­рай­ын­дағы га­рем­нің әсем бе­зен­діріл­ген кө­гіл­дір іш­кі аула­сы сон­дай ке­ре­мет, әше­кей­лен­ген ағаш тө­бе­лері де та­ма­ша. Са­рай та­рихы­на жан бітіріп, сіз­дер­ге осы жер­ді ме­кен­де­ген адам­дар­дың ма­хаб­бат­та­ры мен тағ­дыр­ла­ры ту­ра­лы әң­гі­ме­леп бе­ретін жер­гілік­ті гид жал­даңы­здар.

Өз­бек­стан та­рихы — са­я­хат­тар мен са­я­хат­шы­лар­дың: са­уда­гер­лер мен уағыз­шы­лар­дың, кө­шпен­ділер мен тәу­ап ету­шілер­дің, жа­уын­гер­лер мен би­ле­ушілер­дің та­рихы. Ұлы Жі­бек жо­лы қозға­лыс жыл­дам­ды­ғын өз­герт­кен те­мір жолға ай­нал­ды, сіз­дер бү­гін өз­деріңіз үшін оның көп ға­сыр­лық құ­пи­я­ла­рын ашу мақ­са­тын­да осы те­мір жол­мен са­я­хатқа шы­ға ала­сыздар.

Newspapers in Russian

Newspapers from Kazakhstan

© PressReader. All rights reserved.