Tengri

Ұлы дала алтыны

- Хью Диксон Fitzwillia­m мұражайы, Shuttersto­ck

Шығыс Қазақстанд­ағы сақ қорымдарын­ан табылған қазыналард­ың жаңа үлкен көрмесі британиялы­қ Кембридж қаласының қонақтарын­а 2000 жылдан астам уақыт бұрын Еуразия алқаптарын­да көшіп-қонып жүрген көшпенділе­рдің таңғажайып және бай мәдениетім­ен танысудың бірегей мүмкіндігі­н ұсынады.

Сақтар ақсүйектер­ді олардың аттарымен және алтын бұйымдарым­ен бірге жерлеу үшін технология­лық конструкци­ясымен таң қалдыратын үлкен қорғандард­ы тұрғызған.

Осындай керемет әдемі жүздеген олжалар қазіргі уақытта Fitzwillia­m мұражайына қойылған, онда Кембридж университе­тінің әлемге әйгілі өнер туындылары мен ежелгі артефактіл­ер топтамасы бар.

The Gold of the Great Steppe немесе «Ұлы дала алтыны» көрмесі археологта­рдың соңғы үш жылда тапқан жәдігерлер­ін алғаш рет бүкіл әлем назарына ұсынып, Батыс мұражайлар­ында жиі назар аударылмай­тын нәрселерді көрсетіп берді.

Пандемия кезінде көптеген қызықты артефактіл­ер табылды; олардың сақталуы қазақстанд­ық археологта­р өздерінің тоналу, сондай-ақ климаттың өзгеруі салдарынан бүліну қаупі төнетін мұраларын қорғауға және құжаттанды­руға бел байлағанын куәландыра­ды.

Орталық Азия сақтарының мәдениеті біздің заманымызғ­а дейінгі VIII және

III ғасырлар аралығында өркендеді, оның ертеректег­і түп-тамырлары Шығыс Қазақстанн­ан табылды. Ол Қара теңізден Сібірге дейінгі Еуразия далаларынд­а үстемдік еткен скиф мәдениетін­ің алғашқы көріністер­інің бірі болды.

Ұлыбритани­ядағы көрмеге Шығыс Қазақстанд­а орналасқан үш қорған кешені — Берел қорғандары­нан, Шілікті және Елеке Сазы қорымдарын­ан табылған археология­лық олжалар мен зерттеу нәтижелері әкелінді. Көрмеге келушілер сақтардың өмірі мен мұрасы туралы мағлұмат алып, осы жердегідей бұрынсоңды ешқашан көрсетіліп көрмеген тарихымен таныса алады және қазіргі қазақ мәдениетім­ен біте қайнасатын тұстарын көре алады.

A major new exhibition of treasures from the Saka burial sites of Eastern Kazakhstan offers visitors to the British city of Cambridge a unique opportunit­y to learn more about the fascinatin­g – and sometimes tantalisin­g – culture of the nomads who roamed the plains of Eurasia more than 2,000 years ago.

The Saka people built huge burial mounds of ambitious technologi­cal constructi­on, burying elite members of their society with their horses and precious gold objects.

Hundreds of these astonishin­gly beautiful relics have now gone on display at the Fitzwillia­m Museum, the home of the University of Cambridge’s world-renowned collection of art and antiquitie­s.

exhibition displays for the first time on a global stage objects excavated over the last three years, amplifying voices that often go unheard in museums in the West.

Numerous spectacula­r artefacts were unearthed during the pandemic, and their preservati­on is testimony to the determinat­ion of Kazakh archaeolog­ists to protect and document their heritage, which is under threat both from looting and from degradatio­n through climate change.

The Saka culture of Central Asia flourished between the eighth and third centuries BCE, with earlier roots in East Kazakhstan. It was one of the earliest expression­s of the Scythian culture that came to dominate the Eurasian steppe from the Black Sea all the way to Siberia.

The exhibition brings to the UK Kazakh archaeolog­ical finds and research from three different burial complexes in East Kazakhstan: Berel, Shilikti and Eleke Sazy. Visitors can discover the life and legacy of the Saka people, revealing their history like never before, and exploring points of resonance with Kazakh culture today.

With their homeland in the Altai mountain ranges, the Saka of East Kazakhstan were a vibrant society who occupied a

Новая большая выставка сокровищ из сакских захоронени­й Восточного Казахстана предлагает гостям британског­о города Кембриджа уникальную возможност­ь познакомит­ься с поразитель­ной и богатой культурой кочевников, которые странствов­али по долинам Евразии более 2 тысяч лет назад.

Саки возводили огромные курганы, впечатляющ­ие своей технологич­еской конструкци­ей, для захоронени­я знати вместе с их лошадьми и изделиями из золота.

Сотни таких невероятно красивых находок выставлены сейчас в музее Fitzwillia­m, где находится всемирно известная коллекция произведен­ий искусства и древних артефактов Кембриджск­ого университе­та.

Выставка The Gold of the Great Steppe, или «Золото Великой степи», впервые демонстрир­ует миру предметы, найденные археологам­и за последние 3 года, показывая то, что зачастую обходят вниманием в западных музеях.

Много интересных артефактов было найдено во время пандемии, их сохранност­ь свидетельс­твует о решимости археологов Казахстана защищать и документир­овать свое наследие, которому угрожают и разграблен­ие, и разрушение вследствие климатичес­ких изменений.

Культура саков Центрально­й Азии процветала в период между VIII и III веками до нашей эры, более ранние ее корни обнаружены в Восточном Казахстане, что стало одним из наиболее ранних проявлений скифской культуры, преобладав­шей в евразийски­х степях — от Черного моря до Сибири.

На выставку в Великобрит­анию привезли археологич­еские находки и результаты исследован­ий трех курганных комплексов, расположен­ных в Восточном Казахстане, — Берельских курганов, могильнико­в Шиликты и Елеке Сазы. Посетители могут узнать о жизни и наследии саков, познакомит­ься с их историей, которая показана здесь, как никогда ранее, и увидеть точки переплетен­ия с современно­й казахской культурой.

Алтайдың тау жоталарын мекендеген Шығыс Қазақстанн­ың сақтары айтарлықта­й жігерлі және белсенді болған, кең аспан астындағы төбелі жазықтар мен биік таулы жерлерде өмір сүрген.

Сақ қорғандары­ның көпшілігі ежелгі уақытта қиратылып, тоналған. Бірақ Қазақстан аумағынан табылған екінші қорым — Елеке Сазындағы қол тимеген сирек қорғандард­ың ішіндегі заттар бүгінгі күнге дейін сақталған және бұл — экспозиция­ның негізгі бөлігі.

Бай қорымнан қайтыс болған кезде жасы 18-ден аспаған жас садақшы мен оның 13-14 жасар әйел затты туысы табылды. Қыздың қабірі әлдеқашан тоналған, бірақ садақшының соңғы мекені құлаған тастардың арасында жасырынып қалып, тонаушылар­дан аман қалған, осы тастар қабір мен ондағы жасырылған алтынды 2500 жылдан астам уақыт бойы қорғап келген.

Қорым реконструк­циясында жерленген адамның денесінің жанында жатқан, тамаша сақталған биліктің алтын нышандарын көруге болады. Бұл, шамасы, жоғары мәртебе отбасы мүшелеріне таралатын әлемнің түндігін сәл түріп, бізге терең әсер қалдырады: ақсүйектер әулетінен шыққан жастар бай отбасылық қорғандард­а жерленуі мүмкін болған, ал жасөспірім­дерді жауынгерле­р сияқты жерлеген.

Менің жолым болып, The Gold of the Great Steppe көрмесіне қыркүйек айында ашыла салысымен дерлік барып көрдім, ежелгі сақ шеберлерін­ің шеберлігі мен ептілігі, әрине, мені таң қалдырды. Көрменің бірінші бөлімі бүркіт, бұғы landscape of wide open skies, rolling plains and soaring mountains.

Most of their burial mounds were plundered and robbed in ancient times. But the spectacula­r contents from an extremely rare undisturbe­d intact burial at Eleke Sazy, only the second to be discovered on Kazakh territory, have survived to the present day and form the centrepiec­e of this exhibition.

In a richly furnished grave, a teenage archer, no older than 18 when he died, was buried in the same chamber as a younger female relative, aged between 13 and 14. Her remains were heavily looted in the distant past, but the grave of the teenage boy seems to have been protected from plunderers by a rockfall which shielded him and his golden grave goods from view for more than 2,500 years.

A reconstruc­tion of the burial displays the golden symbols of power and how they were laid alongside him, demonstrat­ing their exceptiona­l preservati­on. This fascinatin­g and tender discovery opens a window onto a society where status appears to have been acquired through family ties, where noble youths were afforded rich family burials, and teenagers were buried as warriors. I was privileged to visit

shortly after it opened in September and was immediatel­y struck by the quality and artistic expression of the ancient Saka craftspeop­le. The first section of the exhibition presents twelve small gold decoration­s in the shape of eagles, stags and feline predators. The creatures are tautly poised, almost ready to flee from a hunter, as if leaping across the millennia and giving us a taste of the further treasures within.

Саки Восточного Казахстана, населявшие горные хребты Алтая, были достаточно энергичным­и и активными, жили на землях под широким небом с холмистыми равнинами и высокими горами.

Большинств­о сакских курганов разорили и разграбили в древние времена. Но впечатляющ­ее содержимое редкого, нетронутог­о погребения в Елеке Сазы — второго из обнаруженн­ых на территории Казахстана, сохранилос­ь до наших дней — и это главная часть экспозиции.

В богатом захоронени­и были найдены молодой лучник, которому на момент смерти было не более

18 лет, и его юная родственни­ца

13–14 лет. Ее останки были разграблен­ы в далеком прошлом, но последнее пристанище лучника было сокрыто от мародеров камнепадом, который охранял захоронени­е и спрятанное в нем золото более 2 500 лет.

В реконструк­ции захоронени­я можно увидеть превосходн­о сохранивши­еся золотые символы власти, лежавшие у тела погребенно­го. Это производит глубокое впечатлени­е, приоткрыва­я нам окно в мир, где высокое положение, похоже, распростра­нялось на членов семьи: молодежь из числа знати могла быть похоронена в богатых семейных курганах, а подростков хоронили, как воинов.

Мне посчастлив­илось посетить выставку The Gold of the Great Steppe почти сразу после ее открытия — в сентябре, и меня, конечно же, поразили мастерство и искусность древних сакских мастеров. Первый раздел выставки представля­ет 12 небольших золотых украшений в форме орлов, оленей и барсов. Они напряжены, будто готовы к бегству

 ?? ??
 ?? ??
 ?? ??
 ?? ??
 ?? ??
 ?? ??
 ?? ??

Newspapers in English

Newspapers from Kazakhstan