WAT ALS ...?

De re­li­gi­eu­ze ver­de­ling van de mo­der­ne we­reld had er mo­ge­lijk heel an­ders uit­ge­zien als Con­stan­tijn geen kei­zer was ge­wor­den on­der de chris­te­lij­ke vlag.

Alles over Geschiedenis - - Inhoud -

Con­stan­tijn nooit kei­zer van Rome was ge­wor­den?

Op 28 ok­to­ber 312 vond de slag bij de Mil­vi­sche Brug plaats, tus­sen de kei­zers­kan­di­da­ten Con­stan­tijn en Maxen­ti­us. Voor de slag had Con­stan­tijn naar ei­gen zeg­gen een vi­si­oen ge­had, waar­door hij be­sloot om on­der het te­ken van het chris­ten­dom te strij­den. Hij won de slag en werd kei­zer van het Ro­mein­se Rijk. Con­stan­tijn ken­de zijn over­win­ning toe aan god­de­lij­ke hulp en hij was vast­be­ra­den om zijn ‘schuld’ te ver­ef­fe­nen.

Om te be­gin­nen gaf hij in fe­bru­a­ri 313 het Edict van Mil­aan uit, waar­in de vrij­heid van gods­dienst werd vast­ge­steld in het ge­he­le rijk. Chris­te­nen kre­gen hun wet­ti­ge rech­ten te­rug en in be­slag ge­no­men be­zit­tin­gen wer­den te­rug­ge­ge­ven. Con­stan­tijn nam bo­ven­dien de grote be­slis­sing om een nieu­we kei­zer­lij­ke stad te stich­ten. Hoe­wel hij­zelf al­tijd lie­ver La­tijn had ge­spro­ken dan Grieks, zou de nieu­we stad zich in Grie­ken­land be­vin­den, aan de Bospo­rus. Hij noem­de de stad Con­stan­ti­no­pel (Grieks voor ‘stad van Con­stan­tijn’). Het moest het nieu­we Rome wor­den. Uit­ein­de­lijk zou het de hoofd­stad van het Oost-Ro­mein­se Rijk wor­den. Dit gro­ten­deels Grieks-spre­ken­de deel van het rijk zou dui­zend jaar lan­ger be­staan dan West-Rome zelf en pas in 1453 ver­o­verd wor­den door de Ot­to­maan­se Tur­ken.

Maar wat als Con­stan­tijn bij de Mil­vi­sche Brug verloren had? Maxen­ti­us had wei­nig re­den om het kei­zer­lij­ke be­leid ten op­zich­te van chris­te­nen te ver­an­de­ren. Ster­ker: om­dat chris­te­nen in het open­baar wei­ger­den om te of­fe­ren voor de ver­e­ring van de ver­god­de­lijk­te kei­zer, zou Maxen­ti­us des ter har­der op­ge­tre­den kun­nen heb­ben. Hij was im­mers nog niet ze­ker van zijn troon. Mo­ge­lijk had hij de chris­ten­ver­vol­gin­gen van Di­o­cle­tia­nus her­vat. Om zijn greep op het West-Ro­mein­se Rijk te ver­ster­ken, zou hij zijn kei­zer­lij­ke re­si­den­tie bo­ven­dien waar­schijn­lijk naar Mil­aan ver­plaat­sen. Hoe­wel Rome de hoofd­stad zou blij­ven, zorgt de nood­zaak voor een kei­zer die zijn le­gers in het veld lei­ding geeft er in dat ge­val voor dat Maxen­ti­us con­stant heen en weer zou moe­ten rei­zen tus­sen Trier en Mil­aan.

In­tus­sen be­gint de heer­ser over Oost-Rome, Li­ci­ni­us, aan het con­fis­que­ren van de rijk­dom­men van de chris­te­lij­ke ker­ken. Hij ge­bruikt dit geld om zich klaar te ma­ken om Maxen­ti­us aan te val­len. De kerk is der­ge­lij­ke kei­zer­lij­ke ver­vol­gin­gen al ge­wend en blijft ziel­tjes win­nen on­der de sla­ven, en la­ge­re- en mid­den­klas­sen. Maar de Ro­mein­se eli­te blijft bui­ten haar be­reik. De strijd tus­sen Maxen­ti­us en Li­ci­ni­us mondt uit in een pat­stel­ling, die het rijk ver­zwakt ach­ter­laat.

De Ger­maan­se stam­men voe­len de ver­zwak­king van Rome aan en be­rei­den zich voor op hun in­va­sie. De chris­te­nen ver­la­ten het rijk in­tus­sen steeds meer om aan de ci­vie­le cha­os te ont­snap­pen. Ve­len gaan, deels als mon­nik, naar de grens­ge­bie­den om daar de bar­ba­ren te be­ke­ren. Als de Ger­ma­nen uit­ein­de­lijk bin­nen­val­len is een flink deel van hen (in naam) chris­te­lijk.

Maar in het uit el­kaar val­len­de rijk ver­men­gen de over­le­ven­de hei­den­se Ro­mein­se cul­tus­sen zich met de Ger­maan­se hei­den­se ge­lo­ven om zo een al­ter­na­tief voor het chris­ten­dom te bie­den. Nu grote ver­schil­len­de re­li­gi­eu­ze po­pu­la­ties door el­kaar le­ven, ver­valt het Eu­ro­pa van de vijf­de en zes­de eeuw in een se­rie bit­te­re gods­dien­sti­ge con­flic­ten. Elk spoor­tje van klas­sie­ke ken­nis gaat verloren en het duurt in de­ze al­ter­na­tie­ve tijd­lijn eeuwen lan­ger voor­dat er weer sta­bie­le ko­nink­rij­ken na Rome ont­staan.

In het oos­ten ver­za­melt het Sas­sa­niden­rijk (Per­zië) nieu­we man­kracht om hun aan­val op Rome weer te her­vat­ten. On­der Con­stan­tijn, die het rijk weer op or­de bracht na de bur­ger­oor­log, kon Rome de­ze Per­zi­sche aan­val­len af­we­ren. Het Oost-Ro­mein­se Rijk zou daar­na, in de vorm van By­zan­ti­um, nog eeuwen weer­stand bie­den. Maar zonder Con­stan­tijn zou het oos­te­lij­ke rijk waar­schijn­lijk veel snel­ler af­brok­ke­len on­der krach­ti­ge aan­val­len van de Sas­sa­niden en de bar­baar­se stam­men die de Do­nau over­sta­ken naar het zui­den en naar de Bal­kan.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.