KEI­ZER FRE­DE­RIK II

Alles over Geschiedenis - - Inhoud -

Fre­de­rik II was leer­gie­rig en zijn tijd ver voor­uit, maar ook niet vies van een paar gru­we­lijk­he­den.

De kei­zer van het Hei­li­ge Room­se Rijk stond be­kend om zijn sa­dis­ti­sche ex­pe­ri­men­ten – maar

heeft de pau­se­lij­ke pro­pa­gan­da ten on­rech­te kwaad­ge­spro­ken over de­ze voor­uit­stre­ven­de en

leer­gie­ri­ge geest?

re­de­rik II, de der­tien­de-eeuw­se kei­zer van het Hei­li­ge Room­se Rijk, stond be­kend om zijn groot­se am­bi­ties en had de bij­naam ‘stu­por mun­di’, wat ‘hij die de we­reld ver­steld doet staan’ be­te­kent. Te­ge­lij­ker­tijd was hij ver­wik­keld in een le­vens­lang con­flict met de kerk, waar­door hij vier keer werd ge­ëx­com­mu­ni­ceerd van­we­ge het af­wij­zen van de mening van de paus. Fre­de­rik was be­rucht om zijn in­te­res­se in we­ten­schap en voor zijn tijd­ge­no­ten was het zo­wel fas­ci­ne­rend als ver­ont­rus­tend hoe ver hij ging in zijn stre­ven naar ken­nis.

De meer schim­mi­ge ver­ha­len van de­ze heer­ser wor­den ver­teld door tijd­ge­noot en Ita­li­aan­se mon­nik Sa­lim­be­ne de Adam. Hij ging in 1238 bij de fran­cis­caan­se kloos­ter­or­de en pro­du­ceer­de ver­schil­len­de wer­ken. Het meest re­le­van­te werk over de heer­ser is XII sce­le­ra Fri­de­ri­ci im­pe­ra­to­ris

(de twaalf ca­la­mi­tei­ten van kei­zer Fre­de­rik II).

Het doel van dit werk was het be­na­druk­ken van Fre­de­riks fou­ten en zijn im­mo­re­le aard, in­clu­sief het ont­bre­ken van chris­te­lij­ke vroom­heid en des­in­te­res­se in het steu­nen van de Rooms-Ka­tho­lie­ke Kerk. Het werk be­vat ver­schil­len­de voor­beel­den die de ver­dor­ven­heid van de kei­zer moe­ten il­lu­stre­ren. Een van de meest af­schu­we­lij­ke ac­ties van de mon­nik was het uit­voe­ren van een reeks vre­se­lij­ke ex­pe­ri­men­ten op men­sen.

Vol­gens Sa­lim­be­ne had Fre­de­rik op een be­paald mo­ment een on­for­tuin­lij­ke ge­van­ge­ne zon­der eten en drin­ken in een hou­ten vat ge­stopt, tot de man ui­t­ein­de­lijk een vre­se­lij­ke dood stierf. Toen de man bij­na dood was, werd er een gat in de ton ge­maakt om te con­tro­le­ren of je kon zien dat de ziel het li­chaam ver­liet.

Sa­lim­be­ne claim­de ver­der dat Fre­de­rik twee ge­van­gen exact de­zelf­de maal­tijd liet eten. Hier­na moest de ene ja­gen, ter­wijl de an­de­re ging sla­pen. Fre­de­rik wil­de on­der­zoe­ken wat de ver­schil­len­de ef­fec­ten van be­we­ging en slaap op het ver­te­rings­pro­ces zijn. Dit deed hij op een ui­terst wre­de ma­nier – een paar uur na­dat hun op­drach­ten wa­ren vol­tooid, liet hij ze al­le­bei ver­moor­den en open­snij­den, zo­dat de in­houd van hun buik kon wor­den ver­ge­le­ken.

Maar het meest schok­kend van al­le ex­pe­ri­men­ten die Sa­lim­be­ne be­schrijft, zijn waar­schijn­lijk de tests die Fre­de­rik zou heb­ben uit­ge­voerd op kin­de­ren. Om­dat hij wil­de we­ten wel­ke taal aan Adam en Eva in de Hof van Eden was ge­ge­ven, bracht hij een groep ba­by’s on­der bij zus­ters die de op­dracht kre­gen om op geen en­ke­le wij­ze in­ter­ac­tie te heb­ben met de ba­by’s, ten­zij ab­so­luut nood­za­ke­lijk. De kin­de­ren wer­den ge­voed en ge­was­sen, maar ver­der niets. Bo­ven­dien mocht er ab­so­luut niet te­gen hen ge­praat wor­den. Tra­gisch ge­noeg voor de be­trok­ken kin­de­ren kreeg Fre­de­rik nooit een ant­woord op zijn vraag. De kin­de­ren kre­gen geen en­ke­le vorm van af­fec­tie, warm­te of een­vou­di­ge in­ter­ac­tie, en over­le­den schijn­baar door ge­brek aan lief­de. Te­gen­woor­dig we­ten we dat een ge­brek aan in­ter­ac­tie er­voor zorgt dat de her­se­nen zich niet ont­wik­ke­len. Zelfs als er maar een grein­tje waar­heid zit in de ver­ha­len van Sa­lim­be­ne, is het ge­cre­ëer­de beeld van de kei­zer hui­ve­ring­wek­kend. Maar welk be­wijs is er voor de sen­sa­ti­o­ne­le claims van de mon­nik? Wat we in elk ge­val we­ten, is dat Fre­de­rik een ster­ke (en soms over­wel­di­gen­de) in­te­res­se had in bi­o­lo­gie. Hij richt­te ver­schil­len­de die­ren­re­ser­va­ten op in zijn uit­ge­brei­de ko­nink­rijk. Het meest in­druk­wek­ken­de voor­beeld is een ha­bi­tat voor ver­schil­len­de wa­ter­vo­gels dat op zijn kos­ten werd on­der­hou­den. Fre­de­rik had zelf ook veel die­ren, waar­on­der leeu­wen en oli­fan­ten, die hij graag mee­nam van zijn rei­zen.

Er zijn ook ver­schil­len­de ge­re­nom­meer­de bron­nen, waar­on­der Fre­de­riks ei­gen schrijf­sels, die zeg­gen dat hij ex­pe­ri­men­ten uit­voer­de die veel min­der ver­dacht wa­ren dan die door Sa­lim­be­ne zijn op­ge­schre­ven. Een voor­beeld daar­van is het be­pa­len van de le­vens­duur van vis. Er werd een ko­pe­ren ring in de kieu­wen van een vis ge­plaatst, waar­na

“Zelfs als er maar een grein­tje waar­heid zit in de ver­ha­len van Sa­lim­be­ne, is het ge­cre­ëer­de beeld van de kei­zer hui­ve­ring­wek­kend.”

de vis weer in het meer werd vrij­ge­la­ten. Vol­gens de le­gen­de werd de vis weer ont­dekt in 1497. De ko­pe­ren ring zat er nog en had een Griek­se in­scrip­tie die zei: “ik ben die vis die kei­zer Fre­de­rik II in zijn meer gooi­de op 5 ok­to­ber 1230.” Of dit nu wel of niet au­then­tiek is, het ex­pe­ri­ment heeft in elk ge­val wel de­ge­lijk plaats­ge­von­den.

Fre­de­rik was ook zeer ge­ïn­te­res­seerd in val­ke­rij en hij schreef er een boek over. Het boek was een van de eer­sten in zijn soort en de tekst geeft meer be­wijs van de leer­gie­ri­ge aard van de kei­zer. Er wor­den ver­schil­len­de ex­pe­ri­men­ten be­schre­ven, die hij uit­voer­de om zijn nieuws­gie­rig­heid over de aard en ge­woon­tes van de vo­gels te be­vre­di­gen.

Op het eer­ste ge­zicht lijkt het er­op dat de we­ten­schap­pe­lij­ke aard van Fre­de­rik een ar­gu­ment kon zijn voor eni­ge waar­heid in de ver­ha­len van Sa­lim­be­ne. Maar de mon­nik had een goe­de re­den om be­voor­oor­deeld te zijn over de kei­zer. Het is dus mo­ge­lijk dat de per­soon­lij­ke kijk van Sa­lim­be­ne zijn beeld van Fre­de­rik be­ïn­vloed­de. In een tijd waar­in re­li­gi­eus ge­loof van­zelf­spre­kend was en werd ge­zien als een on­los­ma­ke­lijk lot van de kei­zer, was Fre­de­rik een zelf­ver­klaar­de scep­ti­cus wan­neer het om re­li­gi­eu­ze za­ken ging. Dat was zeer schok­kend voor de men­sen om hem heen.

Hoe­wel hij op­groei­de on­der voog­dij van de paus, was Fre­de­rik nau­we­lijks re­li­gi­eus. Tij­dens zijn le­ven werd hij be­schul­digd van gods­las­te­ring

en het er­op na­hou­den van on­or­tho­doxe idee­ën. Fre­de­rik liet schaam­te­loos zijn on­ver­schil­lig­heid voor de kerk blij­ken en schonk geen aan­dacht aan de straf­fen die hem wer­den op­ge­legd. Hij zou Mo­zes, Mo­ham­med en zelfs Je­zus op­lich­ters heb­ben ge­noemd. De ge­lo­vi­ge Sa­lim­be­ne, over­tuigd voor­stan­der van het paus­dom, zag dit als bij­ko­mend be­wijs dat Fre­de­rik een ge­vaar­lij­ke man was die ge­stopt moest wor­den.

Een an­der ar­gu­ment te­gen de be­trouw­baar­heid van Sa­lim­be­nes ver­haal, is dat de mon­nik Fre­de­rik nooit echt ont­moet heeft. Hij zag maar een­ma­lig een glimp van de kei­zer tij­dens een be­zoek aan Par­ma. Hij had geen con­nec­tie met Fre­de­rik, dus zijn ver­han­de­ling is waar­schijn­lijk ge­ba­seerd op ver­ha­len van an­de­ren, of zelfs vol­le­dig ver­zon­nen. Maar de mon­nik was niet de eni­ge die Fre­de­rik in een kwaad dag­licht stel­de. Paus Gre­go­ri­us IX noem­de hem de voor­gan­ger van de an­ti­christ en werd door de dich­ter Dan­te ge­noemd als ie­mand die thuis­hoor­de in de zes­de kring van de hel (be­doeld voor ket­ters).

De mis­se­lijk­ma­ken­de aard van Fre­de­riks ver­meen­de ex­pe­ri­men­ten zou­den juist het ar­gu­ment zijn voor de waar­heid er­van – ze wa­ren zo vre­se­lijk en af­wij­kend dat het on­waar­schijn­lijk is dat de de­tails wer­den ver­zon­nen. In elk ge­val wat be­treft het taal­ex­pe­ri­ment was Fre­de­rik niet de eni­ge heer­ser die hier­in in­te­res­se had. De Egyp­ti­sche fa­rao Psam­me­tichus I heeft een ver­ge­lijk­ba­re test uit­ge­voerd in de zes­de eeuw v.Chr., net als ko­ning Ja­co­bus IV van Schot­land in de la­te ja­ren 1400. Was de kei­zer nu wel of geen mon­ster? Zelfs Sa­lim­be­ne, met zijn open­lij­ke kri­tiek, kon niet ont­ken­nen dat Fre­de­rik ook goe­de kan­ten had. Hij gaf toe dat de kei­zer char­mant en in­tel­li­gent was, wel­ge­ma­nierd en een har­de wer­ker. In 1224 sticht­te Fre­de­rik de uni­ver­si­teit van Na­pels en hij was be­scherm­heer van kunst en cul­tuur. Fre­de­rik heeft ook ge­zorgd voor goe­de hy­gi­ë­ne in het le­ger, in de geneeskunde (zo­als bij ader­la­ting) en bij het eten en ba­den.

Hoe­wel zijn ge­brek aan ge­loof met ach­ter­docht werd be­ke­ken, was Fre­de­rik in te­gen­stel­ling tot an­de­ren dui­de­lijk to­le­rant. Zo wei­ger­de hij niet al­leen mos­lims te ver­moor­den wan­neer hij de kans had, maar hij nam ze op in zijn le­ger en soms wer­den ze zelfs zijn bo­dy­guard. Op een ver­ge­lijk­ba­re ma­nier ge­bruik­te hij Si­ci­li­aan­se jo­den voor het ver­ta­len van Ara­bi­sche en Griek­se tek­sten. Hier­door werd Si­ci­lië een be­lang­rij­ke be­waar­der van Oos­ter­se ge­schrif­ten en bron van ver­sprei­ding er­van naar West-Eu­ro­pa. Toen Fre­de­rik stierf, ge­loof­den een aan­tal van zijn vol­gers dat de stu­por mun­di weer uit de dood zou op­staan. Zijn sar­co­faag staat in de ka­the­draal van Pa­ler­mo, maar ver­ha­len uit de der­tien­de eeuw wij­zen de Et­na aan als de laat­ste rust­plaats van de kei­zer. Het ver­haal kent in­tri­ge­ren­de over­een­kom­sten met de le­gen­de van ko­ning Arthur en ver­telt dat Fre­de­rik in de vul­kaan sliep, wach­tend op het juis­te mo­ment om te­rug te ke­ren naar de we­reld.

Fre­de­rik was een con­tro­ver­si­eel fi­guur, zo­wel tij­dens als na zijn le­ven. Een stand­beeld van hem op het plein van Je­si (waar hij is ge­bo­ren) is een on­der­werp van dis­cus­sie. Mon­ster en ti­ran, of ver­licht en mo­dern – de waar­heid van Fre­de­riks ex­pe­ri­men­ten zal nooit aan het licht ko­men en de wa­re kei­zer ach­ter de le­gen­de blijft, voor nu, on­be­reik­baar.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.