UEFI: Win­dows en Li­nux naast el­kaar

Win­dows en Li­nux via UEFI pa­ral­lel in­stal­le­ren

C’t Magazine - - Contents - Thor­sten Leem­huis

Ruim­te vrij­ma­ken, Li­nux in­stal­le­ren, klaar. Op veel Win­dows-pc's is een pa­ral­lel­le in­stal­la­tie van Li­nux echt zo een­vou­dig. Je kunt Li­nux zelfs pro­bleem­loos ver­wij­de­ren als het niet be­valt, zo­lang je maar op een paar de­tails let.

Op­star­ten met UEFI is een ze­gen voor ge­brui­kers die Win­dows en Li­nux pa­ral­lel wil­len in­stal­le­ren. Dank­zij UEFI start elk be­stu­rings­sys­teem vol­ko­men on­af­han­ke­lijk van het an­de­re. Je kunt er dus een op­nieuw in­stal­le­ren, bij­wer­ken of ver­wij­de­ren zon­der de an­de­re te be­ïn­vloe­den. On­danks de­ze voor­de­len zijn er ook bij du­al-boot met UEFI toch en­ke­le strui­kel­blok­ken, voor­al als de BIOS-com­pa­ti­bi­li­teits­mo­dus CSM (Com­pa­ti­bi­li­ty Sup­port Mo­du­le) in het spel is. Met wat voor­zich­tig­heid kun je veel pro­ble­men ech­ter pri­ma om­zei­len. Het is daar­bij han­dig om wat be­kend te zijn met de in­ter­ac­tie tus­sen UEFI en Li­nux, zo­als be­han­deld in de ar­ti­ke­len op pa­gi­na 124 en 130. De pa­ral­lel­le in­stal­la­tie van klas­siek star­ten­de be­stu­rings­sys­te­men (bij­voor­beeld met CSM) la­ten

we in dit ar­ti­kel ach­ter­we­ge om het een­vou­dig te hou­den. Daar­om is dit ar­ti­kel van toe­pas­sing op Win­dows 8 en ho­ger, de ver­sies waar­mee UEFI echt is door­ge­bro­ken in de pc-we­reld.

Het ba­sis­prin­ci­pe

Het is niet moei­lijk een Li­nux-dis­tri­bu­tie zo­als Fe­do­ra, Li­nux Mint of Ubuntu te in­stal­le­ren op een desktop-pc of no­te­book waar­op Win­dows al ge­ïn­stal­leerd staat. Maak eerst een back-up van je ge­ge­vens. Leg ook al­les klaar om in­dien no­dig Win­dows en al­le toe­pas­sin­gen te her­stel­len. Dat je al­le ge­ge­vens ver­liest bij het in­stal­le­ren van Li­nux is ove­ri­gens ui­terst on­waar­schijn­lijk, maar de er­va­ring heeft ge­leerd dat hard- en soft­wa­re niet al­tijd doen wat ze moe­ten doen. Wa­pen je dus voor het ge­val dat, bij­voor­beeld met een ima­ger zo­als c't WIMa­ge (zie link on­der­aan dit ar­ti­kel.

Voor­dat je aan Li­nux be­gint, moet je nog naar de func­tie 'Snel op­star­ten' van Win­dows kij­ken. Die zorgt er­voor dat Win­dows tij­dens het af­slui­ten stie­kem in een slaap­stand gaat, wat bij ge­bruik van meer­de­re be­stu­rings­sys­te­men kan lei­den tot be­scha­di­gin­gen aan het be­stands­sys­teem en ge­ge­vens­ver­lies. Als Win­dows weer wak­ker wordt, weet het mis­schien niet dat je in de tus­sen­tijd met Li­nux iets in het be­stands­sys­teem hebt ver­an­derd. Scha­kel daar­om 'Snel op­star­ten' (Fast Star­tup) uit door bij het Con­fi­gu­ra­tie­scherm via 'Sys­teem en be­vei­li­ging' naar de op­ties voor ener­gie­be­heer te gaan. Klik links op 'Het ge­drag van de aan-/uit­knop­pen be­pa­len' en ver­vol­gens op de blau­we tekst 'In­stel­lin­gen wij­zi­gen die mo­men­teel niet be­schik­baar zijn' in de bo­ven­ste helft van het ven­ster. De­se­lec­teer nu het se­lec­tie­vak­je 'Snel op­star­ten in­scha­ke­len'.

Ver­vol­gens maak je ruim­te voor Li­nux door Win­dows Schijf­be­heer te ope­nen en een van de par­ti­ties te ver­klei­nen. 15 tot 20 GB is ge­noeg voor ge­wo­ne Li­nux-dis­tri­bu­ties, 10 is meest­al al ruim vol­doen­de, maar dan is er snel te wei­nig ruim­te voor ge­ge­vens of aan­vul­len­de soft­wa­re. Maak nu het Li­nux-in­stal­la­tie­me­di­um zo­als de dis­tri­bu­teur in de do­cu­men­ta­tie aan­geeft. Start op van dat me­di­um. De Li­nux-in­stal­ler die dan start, her­kent als het goed is de vrije ruim­te en stelt voor Li­nux pa­ral­lel te in­stal­le­ren. Dit voor­stel kun je ac­cep­te­ren.

Als je lie­ver hand­ma­tig par­ti­ti­o­neert, dan is één de­tail be­lang­rijk: be­paal bij de door Win­dows ge­maak­te EFI Sy­s­tem Par­ti­ti­on (ESP) het mount-punt /boot/ efi. De­ze soms ge­woon 'EFI Par­ti­ti­on' ge­naam­de ESP mag je in geen ge­val for­mat­te­ren of wis­sen want hij be­vat de EFI-lo­a­der waar­mee Win­dows op­start. Ge­woon­lijk is de ESP 100 MB groot. Som­mi­ge pc-fa­bri­kan­ten ge­ven de met FAT-ge­for­mat­teer­de par­ti­tie ech­ter meer ruim­te.

Voor pc's die af fa­briek met Win­dows ge­le­verd zijn, hoef je bij de UEFIin­stal­la­tie ver­der ner­gens op te let­ten. Na het in­stal­le­ren ver­schijnt dan bij de vol­gen­de keer op­star­ten het me­nu van de op­start­ma­na­ger GRUB, zo­als je dat kent van klas­siek op­star­ten­de du­al-boot-setups. Be­hal­ve de be­tref­fen­de dis­tri­bu­tie biedt dat ook Win­dows aan. Je kunt het be­stu­rings­sys­teem van Mi­cro­soft ech­ter ook vol­le­dig on­af­han­ke­lijk van de ge­ïn­stal­leer­de Li­nux star­ten, door de boot­in­gang voor Win­dows in het boot-me­nu (BIOS Boot Se­lect, BBS) van het UEFI BIOS te se­lec­te­ren of het een ho­ge­re pri­o­ri­teit te ge­ven in de op­start­volg­or­de van de BIOS-in­stel­lin­gen. Die me­tho­de dien je te ge­brui­ken tij­dens be­lang­rij­ke Win­dow­sup­da­tes (zo­als een up­gra­de-in­stal­la­tie), om­dat Win­dows bij der­ge­lij­ke ge­le­gen­he­den af en toe strui­kelt bij op­star­ten via het tus­sen­sta­ti­on GRUB. In de BBS en de BIOS-in­stel­lin­gen vind je ook UEFI­boot-in­gan­gen voor je Li­nux-in­stal­la­tie. Je kunt de­ze ge­brui­ken om Li­nux te star­ten als Win­dows zich naar vo­ren heeft ge­dron­gen in de op­start­volg­or­de en GRUB pas­seert.

Valkui­len

He­laas ben je dan nog niet klaar, want er zijn veel mit­sen en ma­ren die we in de kor­te be­schrij­ving hier­bo­ven voor een be­ter be­grip maar even heb­ben over­ge­sla­gen. Het is bij­voor­beeld bij som­mi­ge pc's niet zo een­vou­dig om de BIOS-in­stel­lin­gen of BBS op te roe­pen. Mo­der­ne BIOS-set-ups kun­nen erg snel star­ten en ge­ven soms ook geen idee van de ver­eis­te toet­sen. Dank­zij UEFI is dat ech­ter niet zo'n pro­bleem, om­dat je dat ook van­uit het be­stu­rings­sys­teem kunt re­ge­len.

Bij Win­dows 10 kan dat door de SHIFT-toets in­ge­drukt te hou­den ter­wijl je het be­stu­rings­sys­teem via het start­me­nu op­nieuw op­start. Win­dows wordt ver­vol­gens af­ge­slo­ten, maar er ver­schijnt eerst het een­vou­di­ge me­nu 'Kies een op­tie'. Via het item 'Een ap­pa­raat ge­brui­ken' spe­ci­fi­ceer je hier met wel­ke UEFI-boot-in­gang het BIOS bij de vol­gen­de sys­teem­start moet op­star­ten. Daar hoort je stick of de dvd voor de Li­nux-in­stal­la­tie te ver­schij­nen. Bij som­mi­ge pc's mis­lukt die po­ging ech­ter we­gens bugs in het BIOS. Ga in dat ge­val te­rug naar het hoofd­me­nu van het dia­loog­ven­ster bij het af­slui­ten van Win­dows. Daar kun je het sys­teem vra­gen via 'Pro­ble­men op­los­sen / Ge­a­van­ceer­de op­ties / In­stel­lin­gen voor UEFI Firm­wa­re' om bij de vol­gen­de start de BIOS-in­stel­lin­gen te ope­nen, zo­dat je de op­start­volg­or­de kunt aan­pas­sen.

Op­start­me­tho­de

De be­lang­rijk­ste stap­pen voor du­al-boot met Li­nux die we in het be­gin ge­noemd heb­ben, heb­ben uit­druk­ke­lijk be­trek­king op 'met Win­dows ge­le­ver­de pc's'. Bij desktops en no­te­books van gro­te fa­bri­kan­ten is Se­cu­re Boot al­tijd ac­tief bij le­ve­ring. Je weet dan ze­ker dat zo­wel het ge­ïn­stal­leer­de Win­dows als het in­stal­la­tie­me­di­um voor Li­nux ge­ga­ran­deerd op­star­ten via UEFI.

Dat voor­komt veel pro­ble­men die de BIOS-com­pa­ti­bi­li­teits­mo­dus (CSM) met zich mee­brengt. Die kan al­leen ac­tief zijn als Se­cu­re Boot is ge­de­ac­ti­veerd. Se­cu­re Boot cre­ëert zelf ech­ter ook pro­ble­men, want daar­door star­ten al­leen Li­nux-dis­tri­bu­ties die voor Se­cu­re Boot zijn ont­wor­pen. Dat geldt voor de bo­ven­ge­noem­de, maar niet voor De­bi­an GNU/ Li­nux en Arch Li­nux. Zo­als al ge­zegd op pa­gi­na 125 moet je Se­cu­re Boot daar­om uit­scha­ke­len bij de BIOS-in­stel­lin­gen om der­ge­lij­ke dis­tri­bu­ties te in­stal­le­ren.

Als je Se­cu­re Boot uit­scha­kelt, moet je er­gens an­ders weer goed op let­ten. Dat moet je ook als ie­mand aan de BIOSin­stel­lin­gen heeft ge­ze­ten, de pc af­kom­stig is van een klei­ne fa­bri­kant of als je hem zelf in el­kaar hebt ge­zet. In der­ge­lij­ke ge­val­len is de CSM mis­schien ac­tief of wordt hij au­to­ma­tisch ge­ac­ti­veerd door het UEFI-BIOS. Dat kan ge­vaar­lijk zijn bij de in­stal­la­tie van een an­der be­stu­rings­sys­teem, want voor een pro­bleem­lo­ze pa­ral­lel­le in­stal­la­tie moe­ten al­le be­stu­rings­sys­te­men be­slist op­star­ten met de­zelf­de boot­me­tho­de. Zo­als als je in het ka­der kunt le­zen, kun je het BIOS daar­om het bes­te zo in­stel­len dat het maar één ma­nier van boo­ten ge­bruikt.

UEFI Se­cu­re Boot be­schermt je te­gen de pro­ble­men bij du­al-boot die sa­men­han­gen met

de CSM

Bij som­mi­ge BIOS­sen is het ech­ter moei­lijk of on­mo­ge­lijk om slechts één ma­nier van op­star­ten te ac­ti­ve­ren als je Se­cu­re Boot uit­scha­kelt. Je kunt je dan be­hel­pen door bij het star­ten van het in­stal­la­tie­me­di­um de in­gang te kie­zen die de ge­wens­te op­start­me­tho­de ge­bruikt. Meest­al her­ken je die aan de tekst 'UEFI', die voor­af­gaat aan de naam van de be­tref­fen­de ge­ge­vens­dra­ger. Als bei­de op­start­me­tho­den ac­tief zijn, moet je voor het be­gin van de in­stal­la­tie con­tro­le­ren of de in­stal­ler echt op de ge­wens­te ma­nier ge­start is.

Als het op­star­ten via UEFI van­af de usb-stick of dvd niet werkt, start het BIOS die mis­schien via CSM zon­der iets te zeg­gen. Een in­stal­ler die via CSM is ge­start kan ech­ter al­leen een klas­siek star­ten­de Li­nux in­stal­le­ren, en dat wil je voor­ko­men als de ge­ïn­stal­leer­de Win­dows via UEFI op­start.

Ver­klei­nen

In de kor­te be­schrij­ving aan het be­gin heb­ben we Win­dows Schijf­be­heer aan­ge­ra­den om ruim­te vrij te ma­ken, om­dat Mi­cro­softs be­stu­rings­sys­teem zelf het bes­te weet wat er al­le­maal speelt. Op som­mi­ge sys­te­men kun je de par­ti­tie waar­op Win­dows zich be­vindt ech­ter hoog­stens met de helft ver­klei­nen. De­ze be­per­king kun je met trucs eli­mi­ne­ren of om­zei­len (zie c't 5/2018, p.104). Een an­der al­ter­na­tief is om de be­no­dig­de ruim­te voor Li­nux vrij te ma­ken met de in­stal­la­tie­rou­ti­nes van de Li­nux-dis­tri­bu­tie. Of je neemt een par­ti­ti­o­ne­rings­pro­gram­ma zo­als Gpar­ted, dat wordt ge­le­verd met Ubuntu en ve­le an­de­re li­ve-Li­nuxen.

Bij veel pc's werkt de be­schre­ven ma­nier van in­stal­le­ren ook als je de door Win­dows en Li­nux ge­bruik­te par­ti­ties ver­sleu­telt met de stan­daard­pro­gram­ma's van de be­stu­rings­sys­te­men (BitLoc­ker, res­pec­ti­ve­lijk DM-crypt/crypts­etup). De mo­der­ne Li­nux-dis­tri­bu­ties on­der­steu­nen de BitLoc­ker-ver­sleu­te­ling ech­ter niet van huis uit, dus kun je van daar­uit geen door Win­dows ver­sleu­tel­de par­ti­ties be­na­de­ren. Ook ligt er een strui­kel­blok op de loer bij me­dia met on­der­steu­ning voor de Opal Stor­a­ge Spe­ci­fi­ca­ti­on, om­dat Bitloc­ker daar de ver­sleu­te­lings­func­tie van dat me­di­um ge­bruikt. Li­nux kan ech­ter niet goed over­weg met Opal, waar­door el­ke toe­gang in het ver­sleu­tel­de ge­bied een kor­te wacht­tijd vraagt. Dis­tri­bu­ties heb­ben dan in plaats van een paar se­con­den soms een of twee mi­nu­ten no­dig om te star­ten. Ook het in­stal­le­ren van up­da­tes en het in­stal­le­ren van de dis­tri­bu­tie kost veel meer tijd.

In­stal­la­tie­volg­or­de

De ou­de wijs­heid 'eerst Win­dows in­stal­le­ren, dan Li­nux' is dank­zij UEFI gro­ten­deels pas­sé. Maar als je niet zo be­kend bent met UEFI en de stap­pen die be­trek­king heb­ben op het op­star­ten, kun je het bes­te nog steeds in de be­ken­de volg­or­de in­stal­le­ren. De Win­dows-in­stal­la­tie zorgt er au­to­ma­tisch voor dat er wordt ge­par­ti­ti­o­neerd met GPT. Die volg­or­de zorgt er ook voor dat er la­ter stan­daard met GRUB ge­start wordt, wat veel ge­brui­kers op prijs stel­len. Bij het in­stal­le­ren van Win­dows op een le­ge schijf is het ech­ter het bes­te om ruim­te te la­ten voor Li­nux, zo­dat je la­ter geen ruim­te hoeft vrij te ma­ken. Daar­voor geef je ge­woon tij­dens de in­stal­la­tie van Win­dows de par­ti­tie voor Win­dows de ge­wens­te groot­te. Be­ves­tig de waar­schu­wing dat er meer par­ti­ties no­dig zijn voor de in­stal­la­tie van Win­dows, dan maakt de in­stal­ler die au­to­ma­tisch aan.

Wat op­rui­men be­treft: als je Li­nux op een ge­ge­ven mo­ment kwijt wilt, hoef je niet meer eerst de op­start­co­de van Win­dows te her­stel­len voor­dat je de Li­nux­par­ti­ties ver­wij­dert. Bij klas­siek du­al-boo­ten zon­der UEFI (bij­voor­beeld met CSM) moet dat, om­dat na het ver­wij­de­ren van de Li­nux-par­ti­tie de op­start­ma­na­ger GRUB niet lan­ger werkt en je Win­dows niet meer kunt star­ten. Dat kan je ook over­ko­men bij du­al-boot met UEFI. Maar dat is dan ver­der geen pro­bleem, om­dat je Win­dows ge­woon via zijn ei­gen UEFI­in­gang kunt star­ten. Om­dat BIOS-ver­sies soms de mist in­gaan, kun je de UEFI­boot­in­gang voor Win­dows het bes­te tes­ten voor­dat je Li­nux ver­wij­dert. Plaats die in de op­start­volg­or­de voor­aan en start op­nieuw. Als GRUB dan niet ver­schijnt, kun je de par­ti­ties van Li­nux ver­wij­de­ren, om­dat Win­dows vol­le­dig on­af­han­ke­lijk start. UEFI be­schermt je dus te­gen een valkuil bij klas­siek boo­ten, waar­uit veel ge­brui­kers zich maar met moei­te kon­den be­vrij­den. (mdt)

Win­dows kan het UEFI-BIOS op­dra­gen de BIOS-in­stel­lin­gen te ope­nen bij de vol­gen­de sys­teem­start.

Bij de­ze pc moet je op­let­ten. Win­dows start op met UEFI, maar Se­cu­re Boot staat uit, want an­ders zou hier 'Sta­tus be­vei­ligd op­star­ten' staan.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.