Zijn chris­te­nen in Tur­kije zo vrij als ze zelf zeg­gen?

Katholiek Nieuwsblad - - KNWERELDKERK - Mar­tin Jans­sen, Am­man

Niet-mos­lims zijn in Tur­kije ze­ker niet zo vrij om hun ge­loof te prak­ti­se­ren, als een groep jood­se en chris­te­lij­ke lei­ders on­langs ver­klaar­de. Er spe­len ver­schil­len­de za­ken die de po­si­tie van re­li­gi­eu­ze min­der­he­den geen goed doen.

‘Is de mys­te­ri­eu­ze pas­tor Brun­son een Man van God of een spi­on van de Ver­e­nig­de Sta­ten?’, kop­te de Deut­sche Wirt­schafts Na­chrich­ten op 18 au­gus­tus. Het bij­be­ho­ren­de ar­ti­kel liet het ant­woord in het mid­den. Een dag eer­der was be­kend ge­wor­den dat het ge­rechts­hof in de Turk­se stad Iz­mir wei­ger­de Brunsons huis­ar­rest op te hef­fen. Hij zit al sinds ok­to­ber 2016 vast. Op 12 ok­to­ber moet Brun­son op­nieuw voor de rech­ter ko­men. Hem wordt on­der meer sa­men­wer­king met de PKK en de be­we­ging van Fet­hul­lah Gülen ver­we­ten. Op­mer­ke­lij­ker is dat hem ook “ker­ste­ning” ten las­te wordt ge­legd, wat wordt ge­lijk­ge­steld aan een ter­reur­daad. Het te­kent de maat­schap­pe­lij­ke sfeer in Tur­kije. Brunsons kerk telt vol­gens haar ei­gen web­si­te trou­wens 25 le­den. Het is moei­lijk om hier een ge­vaar voor de Turk­se staat in te zien.

Roet in het eten

De mis­luk­te staats­greep van 15 ju­li 2016 was vol­gens som­mi­ge cri­ti­ci het werk van pre­si­dent Er­do­gan zelf. Zijn la­te­re ver­kla­ring dat de cou­pe een “ge­schenk van God” was, ver­sterk­te hun ver­moe­dens. Wie zelfs maar ver­dacht werd van kri­tiek op Er­do­gan, werd nu ge­ar­res­teerd en vast­ge­zet. Er­do­gan zelf houdt nog al­tijd de in de Ver­e­nig­de Sta­ten wo­nen­de gees­te­lij­ke Gülen ver­ant­woor­de­lijk. Hij leidt een we­reld­wij­de is­la­mi­ti­sche be­we­ging en pro­fi­leer­de zich in het Wes­ten als een man van dia­loog met an­de­re re­li­gies, waar­on­der het chris­ten­dom. Er­do­gans vi­sie op de cou­pe voor­spel­de wei­nig goeds voor het hand­je­vol chris­te­nen in Tur­kije. Gülen on­der­hield na­me­lijk goe­de re­la­ties met het in Istan­boel ze­te­len­de ere­hoofd van de oos­ter­sor­tho­doxen, pa­tri­arch Bart­ho­lo­mai­os. Hij noem­de Gu­len ver­schil­len­de ke­ren “mijn vriend”. Na de mis­luk­te staats­greep werd de pa­tri­arch in de Turk­se pers be­schul­digd van be­trok­ken­heid, maar de au­to­ri­tei­ten lie­ten hem met rust. Dat had wel­licht te ma­ken met Er­do­gans toe­na­de­rings­po­gin­gen tot Rus­land, dat zich op­wierp als be­scherm­heer van de chris­te­nen in het Mid­den-Oos­ten. Een oos­ters-or­tho­doxe pa­tri­arch ar­res­te­ren zou dan roet in het eten kun­nen gooi­en.

Es­ca­la­tie

Er­do­gan staat een ruil voor ogen: de vrij­la­ting van Brun­son in ruil voor de Ame­ri­kaan­se uit­le­ve­ring van zijn aarts­vij­and Gülen. De Ame­ri­ka­nen ei­sen ech­ter on­voor­waar­de­lij­ke vrij­la­ting van de do­mi­nee, en on­langs es­ca­leer­de de zaak in snel tem­po. Een groep van acht­tien jood­se en chris­te­lij­ke lei­ders kwam ver­vol- gens eind ju­li met een ver­kla­ring. Ze stel­len dat jo­den en chris­te­nen in Tur­kije vol­ko­men vrij zijn om hun ge­loof te prak­ti­se­ren. Er zou geen spra­ke zijn van ver­vol­ging of dis­cri­mi­na­tie. De vraag is of dit klopt. Pa­tri­arch Bart­ho­lo­mai­os ver­oor­zaak­te in 2009 nog op­roer in Tur­kije toen hij te­gen een Ame­ri­kaan­se jour­na­list zei dat chris­te­nen in Tur­kije “da­ge­lijks ge­krui­sigd wor­den”. In een toe­lich­ting ver­klaar­de hij in Tur­kije niet als twee­de­rangs­bur­ger be­han­deld te wil­len wor­den. Dat die­zelf­de Bart­ho­lo­mai­os de ver­kla­ring van eind ju­li te­ken­de, ver­sterkt het ver­moe­den van ve­len dat de lei­ders zich hier­toe ge­dwon­gen voel­den. Voor­al na­dat Er­do­gan naar aan­lei­ding van de Ame­ri­kaan­se sanc­ties te­gen zijn land sprak over een “evan­ge­lischzi­o­nis­ti­sche sa­men­zwe­ring”.

Fel­le re­ac­tie

De Turk­se pro­tes­tant­se ge­meen­schap, waar­toe ook do­mi­nee Brun­son be­hoort, pu­bli­ceert jaar­lijks een rap­port over de moei­lijk­he­den waar ker­ken in Tur­kije te­gen­aan lo­pen. Uit het rap­port over 2017 blijkt dat de pro­ble­men wa­ren toe­ge­no­men. Bui­ten­land­se do­mi­nees bij­voor­beeld, had­den de groot­ste moei­te om hun ver­blijfs­ver­gun­ning ver­lengd te krij­gen, ter­wijl chris­te­nen in de me­dia vaak ne­ga­tief wer­den af­ge­schil­derd. In som­mi­ge ar­ti­ke­len werd be­weerd dat ker­ken ban­den on­der­hiel­den met ter­reur­groe­pen. In dit ka­der is de ar­res­ta­tie van Brun­son niet echt ver­ras­send. Het eni­ge ver­ras­sen­de – ook voor pre­si­dent Er­do­gan – was de fel­le Ame­ri­kaan­se re­ac­tie hier­op.

De ka­tho­lie­ke ka­the­draal van Istan­boel, voor­af­gaand aan het paus­be­zoek van 2014.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.