Zo­mers ge­nie­ten met een ka­tho­liek rand­je

Ge­nie­ten van prach­tig duin­ge­bied én te­ge­lijk be­zin­nen op het ge­loof van eeu­wen? Ga eens naar het Noord-Hollandse Ber­gen, als be­de­vaart­plaats toch nog niet he­le­maal ver­ge­ten.

Katholiek Nieuwsblad - - KNHART - Jan Peeters

In de tijd vóór de Re­for­ma­tie was Ne­der­land be­zaaid met plaat­sen waar men­sen moch­ten er­va­ren dat hun ge­be­den op bij­zon­de­re ma­nier ver­ho­ring von­den. Peter Jan Mar­gry en Char­les Cas­pers schre­ven er in de ja­ren ne­gen­tig drie vuist­dik­ke boe­ken over. Veel van die be­de­vaart­plaat­sen zijn on­ver­woest­baar ge­ble­ken, an­de­re gin­gen ver­lo­ren of drei­gen als­nog in ver­ge­tel­heid te ra­ken. Bei­de laat­ste ca­te­go­rie­ën gaan op voor het dorp Ber­gen even ten wes­ten van Alk­maar of, - als het toch over ge­na­de­plek­ken gaat - een steen­worp noor­de­lijk van de Eg­mond­se St.-Adel­bertab­dij en de On­ze-Lie­ve-Vrouw ter Nood in Hei­loo.

Zeer ou­de ka­tho­lie­ke wor­tels

We heb­ben het over zeer ou­de ka­tho­lie­ke wor­tels: St.Adel­bert (+ 740) ker­sten­de het ge­bied in de eer­ste helft van de acht­ste eeuw en sticht­te in Eg­mond een ab­dij. Van daar­uit werd de om­ge­ving ge­ë­van­ge­li­seerd en in cul­tuur ge­bracht. Be­kend is dat Ber­gen in 1094 nog on­der de pa­ro­chie van het iets noor­de­lij­ker ge­le­gen Schoorl viel. Er heeft ook een hou­ten kerk­je ge­staan, dat la­ter zou wor­den ver­van­gen door een van tuf­steen. In As­sen­delft, 25 ki­lo­me­ter zui­de­lij­ker, zijn in het nat­te veen de fun­da­men­ten van zo’n hou­ten kerk­je van rond 1100 aan­ge­trof­fen. Die doen ver­moe­den dat zo’n kerk­ge­bouw­tje er niet veel an­ders uit­ge­zien moet heb­ben dan een boe­ren­schuur uit die tijd.

Door brand ver­woest

Tot 1865 stond op het grond­ge­bied van Ber­gen een ka­pel­le­tje dat was toe­ge­wijd aan de hei­li­ge art­sen­broers Cos­mas en Da­mia­nus. Het was in 1230 ge­sticht op wens van graaf Wil­lem I van Hol­land (1175-1222) en be­vond zich op de hoek van de Ban­weg en de Hee­ren­weg, ten zuid­wes­ten van het dorp. In 1864 werd het door brand ver­woest en vol­le­dig ge­ruimd. Toen was het trou­wens al­lang geen ka­pel meer. Na de Re­for­ma­tie werd het koor tot woon­huis ver­bouwd en werd het schip als school­tje ge­bruikt. Toch ble­ven de ka­tho­lie­ken de ka­pel tot bij­na twee eeu­wen te­rug ge­re­geld be­zoe­ken om er in stil­te te bid­den, al ge­beur­de dat meest­al ’s nachts. Ook na­men ze stuk­jes steen mee, zo werd rond 1750 op­ge­te­kend. Op de plek waar de ka­pel stond, is te­gen­woor­dig niets meer te zien, maar vlak­bij ligt het prach­ti­ge Noor­dHol­lands Duin­re­ser­vaat. Er is een prach­ti­ge wan­de­ling te ma­ken naar de ab­dij van Eg­mond.

Ve­re­rens­waar­dig

Een an­de­re ou­de de­vo­tie is be­ter be­waard ge­ble­ven en stamt uit de pe­ri­o­de na de Sint-Eli­sa­be­ths­vloed van 19 no­vem­ber 1421. Het kust­dorp Pet­ten was in­clu­sief pa­ro­chie­kerk ver­zwol­gen. Een kist (of was het een hou­ten ta­ber­na­kel?) met een af­ge­slo­ten kelk met ge­con­sa­creer­de hos­ties en een hos­tie­doos­je spoel­den aan in het ha­ven­tje van Ber­gen. Die wer­den in pro­ces­sie naar de pa­ro­chie­kerk ge­bracht. De hos­ties in de ci­bo­rie wa­ren droog ge­ble­ven, maar die in de pixus door­weekt. Voor­dat de pas­toor van Pet­ten ze nut­tig­de, goot hij het wa­ter er­uit op een scho­tel die op­ge­bor­gen werd in een kast. Men kon im­mers het Li­chaam van Chris­tus, noch het wa­ter dat er­mee in aan­ra­king was ge­weest weg­gooi­en. Toen rond Pink­ste­ren 1422 een pries­ter de zie­ken­com­mu­nie had ge­bracht, her­in­ner­de hij zich de scho­tel en haal­de die te­voor­schijn. Het wa­ter was ver­dampt en er was een ro­de sub­stan­tie ach­ter­ge­ble­ven, waar­van werd ge­dacht dat het ge­ron­nen bloed van Chris­tus was. Al snel ver­breid­de zich de faam van een won­der, al zou­den de ker­ke­lij­ke au­to­ri­tei­ten uit­druk­ke­lijk ver­kla­ren dat het niet om het bloed van Chris­tus ging. Maar om­dat het ver­schijn­sel niet na­tuur­lijk ver­klaard kon wor­den en het wel met het Al­ler­hei­lig­ste in aan­ra­king was ge­weest werd het ve­re­rens­waar­dig ge­acht.

Het werk van de Geu­zen

Op de plek waar de kist was ge­von­den werd een ka­pel­le­tje ge­bouwd en al snel stroom­den de pel­grims toe, die een om­me­gang hiel­den. In 1436 werd er door de paus een af­laat aan ver­bon­den. Ook de­ze de­vo­tie kon de Re­for­ma­tie in het me­ren­deels ka­tho­liek ge­ble­ven Ber­gen niet uit­ge­roeid krij­gen on­danks ver­bods­plak­ka­ten uit 1587, 1588, 1590, 1591 en 1647. Een tijd lang is de de­vo­tie uit­ge­doofd ge­weest, maar de­ze her­leef­de in de eer­ste helft van de twin­tig­ste eeuw. Van­af de ja­ren ne­gen­tig wordt de rou­te door en­ke­le pa­ro­chi­a­nen bid­dend af­ge­legd. Het ka­pel­le­tje is ver­dwe­nen, al­leen de naam ‘Ka­pel­weg’ voor het on­ver­har­de pad her­in­nert er nog aan. Van de ha­ven res­teert niet veel meer dan een klein wa­ter­tje. Een bord her­in­nert aan de ge­schie­de­nis. De pa­ro­chie­kerk van Pet­rus en Pau­lus in het dorps­hart wordt te­gen­woor­dig met recht de Ru­ï­ne­kerk ge­noemd: al­leen het voor­ma­li­ge pries­ter­koor is nog als (pro­tes­tant­se) kerk in ge­bruik. Van het schip zijn en­kel nog de mu­ren over. Dat was het werk van de Geu­zen, die de kerk in 1574 in brand sta­ken zo­dat de Span­jaar­den die niet bij het be­leg van Alk­maar kon­den ge­brui­ken. De ste­nen van de in­ge­stor­te to­ren wer­den ge­bruikt om het pries­ter­koor van de bui­ten­lucht af te schei­den.

Hon­der­den do­de Rus­sen

De mu­ren zijn bo­ven­dien ge­ha­vend door de zwa­re strijd die er in 1799 werd uit­ge­voch­ten tus­sen de Fran- se en Ba­taaf­se troe­pen ener­zijds en een Rus­sisch ex­pe­di­tie­le­ger dat sa­men met Brit­se troe­pen bij Groote Kee­ten aan land was ge­gaan. Die wil­den een ein­de ma­ken aan de Ba­taaf­se Re­pu­bliek (1795-1801) die de bur­gers, dus ook de ka­tho­lie­ken, veel meer vrij­heid gaf dan voor­dien. De aan­val van de Rus­sen werd bloe­dig af­ge­sla­gen, met zes­hon­derd do­de Rus­sen als ge­volg. Twee we­ken la­ter sneu­vel­den op­nieuw hon­der­den Rus­sen, maar dan in de dui­nen. Het ber­gen duur­de da­gen. Het duin dat zich er la­ter vorm­de heet dan ook het Rus­sen­duin. Het eer­ste mas­sa­graf, net bui­ten het cen­trum van Ber­gen, ligt langs de rou­te van de om­me­gang, en wordt ge­mar­keerd door een Rus­sisch kruis dat er in 1901 werd op­ge­richt en plech­tig werd ge­ze­gend door de Rus­sisch-or­tho­doxe aarts­pries­ter Smir­nov.

Af­ge­voerd maar niet ver­ge­ten

De rou­te voert ook langs de al­ge­me­ne en ka­tho­lie­ke be­graaf­plaats, waar bij­na drie­hon­derd be­man­nings­le­den van ge­al­li­eer­de vlieg­tui­gen be­gra­ven lig­gen, on­der wie ook Zuid-Afri­ka­nen, Au­stra­li­ërs, Ca­na­de­zen, Po­len en een Ame­ri­kaan­se oor­logs­vrij­wil­li­ger. Ter­wijl de ver­der uit­ste­kend ver­zorg­de do­den­ak­ker dui­de­lijk moei­te heeft met de ver­zen­gen­de hit­te van de laat­ste we­ken, ligt dit stuk­je er fris­groen bij. “We sproei­en dit de he­le dag”, legt de be­heer­der uit. Uit ei­gen be­we­ging heeft hij de be­re­ge­ning even stil­ge­zet zo­dat we rus­tig kun­nen kij­ken. “Met een half uur­tje zet ik hem weer aan.” De leef­tij­den, ve­len wa­ren net 18 jaar, en de per­soon­lij­ke bood­schap­pen van na­be­staan­den die ge­brui­ke­lijk zijn op ste­nen van het Brit­se Ge­me­ne­best, leg­gen een knoop in je maag. Net als het mo­nu­ment voor Jood­se Ber­ge­na­ren, die af­ge­voerd maar niet ver­ge­ten zijn.

Hoe aan­ge­naam is het daar­na uit­waai­en in het uit­ge­strek­te duin­ge­bied ten noord­wes­ten van het dorp waar je ein­de­loos kunt wan­de­len en fiet­sen. Zo moet het er pak­weg der­tien­hon­derd jaar ge­le­den ook uit­ge­zien heb­ben, toen vlak­bij de hei­li­ge Adel­bert aan land kwam om het ge­loof te ver­sprei­den. Maar zou het er toen ook zo geel heb­ben uit­ge­zien van de lang­du­ri­ge droog­te? +

Op de­ze plek spoel­de het ta­ber­na­kel van Pet­ten aan. Het prach­ti­ge duin­land­schap ten wes­ten van Ber­gen.

De gra­ven van bij­na drie­hon­derd ge­al­li­eer­de mi­li­tai­ren wor­den zorg­vul­dig bij­ge­hou­den.

Rond de Ru­ï­ne­kerk werd in 1799 zwaar ge­voch­ten.

Een or­tho­dox kruis mar­keert het mas­sa­graf waar zes­hon­derd Rus­si­sche mi­li­tai­ren rus­ten.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.