De ma­ni­pu­la­tie­ma­chi­ne

NRC Handelsblad - - Voorzijde Pagina -

igi­ta­le de­tox. Smartpho­ne­loos door het le­ven gaan, net als vroe­ger, toen men­sen nog spon­taan in goe­de ge­sprek­ken uit­barst­ten in de trein. Klinkt heer­lijk, maar er is één be­zwaar: het helpt niet. De di­gi­ta­le de­tox ver­on­der­stelt dat een waai­er aan col­lec­tie­ve pro­ble­men in­di­vi­du­eel kan wor­den op­ge­lost. Maar mas­sa­sur­veil­lan­ce, in­ter­net­mo­no­po­lies en groot­scha­li­ge di­gi­ta­le ma­ni­pu­la­tie ver­dwij­nen niet spon­taan als een klein groep­je men­sen even hun smartpho­ne in een la legt.

Dat er on­danks al­le po­si­tie­ve ont­wik­ke­lin­gen (we heb­ben nu de re­ken­kracht van de Apol­lo­maan­ra­ket­ten in on­ze broek­zak!) pro­ble­men met smartpho­nes zijn, is wel dui­de­lijk. Kijk al­leen maar naar de lan­ge rij van ex-me­de­wer­kers van Fa­ce­book en Goog­le die de laat­ste maan­den alarm sloe­gen over de rich­ting die het op­gaat met de smartpho­ne­sa­men­le­ving. Sean Par­ker, no­ta be­ne een van de grond­leg­gers van Fa­ce­book, waar­schuwt dat die app van­af het be­gin be­doeld is „om een zwak­te in de men­se­lij­ke psy­cho­lo­gie te ex­ploi­te­ren. God mag we­ten wat het met kin­der­her­se­nen doet”. Tris­tan Har­ris (ex-Goog­le) ver­ge­lijkt smartpho­ne-apps met on­ge­ken­de „su­per­com­pu­ters die een spel­le­tje schaak spe­len met je brein” om je zo ver­slaafd mo­ge­lijk te ma­ken. Dit zijn geen tech­no­lo­gie­ha­ters maar klok­ken­lui­ders.

De smartpho­ne is ont­aard in een ma­ni­pu­la­tie­ma­chi­ne die met apps als per­fect op maat ge­maak­te snoep­jes men­sen steeds fijn­zin­ni­ger en pre­cie­zer we­ten te ver­lei­den om aan­dacht, tijd en da­ta af te staan.

Check-re­flex

In het NRC -ex­pe­ri­ment viel op dat som­mi­ge deel­ne­mers die over­stap­ten op een ‘dom­me’ No­kia be­schre­ven dat ze tij­dens de eer­ste we­ken tel­kens die dumbp­ho­ne uit hun zak ble­ven ha­len. „Je kunt er niks mee en er is niks op te chec­ken, maar toch druk ik steeds even op een knop­je om te kij­ken of er al iets te zien is”, al­dus deel­ne­mer Kim van Beem na een week. Op zoek naar ap­pjes, prik­kels, li­kes, íets. Zo diep in­ge­bak­ken zit in­mid­dels de check-re­flex.

Dit soort col­lec­tie­ve pro­ble­men snakt ook naar col­lec­tie­ve op­los­sin­gen. Die be­gin­nen, mond­jes­maat, te ko­men. Frank­rijk ver­bood dit jaar smartpho­nes op scho­len van­we­ge het over­wel­di­gen­de be­wijs dat de ap­pa­ra­ten de con­cen­tra­tie van leer­lin­gen sterk ver­min­de­ren tij­dens de les. Er is bre­de con­sen­sus dat ap­pend rij­den in het ver­keer een stren­ge straf ver­dient.

Maar in­ge­wik­kel­der pro­ble­men die voort­vloei­en uit ons mas­sa­le smartpho­ne­ge­drag kun­nen niet zo­maar door een di­gi­tal de­tox wor­den op­ge­lost. De smartpho­ne-eco­no­mie cre­ëert mo­no­po­lies: is dat wen­se­lijk om­dat de­ze be­drij­ven su­pe­r­in­no­va­tief zijn of moe­ten techreu­zen als Goog­le en Fa­ce­book ver­plicht wor­den op­ge­bro­ken, zo­als vroe­ger met te­le­com­be­drij­ven en olie­maat­schap­pij­en wel is ge­beurd?

In het maat­schap­pe­lijk mid­den­veld be­gint ook ein­de­lijk be­we­ging te ko­men. In­te­res­sant is bij­voor­beeld het Ne­der­land­se ini­ti­a­tief voor een Eu­ro­pe­se da­ta­vak­bond, een idee om al­le in­di­vi­du­en die hun da­ta af­dra­gen aan de tech­gi­gan­ten zich be­ter te la­ten ver­e­ni­gen. De or­ga- ni­sa­tie staat in de kin­der­schoe­nen, de term vak­bond klinkt wel­licht eer­der19­de-eeuws dan 21ste-eeuws, en of hun idee­ën over bij­voor­beeld ‘da­ta-sta­kin­gen’ le­vens­vat­baar zijn moet maar blij­ken. Maar er ge­beurt in elk ge­val iets om het machts­even­wicht te her­stel­len.

En mis­schien dat tech­no­lo­gie de pro­ble­men van tech­no­lo­gie ook deels kan op­los­sen. De Brit­se uit­vin­der van het www, Sir Tim Ber­nersLee, lan­ceer­de in sep­tem­ber een groots pro­ject, SO­LID ge­noemd, om het in­ter­net op­nieuw ‘de­cen­traal’ te ma­ken. Dat is een wat tech­nisch en ab­stract ver­haal maar komt er­op neer dat hij men­sen op­nieuw ei­ge­naar wil la­ten wor­den van hun da­ta in af­ge­scherm­de da­ta­si­lo’s. Op die ma­nier wil hij het in­ter­net weer zo in­rich­ten zo­als hij het be­doeld heeft: als mid­del om in­di­vi­du­en ster­ker te ma­ken. De ge­brui­ker als mees­ter in plaats van slaaf.

Si­li­con Val­ley zelf zit ook niet stil, al is het wel wat la­te to the par­ty. Ap­ple-baas Tim Cook ver­tel­de eer­der dit jaar al eens hoe hij zijn neef­je niet op so­ci­a­le me­dia laat. Mi­cro­soft-baas Sa­tya Na­del­la zei on­langs nog in NRC dat er bij hem thuis stren­ge smartpho­ne­re­gels gel­den: „Geen ap­pa­ra­ten aan ta­fel en tij­dens een gesprek.” In Si­li­con Val­ley wor­den kin­der­meis­jes con­trac­tu­eel ver­plicht om smartpho­nes en ta­blets weg te hou­den bij kin­de­ren.

Schoor­voe­tend voe­gen de techreu­zen sinds een paar maan­den func­ties aan smartpho­nes toe die ie­deréén be­ter in staat stel­len om mak­ke­lij­ker gren­zen te stel­len aan het ge­bruik. Denk aan tel­ler­tjes en me­ter­tjes om scherm­tijd te me­ten en te ma­ti­gen.

En na­tuur­lijk heb­ben smartpho­ne­ge­brui­kers zelf een ei­gen ver­ant­woor­de­lijk­heid, het is te mak­ke­lijk om al­leen te wij­zen naar die gro­te bo­ze in­ter­net­be­drij­ven. Ge­brui­kers kun­nen zich veel be­wus­ter zijn van de apps die ze down­lo­a­den, dat hóé­ven niet de apps te zijn van de mo­no­po­lis­ten. Ze kun­nen be­wus­ter om­gaan met de tijd­stip­pen van smartpho­ne­ge­bruik; hij hóéft niet op het nacht­kast­je te lig­gen of aan te staan tij­dens een ver­ga­de­ring. Of slim­mer om­gaan met de pri­va­cy- en no­ti­fi­ca­tie-in­stel­lin­gen: die blau­we vin­kjes in What­sApp kun­nen ook uit. Er is van al­les dat in­di­vi­du­en wél kun­nen doen. Maar een di­gi­ta­le de­tox is hoog­uit een klein deel van de op­los­sing.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.