Voor Pool­se worst moet je te­gen­woor­dig bij Irake­zen zijn

Tien­tal­len Pool­se su­per­mark­ten telt Ne­der­land, voor Po­len die pro­duc­ten ‘van thuis’ wil­len. Op­mer­ke­lijk: de su­pers wor­den voor­al ge­rund door Iraak­se Koer­den.

NRC Handelsblad - - In Het Nieuws - Door Mi­lo van Bok­kum

‘Wat?” Sha­bas Ba­kir, de Koer­disch-Iraak­se ei­ge­naar van Pool­se su­per­markt Po­lo Smak in Wad­dinx­veen, heeft even niet goed ver­staan wat een Pool­se klant vraagt. Vra­gend kijkt hij haar van ach­ter de kas­sa aan.

„ She wants a bag”, helpt een vrouw ver­der­op in de rij hem uit de brand.

„Ahh...”, zegt Ba­kir. „ Nie mam. Sor­ry.” Hij lacht ver­ont­schul­di­gend, de vrouw ver­trekt.

Eén dag heeft Ba­kir (34) het zelf ge­pro­beerd, ach­ter de vlees­wa­ren­ba­lie staan, ver­telt hij la­ter. Maar daar was zijn Pools niet goed ge­noeg voor. „Nie­mand kon die dag vlees ko­pen.” Nu heeft hij daar een Pool­se me­de­wer­ker staan. Zelf houdt hij het bij de kas­sa: min­der in­ge­wik­keld. Vro­lijk ver­wel­komt hij de vol­gen­de klant. „ Dzien do­bry.”

Hoe Ba­kir als Ira­kees er­op ge­ko­men is een Pool­se su­per­markt te be­gin­nen? Hij lacht. „Wij zijn al­loch­to­nen. Zo gaat dat bij ons. Mijn neef heeft een win­kel, een vriend van me ook. Als ie­mand een beet­je winst maakt, be­gin­nen an­de­ren ook een win­kel.”

Irake­zen die Pool­se worst im­por­te­ren om in Ne­der­land aan de Pool­se ge­meen­schap te ver­ko­pen – het ligt niet di­rect voor de hand. Toch ge­beurt het op gro­te schaal. Een groot deel van de Pool­se su­per­mark­ten in Ne­der­land blijkt ei­gen­dom van Iraak­se Koer­den. Dat was het ge­val bij 43 van de 83 win­kels die NRC be­keek, voor­al in Noord-Bra­bant, Lim­burg en Zuid-Hol­land. De ei­ge­na­ren ko­men veel­al uit twee ste­den: Kir­kuk en Su­lei­ma­niya.

Het pre­cie­ze aan­tal Pool­se win­kels in Ne­der­land is on­be­kend; on­der­ne­mers die ac­tief zijn in de sec­tor schat­ten het op en­ke­le hon­der­den. Er zijn ook aan­wij­zin­gen dat die schat­ting aan de ho­ge kant is. De 83 on­der­zoch­te za­ken staan in ge­bie­den waar re­la­tief veel Po­len wo­nen en wer­ken, maar NRC trof er geen an­de­re Pool­se win­kels.

Hoe kan het dat de Iraaks-Koer­di­sche ge­meen­schap zo ac­tief is in de­ze sec­tor? Uit ge­sprek­ken met be­trok­ke­nen blijkt dat het fe­no­meen uit En­ge­land is ko­men over­waai­en. Daar is zo­wel de Koer­di­sche als de Pool­se ge­meen­schap een stuk gro­ter dan in Ne­der­land. Na­dat Po­len in 2004 was toe­ge­tre­den tot de EU, kwa­men on­der­ne­mers in En­ge­land als eer­sten op het idee spe­ci­fiek voor nieu­we groep ar­beids­mi­gran­ten su­per­mark­ten te ope­nen. Want: Po­len – in Ne­der­land zo’n kwart mil­joen – mis­sen al snel hun ei­gen worst en bier. Hei­ne­ken is toch net geen Tys­kie of Lech – de mer­ken die rij­en dik bij Ba­kir in Wad­dinx­veen staan op­ge­steld en el­ke paar mi­nu­ten over de toon­bank gaan.

Pro­fes­si­o­neel ge­run­de za­ken

Het be­gon al­le­maal met Dil­man Ab­dul­lah, die on­ge­veer tien jaar ge­le­den in Don­cas­ter een groot­han­del open­de en in 2012 de groot­ste Pool­se su­per­markt van Ne­der­land be­gint: de Gros­zek (‘erw­ten’) XL in een voor­ma­li­ge bi­bli­o­theek in Den Haag-West met een op­per­vlak­te van 370 vier­kan­te me­ter. Vol­gens Sha­bas Ba­kir van Po­lo Smak in Wad­dinx­veen was dat de eerste gro­te win­kel in Ne­der­land. Ab­dul­lah zou een tip heb­ben ge­kre­gen uit de Ne­der­land­se Koer­di­sche ge­meen­schap: ook hier zit­ten veel Po­len.

Er be­ston­den toen al wel klei­ne win­kel­tjes, vaak ge­rund door Po­len zelf, met re­la­tief ho­ge prij­zen. Die kre­gen van­af dat mo­ment con­cur­ren­tie van veel gro­te­re, pro­fes­si­o­neel ge­run­de za­ken. Ei­gen­dom van Irake­zen, maar met veel­al Pool­se werk­ne­mers: vaak jon­ge­ren die eerst als klant naar de win­kel kwa­men.

Ab­dul­lah lijkt niet zo­maar in Den Haag te zijn te­recht­ge­ko­men. In die stad zit­ten veel Iraak­se Koer­den en Po­len. Die laat­ste groep werkt veel­al in de tuin­bouw in het na­bij­ge­le­gen West­land.

In de Koer­di­sche ge­meen­schap ver­spreid­de zich sinds­dien het ver­haal dat je geld kunt ver­die­nen met een Pool­se su­per­markt. „Wij ken­nen el­kaar al­le­maal”, zegt Ba­kir. „Je had dit een tijd­je ge­le­den ook met rij­les­sen. En met res­tau­rants.” Zijn neef­je zou eerst een piz­ze­ria heb­ben ge­had, maar daar­na een su­per­markt heb­ben op­ge­zet.

Ba­kir zelf was in 2016 ei­gen­lijk op zoek naar een lo­ca­tie voor een res­tau­rant in Wad­dinx­veen, zegt hij, maar zag dat de voor­ma­li­ge Kruid­vat-win­kel leeg­stond. „Toen heb ik hier vier maan­den on­der­zoek ge­daan door aan Pool­se men­sen in Wad­dinx­veen te vra­gen waar ze hun pro­duc­ten ko­pen.” Dat bleek ver weg. „In Rot­ter­dam en Den Haag, zei­den ze.”

Ver­vol­gens vond hij een com­pag­non met wie hij een win­kel van de grond kreeg. „Die man heeft meer win­kels”, ver­klaart Ba­kir. „Het komt vaak voor dat men­sen die al een win­kel heb­ben zeg­gen: zul­len we er sa­men een ope­nen? Dan krijg jij 20 pro­cent van de winst.”

Een su­per­markt be­gin­nen kost al gauw meer dan een ton – dat kan niet ie­der­een in z’n een­tje op­bren­gen. En dan wordt de hulp van vrien­den of fa­mi­lie­le­den in­ge­roe­pen.

Ba­kirs me­de-ei­ge­naar is Ah­med Ja­bar (38), die via een hol­ding be­lan­gen heeft in vijf su­per­mark­ten on­der de naam Po­lo Smak, voor­al in Mid­den-Lim­burg. Net als een hand­vol an­de­ren heeft hij in de Koer­di­sche ge­meen­schap part­ners ge­von­den met wie hij win­kels ex­ploi­teert. Door­gaans heeft een an­der er de da­ge­lijk­se lei­ding, zo­als Ba­kir.

Winst­ge­vend

Som­mi­gen be­he­ren su­per­mark­ten zelfs van­uit het bui­ten­land, zo­als Sa­mir Bla­ker (50). In En­ge­land had hij al meer­de­re win­kels voor­dat hij in 2014 in Rot­ter­dam-Zuid be­gon, met een part­ner die al en­ke­le za­ken in Ne­der­land run­de.

Op het YouTu­be-ka­naal van een lo­ka­le om­roep licht de Brit­se Koerd, als zijn zaak net open is, in het En­gels be­leefd en wel­be­spraakt toe wat er al­le­maal te koop is. Op de vlees­af­de­ling ver­telt hij we­ke­lijks 1.500 tot 2.000 ki­lo vlees te ver­ko­pen. Een gro­te worst wil hij spe­ci­fiek on­der de aan­dacht bren­gen. „Dit is kiel

ba­sa, dat heb­ben Po­len graag el­ke dag in hun ge­rech­ten.”

Vol­gens de ba­lans van zijn be­drijf be­haal­de Bla­ker, die zijn tijd zegt te ver­de­len tus­sen Rot­ter­dam en En­ge­land, in de­ze win­kel vo­rig jaar ruim 4,5 ton winst. De om­zet is aan de ba­lans niet af te le­zen. De da­ge­lijk­se lei­ding is er vol­gens hem in han­den van een Pool­se „ sto­re ma­na­ger”.

Van veel an­de­re (klei­ne­re) Pool­se su­per­mark­ten ont­bre­ken in het han­dels­re­gis­ter cij­fers, bij­voor­beeld om­dat het een­mans­za­ken zijn. Daar­door is het las­tig een goed beeld te krij­gen van de ver­dien­sten in de sec­tor.

Bla­ker lijkt met zijn 4,5 ton re­la­tief suc­ces­vol: in de gro­te­re Gros­zek XL gaat het om een winst van on­ge­veer 2 ton. Die win­kel, met cir­ca tien me­de­wer­kers, is in­mid­dels be­zit van een hol­ding van een En­gels­ta­lig fa­mi­lie­lid van Ab­dul­lah dat in Ne­der­land woont. De da­ge­lijk­se be­drijfs­voe­ring is in han­den van een Pool­se vrouw.

Vol­gens Ba­kir zijn er ook wel Po­len die een

win­kel be­gin­nen. „Maar die zijn vaak niet zo suc­ces­vol. Ze heb­ben bij­voor­beeld geen ken­nis van het be­las­ting­sys­teem, kun­nen niet sa­men in­ko­pen.” In Den Haag zit­ten in­mid­dels twee door Irake­zen ge­run­de groot­han­dels – en in ie­der ge­val meer dan tien win­kels in han­den van Irake­zen.

Bij een be­zoek aan een van de wei­ni­ge door Po­len ge­run­de win­kels in Den Haag blijkt die net ver­kocht aan een Koer­di­sche par­tij; de da­ge­lijk­se lei­ding is nog in han­den van Po­len. Een me­de­wer­ker ver­telt dat er heel soms een Pool spe­ci­aal naar de­ze win­kel kwam om­dat die in han­den was van land­ge­no­ten.

De mees­te klan­ten lij­ken daar niet mee be­zig. Aan veel win­kels is de ei­ge­naar nau­we­lijks af te le­zen, en de za­ken van Koer­den bie­den sim­pel­weg la­ge­re prij­zen en een gro­ter aan­bod dan die van de Po­len – denk ook aan boe­ken, taal­cur­sus­sen en Pools toi­let­pa­pier.

In de Gros­zek XL, stra­te­gisch ge­le­gen op de over­gang tus­sen stad en West­land, ver­schijnt op een maan­dag­mid­dag on­ge­veer el­ke vijf mi­nu­ten een klant. Met tas­sen vol vers­ge­bak­ken brood en Tym­bark-sap ko­men ze de win­kel uit. Ver­zoe­ken om te pra­ten over hun su­per­markt wim­pe­len ze stuk voor stuk ge­haast af.

Turk­se naai­ate­liers

Jan Rath, hoog­le­raar stads­so­ci­o­lo­gie van de Uni­ver­si­teit van Amsterdam, deed ja­ren on­der­zoek naar on­der­ne­mer­schap in mi­gran­ten­groe­pen. Hij kent de we­reld van de Pool­se su­per­mark­ten niet, maar de ge­schets­te gang van za­ken ver­baast hem niet. „Je had in de ja­ren 80 en 90 bij­voor­beeld ook heel veel Turk­se naai­ate­liers. Wat je ziet is dat veel mi­gran­ten geen zin of geen kans heb­ben in loon­dienst te gaan. Die kie­zen er­voor een ei­gen be­drijf te be­gin­nen en ma­ken daar­bij ge­bruik van hun ei­gen net- werk: fa­mi­lie, men­sen uit het­zelf­de dorp. Daar is be­reid­heid om in­for­ma­tie te de­len, zo­als hoe je toe­gang krijgt tot le­ve­ran­ciers.”

Dat be­te­kent niet dat er wei­nig con­cur­ren­tie is, zegt Rath. Wat voor de bui­ten­we­reld één sa­men­wer­ken­de mi­gran­ten­groep lijkt, hoeft dat be­slist niet te zijn. Twee Iraak­se su­per­marktei­ge­na­ren ver­tel­len, los van el­kaar, over Iraak­se me­de­wer­kers die meen­den dat de za­ken zo goed lie­pen dat ze ook zelf maar eens een win­kel moesten be­gin­nen. Ge­beurt dat te dicht in de buurt, dan krijg je ru­zie.

De vraag naar spul­len uit de Pool­se su­per­markt blijkt in­tus­sen écht groot. Tys­kie wordt nu ook in Ne­der­land ge­brou­wen. Eens in de zo­veel we­ken maakt de Grolsch-fa­briek in En­sche­de het voor de Ne­der­land­se markt. Geen pro­bleem, het Ja­pan­se Asa­hi-con­cern be­zit bei­de mer­ken.

Bij Ne­der­lan­ders komt dat Tys­kie-bier maar zel­den te­recht. Zij ko­men nau­we­lijks in de Pool­se su­per, vol­gens Ba­kir. De­ze dins­dag­mid­dag is er toe­val­lig net een Ne­der­land­se man, erg blij met een gro­te kool die hij heeft ge­von­den. Ba­kir: „Ze ko­men voor­al ’s avonds, als de win­kels ver­der over­al dicht zijn. Of na­dat ze op va­kan­tie zijn ge­weest in Po­len.”

Maar meest­al ver­trou­wen men­sen de bui­ten­land­se win­kels en de pro­duc­ten niet zo. Ba­kir: „Ze zijn de Al­bert Heijn ge­wend. Dan zeg­gen ze iets als: ‘wat een mooie scho­ne win­kel, maar ja, ik kan het niet le­zen’. Dan denk ik: aard­ap­pels hoef je niet te le­zen.”

Met mil­joe­nen Po­len ver­spreid over WestEu­ro­pa heb­ben Ba­kir en zijn col­le­ga’s die Ne­der­lan­ders ook niet no­dig. Voor­lo­pig zijn ze niet klaar met uit­brei­den, denkt hij. „Als het hier vol zit, dan is er ook nog Duits­land.”

Koer­den bie­den sim­pel­weg la­ge­re prij­zen en een gro­ter aan­bod dan Po­len

Pro­duc­ten uit de Pool­se su­per­markt Po­lo Smak in Wad­dinx­veen van de Koer­disch-Iraak­se ei­ge­naar Sha­bas Ba­kir.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.