Het pa­ra­dijs raakt nog­al

NRC Handelsblad - - Voorzijde Pagina -

Ba­li­ne­se kun­ste­naars ma­ken zich zor­gen over de im­pact van het mas­sa­toe­ris­me op hun ei­land. Dat to­nen ze ook op een ten­toon­stel­ling in Mu­se­um Vol­ken­kun­de Lei­den.

BEEL­DEN­DE KUNST

p een duis­ter schil­de­rij om­rin­gen doods­hoof­den en graaf­ma­chi­nes een vol­ge­bouwd rijst­veld. Op een an­der werk staan de in­wo­ners van Ba­li tot hun en­kels in het bloed. En mid­den in het ate­lier staat een me­ters­lan­ge haai, die kun­ste­naar Ma­de Bayak heeft be­plakt met tien­tal­len slip­pers die hij op het strand heeft ver­za­meld.

Het werk van Ma­de Bayak laat wei­nig aan de ver­beel­ding over. Hij maakt zich zor­gen over het mas­sa­toe­ris­me op Ba­li, het ei­land waar hij is op­ge­groeid. „Ons klei­ne ei­land raakt vol met goed­koop toe­ris­me. We moe­ten pro­be­ren de ba­lans tus­sen na­tuur en men­sen te her­stel­len”, zegt Bayak.

Hij ge­bruikt vaak wik­kels van fris­drank­fles­jes of plas­tic zak­jes in zijn kunst, als aan­klacht te­gen de ver­vui­ling van Ba­li. Een paar van de schil­de­rij­en waar­in hij plas­tic heeft ver­werkt zijn ook te zien op de ten­toon­stel­ling Ba­li, wel­co­me to paradise die be­gin ok­to­ber is ge­o­pend in het Mu­se­um Vol­ken­kun­de in Lei­den.

De ten­toon­stel­ling gaat over de ont­wik­ke­ling van het In­do­ne­si­sche va­kan­tie-ei­land van­af de ko­lo­ni­a­le ja­ren tot nu. „Ons idee is dat je met de ken­nis van een toe­rist bin­nen­komt en als er­va­ren rei­zi­ger weer ver­trekt”, zegt con­ser­va­tor Fran­ci­ne Brink­g­re­ve.

Pa­ra­dij­se­lijk beeld cre­ë­ren

Ver vóór de we­reld­wij­de best­sel­ler Eat Pray Lo­ve (2006) van Elizabeth Gil­bert, dat Ba­li als pa­ra­dijs op aar­de be­schrijft, pro­moot­ten ko­lo­ni­a­le Ne­der­lan­ders het ei­land als va­kan­tie­be­stem­ming. Ne­der­land­se mi­li­tai­ren had­den Ba­li aan het be­gin van de twin­tig­ste eeuw met veel ge­weld in­ge­no­men. „Om de we­reld die agres­sie te la­ten ver­ge­ten, pro­beer­de de ko­lo­ni­a­le over­heid een pa­ra­dij­se­lijk beeld van Ba- li te cre­ë­ren”, zegt Brink­g­re­ve. Fo­to­boe­ken en va­kan­tie­bro­chu­res uit die tijd staan vol plaat­jes van mooie stran­den, tem­pels en Ba­li­ne­se vrou­wen, vaak met bloot bo­ven­lijf.

Kunst van toen was ook voor­al ge­richt op toe­ris­ten. De Ne­der­land­se schil­der Ru­dolf Bon­net woon­de in het groe­ne kun­ste­naars­dorp Ubud en hielp lo­ka­le kun­ste­naars om hun kunst ver­koop­baar te ma­ken. Ze schil­der­den en te­ken­den de exo­ti­sche kant van Ba­li, het per­spec­tief dat men­sen graag mee naar huis zou­den wil­len ne­men; idyl­li­sche ta­fe­reel­tjes met veel rijst­vel­den, go­den en hin­doe­ïs­ti­sche ri­tu­e­len. Liefst in een for­maat dat in een kof­fer past.

Nog steeds heeft Ubud veel ate­liers en win­kel­tjes met schil­de­rij­en. Ook in lobby’s van ho­tels is vaak kunst te koop, met nog steeds die­zelf­de rijst­vel­den er­op. Al­leen ko­pen toe­ris­ten min­der, om­dat ze te­gen­woor­dig veel kor­ter blij­ven, zegt I Nyo­man Dar­ma Pu­tra, hoog­le­raar aan de Udaya­na-uni­ver­si­teit op Ba­li. In plaats van twee we­ken blij­ven veel toe­ris­ten te­gen­woor­dig maar een week­end­je en dan zijn ze min­der snel ge­neigd kunst te ko­pen. „Ik ben be­zorgd over de te­loor­gang van de Ba­li­ne­se schil­der­tech­niek, het beeld­houw­werk en het sme­den van zil­ver. Die vaar­dig­he­den ster­ven bijna uit.”

Klim­men op al­ta­ren

De kun­ste­naars van nu gaan zelf ook an­ders met het toe­ris­me om. Sinds een paar jaar dur­ven ze voor­zich­tig kri­tiek te le­ve­ren, voor­al op de in­ves­teer­ders die het ei­land vol­bou­wen met ho­tels en luxe vil­la’s. Neem I Wayan Aris Sar­man­ta. Hij ver­telt in een hip­pe art spa­ce in een rus­tig zij­straat­je in Ubud dat zijn kunst voor­al is be­doeld als bood­schap aan Ba­li­ne­zen, die zich be­wus­ter moe­ten zijn van de gren­zen van hun ei­land. „Ten twee­de wil ik de ambtenaren be­rei­ken die al­le bouw­ver­gun­nin­gen af­ge­ven. De der­de doel­groep is de in­ves­teer­ders en pas daar­na is mijn kunst voor toe­ris­ten be­doeld. Dit probleem moe­ten we voor­al in­tern op­los­sen.”

Eén van Sar­man­ta’s wer­ken heet Ba­li not for sa­le, op het schil­de­rij huilt een jon­gen van woe­de om­dat in­ves­teer­ders zich zijn ei­land toe-ei­ge­nen. Sar­man­ta hoop­te stie­kem dat con­ser­va­tor Brink­g­re­ve dit schil­de­rij níét voor de ten­toon­stel­ling in Lei­den zou kie­zen, ver­telt hij. Hij had zijn har­ten­kreet graag in Ba­li ge­hou­den. „Mijn ge­voel van pro­test was zó sterk toen ik dit maak­te.”

Waar het om de be­scher­ming van hun cul­tuur en re­li­gie gaat, vin­den Ba­li­ne­zen het moei­lijk om te­gen­wicht te bie­den aan de mas­sa’s toe­ris­ten. Toe­ris­ten die yo­ga-hou­din­gen in tem­pels aan­ne­men om een mind­ful­fo­to op so­ci­a­le me­dia te kun­nen zet­ten, vin­den ze nog tot daar aan toe. Maar laatst was een toe­rist bo­ven­op een – voor hin­does hei­lig – al­taar gaan zit­ten voor een foto, tot ont­zet­ting van veel in­wo­ners. De gou­ver­neur van Ba­li zei in re­ac­tie daar­op dat hij over­weegt om de toe­gang tot tem­pels voor toe­ris­ten te be­per­ken.

Aan­spre­ken op ver­keerd ge­drag

Ba­li­ne­zen zien tem­pels als het pa­leis van hun go­den. Ze ver­wach­ten dus dat de tem­pels van ho­ger­hand wel be­schermd wor­den, zegt Ge­de Edi Sa­pu­t­ra, een hin­doe­ïs­ti­sche pries­ter die ook in de ten­toon­stel­ling aan het woord komt.

Wie toch een grens over­gaat „zal straf krij­gen”, zegt hij. Die­ge­ne wordt ziek of raakt op een an­de­re ma­nier ge­wond. Maar Sa­pu­t­ra geeft ook toe dat het ge­woon niet in de aard van Ba­li­ne­zen zit om boos te wor­den: „Ba­li­ne­zen zijn open en har­te­lijk. Ze moe­ten wat ste­vi­ger wor­den en men­sen aan­spre­ken op ver­keerd ge­drag.”

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.