Uit­slag Con­go zwaar om­stre­den

Vol­gens de waar­ne­mings­mis­sie van de ka­tho­lie­ke kerk is niet Felix Ts­hi­se­kedi, maar Mar­tin Fayu­lu de win­naar

NRC Handelsblad - - Voorzijde Pagina - Door on­ze cor­res­pon­dent Koert Lin­dij­er NAI­RO­BI

Felix Ts­hi­se­kedi is woens­dag­nacht uit­ge­roe­pen tot win­naar van de ver­kie­zin­gen in Con­go, maar de uit­slag is om­stre­den. De an­de­re op­po­si­tie­kan­di­daat Mar­tin Fayu­lu noem­de de uit­slag „een elec­to­ra­le staats­greep”. Hij riep de Con­go­le­zen op in op­stand te ko­men te­gen de „frau­du­leu­ze, ge­fa­bri­ceer­de en ver­zon­nen” uit­slag. Cru­ci­aal is nu de re­ac­tie van de Rooms-Ka­tho­lie­ke Kerk. Die had op ver­kie­zings­dag, eind de­cem­ber, 40.000 waar­ne­mers in­ge­zet. Op ba­sis daar­van heeft zij in een vertrouwelijk rap­port Fayu­lu als „over­dui­de­lij­ke win­naar” aan­ge­we­zen.

De fa­mi­lie van Ts­hi­se­kedi was de­cen­nia­lang het ge­zicht van de Con­go­le­se op­po­si­tie, eerst te­gen Mo­bu­tu (1965-1997), toen te­gen Lau­rent Ka­bi­la (1997-2001) en ver­vol­gens te­gen diens zoon Jo­seph, de zit­ten­de pre­si­dent. In die zin be­te­kent de uit­slag een his­to­ri­sche over­win­ning van de op­po­si­tie. Maar ver­moe­de­lijk is de ver­keer­de op­po­si­tie­lei­der tot win­naar uit­ge­roe­pen.

Em­ma­nu­el Sha­dary, kroon­prins van Ka­bi­la, kreeg vol­gens de kies­com­mis­sie 23,8 pro­cent van de stem­men, Fayu­lu 34,8 en Ts­hi­se­kedi 38,5 pro­cent. De Fran­se mi­nis­ter van Bui­ten­land­se Za­ken Le Drain zei van­och- tend dat de uit­slag niet over­een­komt met de ver­wach­ting. „De ka­tho­lie­ke kerk oe­fen­de con­tro­le uit en kwam met een to­taal ver­schil­len­de uit­slag”, al­dus de mi­nis­ter. An­to­nio Gu­ter­res, se­cre­ta­ris-ge­ne­raal van de VN, riep even­als de ka­tho­lie­ke kerk in Con­go op tot kalm­te. In Ki­sanga­ni gin­gen aan­han­gers van Fayu­lu de straat op. „De over­win­ning is van ons ge­sto­len”, scan­deer­de een de­mon­strant.

Er be­staan ster­ke aan­wij­zin­gen dat het kamp van Ts­hi­se­kedi de af­ge­lo­pen da­gen in het ge­heim on­der­han­de­lin­gen voer­de met Ka­bi­la. Ts­hi­se­kedi liet zich vanochtend ui­terst vrien­de­lijk uit over zijn voor­ma­li­ge ri­vaal Ka­bi­la en noem­de hem een „part­ner in de de­mo­cra­ti­sche machts­over­dracht”. De par­tij van Ka­bi­la er­ken­de de uit­slag.

Niet al­leen de re­ac­ties in Con­go zelf, ook die uit de re­gio zijn van in­vloed op de vraag of Ts­hi­se­kedi ge­ac­cep­teerd zal wor­den als pre­si­dent. De fa­mi­lie van de Zuid-Afri­kaan­se oud­pre­si­dent Zu­ma had za­ke­lij­ke ban­den met de groep rond Ka­bi­la, maar de hui­di­ge pre­si­dent Ra­map­ho­sa stelt zich on­af­han­ke­lij­ker op. An­go­la had wei­nig op met Ka­bi­la maar wil bo­ven­al sta­bi­li­teit aan zijn gren­zen. De Rwan­de­se pre­si­dent Ka­g­ame wed­de op Sha­dary, pre­si­dent Mu­seve­ni van Oe­gan­da nam juist af­stand van hem.

Al­le ogen zijn nu in de eer­ste plaats ge­richt op de kerk. Bij af­we­zig­heid van ster­ke in­sti­tu­ties in de fa­len­de staat Con­go speelt die een gro­te po­li­tie­ke en maat­schap­pe­lij­ke rol. On­der lei­ding van de bis­schop­pen gin­gen Con­go­le- zen de af­ge­lo­pen twee jaar de straat op te­gen Ka­bi­la, om­dat hij de ver­kie­zin­gen steeds uit­stel­de. Daar­bij wer­den bij ker­ken non­nen en jon­gens van het kerk­koor neer­ge­scho­ten. Fayu­lu deed mee aan die bur­ger­pro­tes­ten en raak­te ge­wond. De kerk heeft door zijn waar­ne­mings­mis­sie de waar­heid over de uit­slag in huis. Als zij de uit­slag ver­oor­deelt zal dat de po­si­tie van Ts­hi­se­kedi ern­stig on­der­mij­nen.

Er zijn ster­ke aan­wij­zin­gen dat Ts­hi­se­kedi hei­me­lijk on­der­han­del­de met Ka­bi­la

Te­gen de over­daad aan stem­men voor de op­po­si­tie viel niet op te frau­de­ren. Al­les wijst er­op dat de mees­te Con­go­le­zen bij de ver­kie­zin­gen eind vo­ri­ge maand op op­po­si­tie­kan­di­daat Mar­tin Fayu­lu heb­ben ge­stemd. De zit­ten­de pre­si­dent Jo­seph Ka­bi­la had het plan om door frau­de zijn kroon­prins Em­ma­nu­el Sha­dary te la­ten win­nen maar toen dat mis­luk­te werd plan B in wer­king ge­zet om de an­de­re, meer plooi­ba­re, op­po­si­tie­kan­di­daat Felix Ts­hi­se­kedi te la­ten win­nen.

De be­kend­ma­king van de of­fi­ci­ë­le uit­slag werd uit­ge­steld en ach­ter de scher­men werd druk ge­mar­chan­deerd. Plots noem­den aan­han­gers van Ts­hi­se­kedi hun kan­di­daat „de ver­moe­de­lij­ke win­naar” en zei­den dat er wordt on­der­han­deld met de groep rond Ka­bi­la voor een vreed­za­me machts­over­dracht. Ts­hi­se­kedi deed de af­ge­lo­pen da­gen op­val­lend vrien­de­lij­ke uit­spra­ken over Ka­bi­la en zei dat de pre­si­dent „niets te vre­zen heeft als hij af­treedt”.

Ka­tho­lie­ke kerk

De ka­tho­lie­ke kerk kent de ech­te uit­slag en speelt een op­mer­ke­lij­ke rol in dit ge­vecht om de macht. De helft van de Con­go­le­zen is ka­tho­liek en de kerk ver­vult een gro­te maat­schap­pe­lij­ke en po­li­tie­ke rol. De kerk zet­te 40.000 waar­ne­mers in bij de ver­kie­zin­gen. Op ba­sis van hun be­vin­din­gen en een pa­ral­lel­le opi­nie­pei­ling zei de kerk daags na de stem­bus­gang dat „er een over­dui­de­lij­ke win­naar is”, zon­der de­ze te noe­men. Vol­gens bron­nen bin­nen de kerk, ge­ci­teerd door het blad Afri­ca Con­fi­den­ti­al, kreeg Fayu­lu meer dan de helft van de stem­men. Ts­hi­se­kedi zou 20 pro­cent heb­ben ge­kre­gen, on­ge­veer even­veel als Ka­bi­la’s kroon­prins, Em­ma­nu­el Ra­ma­za­ni Sha­dary.

Gro­ve ma­ni­pu­la­tie

Ka­bi­la sleu­tel­de vier jaar aan een voor hem vei­li­ge machts­over­dracht. Hij trai­neer­de twee jaar lang het hou­den van ver­kie­zin­gen, ver­bood de kan­di­da­tuur van zijn twee gro­te ri­va­len Jean-Pierre Bem­ba en Mo­ï­se Ka­tum­bi en liet le­ger en po­li­tie bij ver­kie­zings­bij­een­kom­sten schie­ten op de aan­hang van van Fayu­lu.

Vol­gens de kerk en le­den van Sy­mo­cel, een an­de­re Con­go­le­se waar­ne­mers­groep, von­den er op gro­te schaal on­re­gel­ma­tig­he­den plaats op de stem­bus­dag. Ze ob­ser­veer­den hoe in de pro­vin­cie Noord-Ki­vu re­ge­rings­mi­li­tai­ren en mi­li­ties kie­zers dwon­gen hun stem op Sha­dary uit te bren­gen. Som­mi­ge stem­lo­ka­len in op­po­si­tie­ge­bied gin­gen be­perkt of he­le­maal niet open en waar­ne­mers moch­ten niet naar bin­nen bij het tel­len van de stem­men.

On­danks de­ze gro­ve ma­ni­pu­la­tie mis­luk­te het plan van Ka­bi­la om Sha­dary te la­ten win­nen. De im­po­pu­lai­re Sha­dary was mi­nis­ter van Bin­nen­land­se Za­ken en be­land­de eer­der op een Eu­ro­pe­se sanc­tie­lijst om­dat hij de po­li­tie op­dracht had ge­ge­ven om de­mon­stra­ties te­gen de re­ge­ring neer te slaan.

Vol­gens Afri­ca Con­fi­den­ti­al liep het mis met Sha­dary om­dat er on­vol­doen­de smeer­geld werd uit­ge­trok­ken voor ver­kie­zings­func­ti­o­na­ris­sen. Fayu­lu kwam pas naar vo­ren als een ster­ke kan­di­daat toen in no­vem­ber de he­le op­po­si­tie, in­clu­sief Ts­hi­se­kedi, zich ach­ter hem schaar­de. Daags er­na ver­loo­chen­de Ts­hi­se­kedi die over­een­komst. Veel Con­go­le­zen ver­den­ken hem er nu van dit te heb­ben ge­daan in sa­men­spraak met Ka­bi­la. Fayu­lu bouw­de de af­ge­lo­pen twee jaar een goe­de naam op bij het elec­to­raat door deel­na­me aan de­mon­stra­ties te­gen het uit­stel van de ver­kie­zin­gen.

Vech­ten om con­tro­le

Toch vreest de kliek rond Ka­bi­la niet zo­zeer Fayu­lu zelf, als wel zijn twee gro­te steun­pi­la­ren. Dat zijn Ka­tum­bi, de po­pu­lai­re ex-gou­ver­neur van de pro­vin­cie Ka­tan­ga en ei­ge­naar van top­voet­bal­club TP Ma­zem­be, en Bem­ba, die gro­te aan­hang heeft in de noor­de­lij­ke pro­vin­cie Equa­teur. Bei­den ko­men uit zeer rij­ke fa­mi­lies.

Ka­tum­bi werk­te tot 2015 sa­men met Ka- bi­la, maar be­sloot een jaar la­ter zelf een gooi te doen naar het pre­si­dent­schap – een po­ging die de re­ge­ring dwars­boom­de door hem voor cor­rup­tie aan te kla­gen.

Bem­ba is Ka­bi­la’s ou­de ri­vaal. Bij ver­kie­zin­gen in 2006, voch­ten zijn strij­ders te­gen het re­ge­rings­le­ger in de stra­ten van Kins­ha­sa. Bem­ba werd in 2016 door het Straf­hof in Den Haag ver­oor­deeld voor oor­logs­mis­da­den en mis­da­den te­gen de men­se­lijk­heid in de Cen­traal Afri­kaan­se Re­pu­bliek. Twee jaar la­ter werd hij in ho­ger be­roep vrij­ge­spro­ken, vol­gens cri­ti­ci om­dat een deel van het be­wijs­ma­te­ri­aal ten on­rech­te door het Hof werd ge­ne­geerd.

Ka­bi­la moet zijn fi­nan­ci­ë­le be­lan­gen en die van zijn fa­mi­lie­le­den vei­lig­stel­len voor hij ver­trekt

Klep­to­cra­tie

Con­go is zeer rijk aan grond­stof­fen en de krin­gen rond Ka­bi­la, Ka­tum­bi en Bem­ba vech­ten om con­tro­le in een klep­to­cra­ti­sche staat. Vol­gens on­der­zoek van Bloom­berg uit 2016 be­zit­ten vijf­tien van Ka­bi­la’s naas­te fa­mi­lie­le­den ze­ven­tig gro­te be­drij­ven met aan­de­len in mijn­bouw, ban­ken, land­bouw en ho­tels. Zijn doch­ter Si­fa, zijn zus Ce­cy­lia, zijn half­zus Jay­net en zijn broer Zoé be­he­ren die be­lan­gen.

Vol­gens Ame­ri­kaan­se aan­kla­gers is de Is­ra­ë­li­sche dia­mant­han­de­laar Dan Gert­ler een spin in het web van Ka­bi­la’s fi­nan­ci­ë­le be­lan­gen. Vol­gens de­ze aan­kla­gers be­taal­de Gert­ler hon­derd mil­joen dol­lar smeer­geld aan Con­go­le­se amb­te­na­ren. Het to­ta­le im­pe­ri­um van Ka­bi­la zou en­ke­le hon­der­den mil­joe­nen dol­lars waard zijn.

Felix Ts­hi­se­kedi (links) was vroe­ger een ri­vaal van pre­si­dent Ka­bi­la, maar sprak de af­ge­lo­pen da­gen lo­ven­de woor­den over hem. Zijn aan­han­gers vier­den de ver­kie­zings­uit­slag in Kins­ha­sa.

Aan­han­gers van Felix Thi­se­kedi vie­ren in de Con­go­le­se hoofd­stad Kins­ha­sa dat hun man is uit­ge­roe­pen tot win­naar van de ver­kie­zin­gen. De uit­slag is om­stre­den.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.