Het wordt druk op de Noord­pool

Nu het pool­ijs smelt, zet Rus­land vol in op ont­wik­ke­ling van de zee­rou­te door het Arc­tisch ge­bied.

NRC Handelsblad - - Economie - Door on­ze re­dac­teur Eva Cu­kier

2019 wordt een druk jaar bij de Noord­pool. Op de kop af 140 jaar na­dat de Fin­se ge­o­loog Adolf Erik ba­ron Nor­densk­jold de Noor­de­lij­ke Zee­rou­te ont­dek­te, zet Rus­land vol in op de ont­wik­ke­ling van het Rus­si­sche deel van het Arc­tisch ge­bied.

Eind de­cem­ber te­ken­de de Rus­si­sche pre­si­dent Poe­tin een wet die het Rus­si­sche atoom­agent­schap Ro­satom de con­tro­le geeft over ver­keer en in­fra­struc­tuur in het Rus­si­sche deel van het Arc­tisch ge­bied. Daar­mee wil Rus­land de ont­wik­ke­ling van de re­gio, en van de Noor­de­lij­ke Zee­rou­te, on­der één pa­ra­plu bren­gen.

Kli­maat­ver­an­de­ring lijkt de eco­no­mi­sche ex­ploi­ta­tie van het pool­ge­bied ie­der jaar een stap­je dich­ter­bij te bren­gen. Het zee-ijs wordt steeds dun­ner en smelt op som­mi­ge plaat­sen in de zo­mer zelfs he­le­maal weg. De Rus­si­sche me­te­o­ro­lo­gi­sche dienst Ros­hy­dro­met mat in 2018 tem­pe­ra­tu­ren die maar liefst vier gra­den ho­ger la­gen dan in het voor­gaan­de jaar, zo­wel bij Nova Zem­bla als bij Tsjoe­kot­ka in het ui­ter­ste noord­oos­ten van Si­be­rië.

Een nacht­mer­rie voor kli­maat­we­ten­schap­pers, maar voor Rus­land cre­ëert de nieu­we re­a­li­teit ze­ker ook kan­sen. Een daar­van is de door­vaart via de Noor­de­lij­ke Zee­rou­te – van pak­weg Moer­mansk tot de Be­ringstraat. Ten op­zich­te van de gang­ba­re han­dels­rou­te, van west naar oost via het Su­ez­ka­naal, le­vert de noor­de­lij­ke rou­te een aan­zien­lij­ke tijd­winst op. In au­gus­tus vol­tooi­de het Deen­se Maersk de tocht als eer­ste met een con­tai­ner­schip. Bij­ko­mend voor­deel, zo be­na­drukt Rus­land: de rou­te kent geen lan­ge wacht­tij­den en is ‘pi­raat­vrij’.

Nu­cle­ai­re ijs­bre­kers

Mos­kou is al ja­ren be­zig zijn eco­no­mi­sche en ge­o­po­li­tie­ke in­vloed in het pool­ge­bied uit te brei­den. In 2007 plant­te een Rus­si- sche mi­ni-on­der­zee­ër een sym­bo­li­sche vlag op de Arc­ti­sche zee­bo­dem.

In 2017 maak­te pre­si­dent Poe­tin de ont­wik­ke­ling van het Rus­si­sche Arc­tisch ge­bied tot pri­o­ri­teit, een pro­ject waar­in Ro­satom nu de hoofd­rol heeft ge­kre­gen. Als eni­ge ter we­reld heeft het atoom­agent­schap een vloot van ze­ven nu­cle­ai­re ijs­bre­kers die sche­pen es­cor­te­ren door het zee-ijs. Mo­men­teel zou Ro­satom wer­ken aan nieu­we mo­del­len. Rus­si­sche wer­ven zou­den vech­ten om de aan­be­ste­din­gen, maar of en zo ja, wan­neer – de kost­ba­re sche­pen er echt ko­men, is on­dui­de­lijk.

De ijs­bre­kers, die vol­gens de Ro­sa­tom­web­si­te cru­ci­aal zijn voor de „wa­re ont­gin-

ning van het Ho­ge Noor­den”, zijn in de toe­komst mis­schien niet eens meer no­dig. In 2017 vol­tooi­de de Rus­si­sche lng-tan­ker Chris­top­he de Mar­ge­rie de tocht van het Ja­mal­schier­ei­land naar Chi­na in ruim 18 da­gen, zón­der as­sis­ten­tie van ijs­bre­kers.

Geld ver­die­nen aan de door­vaart, zo­als Egyp­te doet in het Su­ez­ka­naal, lijkt voor­als­nog een Rus­si­sche toe­komst­droom. Ze­ker ge­zien de ve­le on­ze­ke­re fac­to­ren, zo­als de tem­pe­ra­tuur­schom­me­lin­gen die ma­ken dat het zee-ijs in som­mi­ge ja­ren dik­ker zal zijn dan in an­de­re, ver­telt on­der­zoe­ker Ar­land Moe van het Noor­se Fridtjof Nan­sen In­sti­tu­te per te­le­foon. Maar het idee ach­ter de kost­ba­re pro­jec­ten die Rus­land in de re­gio op­tuigt, is wel de­ge­lijk dat ze op ter­mijn in­kom­sten op­le­ve­ren. „Bij de door­vaart via de Noor­de­lij­ke Zee­rou­te kun­nen de Rus­si­sche au­to­ri­tei­ten be­pa­len of sche­pen zich moe­ten la­ten es­cor­te­ren door ijs­bre­kers. Voor de in­zet van die ijs­bre­kers moe­ten na­tuur­lijk flin­ke be­dra­gen wor­den neer­ge­teld.”

‘Re­vo­lu­ti­o­nai­re pro­jec­ten’

Dat Mos­kou zo­veel geld in­ves­teert in ijs­bre­kers ter­wijl het ijs al­leen maar dun­ner wordt, stuit in ei­gen land soms op on­be­grip. „In Rus­land wordt de vraag ge­steld waar­om de vloot zo dras­tisch uit­ge­breid wordt, ter­wijl de nood­zaak voor ijs­bre­kers over tien jaar mis­schien veel min­der is”, al­dus Moe. Desalniettemin zal ijs ook de ko­men­de ja­ren een uit­da­ging blij­ven voor het ver­keer, en daar­mee blijft groot­scha­li­ge pas­sa­ge van sche­pen de ko­men­de ja­ren zeer on­ze­ker, zegt Moe. „Maar de Rus­si­sche re­de­ne­ring is: als je de juis­te con­di- ties cre­ëert, dan zal het ver­keer van­zelf toe­ne­men.” Tran­sit is in­te­res­sant, maar de Rus­si­sche ac­ti­vi­teit is voor­al ge­richt op het trans­port van grond­stof­fen uit het noor­de­lij­ke kust­ge­bied, dat rijk is aan olie en gas. Sinds 2017 is op Ja­mal een lng-in­stal­la­tie ope­ra­ti­o­neel waar­van­daan vloei­baar aard­gas wordt ge­trans­por­teerd voor de we­reld­markt. „Dat is een ze­ke­re en snel­le ont­wik­ke­ling waar­voor in­fra­struc­tuur no­dig is”, zegt Moe die de ex­ploi­ta­tie van het Rus­si­sche kust­ge­bied ‘re­vo­lu­ti­o­nair’ noemt.

Be­lan­gen

Poe­tin ruikt kan­sen en be­na­drukt het be­lang van na­ti­o­na­le vei­lig­heid langs de lang­ste land­grens ter we­reld. Tij­dens een fo­rum in Ar­chan­gelsk in 2017 sprak hij van „stra­te­gisch the­a­ter”, dat „mi­li­tai­re ri­si­co’s” met zich mee­brengt waar­over „dia­loog ge­voerd moet wor­den”.

En dus is Ro­satom niet de eni­ge in­stan­tie die ac­ti­vi­tei­ten ont­plooit. Ook in­lich­tin­gen­dienst FSB maakt kwar­tier. Eind de­cem­ber werd in Moer­mansk een kust­wacht­ba­sis ge­o­pend met spik­splin­ter­nieu­we pie­ren, han­gars en een dou­a­ne­kan­toor. „We zul­len meer tijd door­bren­gen in het pool­ge­bied en op zee om de be­lan­gen van Rus­land te be­scher­men”, zei Mi­cha­ïl Kar­pen­ko, plaats­ver­van­gend hoofd van de West-Arc­ti­sche grens­di­vi­sie van de FSB. Of Rus­land mi­li­tai­re plan­nen heeft in het ge­bied, is vol­gens Moe on­dui­de­lijk. Be­rich­ten over drei­ging lij­ken voor­al be­doeld ter af­schrik­king en als voer voor de staats­me­dia.

Pas­sa­giers (links) aan boord van het Rus­si­sche vlag­ge­schip ‘50 jaar over­win­ning’ (rechts).

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.