‘12.000 Ne­der­lan­ders ster­ven vroeg­tij­dig door fijn­stof’

NRC Handelsblad - - In Het Nieuws -

Dat schreef hoog­le­raar On­no van Schay­ck 29 de­cem­ber in

De aan­lei­ding

Het af­ste­ken van vuur­werk geeft veel fijn­stof in de lucht. Fijn­stof is on­ge­zond. In een opi­nie­stuk in NRC van 29 de­cem­ber schrijft On­no van Schay­ck, hoog­le­raar pre­ven­tie­ve ge­nees­kun­de aan de Uni­ver­si­teit Maas­tricht, dat in Ne­der­land ie­der jaar 12.000 men­sen vroeg­tij­dig over­lij­den door fijn­stof. Een le­zer uit Lich­ten­voor­de wil­de we­ten of dat klopt.

Waar is het op ge­ba­seerd?

On­no van Schay­ck mailt van­uit NieuwZee­land dat hij zich met na­me ba­seert op een rap­port van het RIVM uit 2005. In die stu­die wordt het aan­tal Ne­der­lan­ders dat vroeg­tij­dig over­lijdt door fijn­stof ge­schat op 12.000 à 24.000 per jaar.

Daar­naast ver­wijst Van Schay­ck naar een rap­port uit 2018 over lucht­kwa­li­teit van de Ge­zond­heids­raad. Daar­in staat dat lucht­ver­ont­rei­ni­ging in Ne­der­land „in 2014 leid­de tot cir­ca 12.000 vroeg­tij­di­ge sterf­ge­val­len”.

En, klopt het?

Die 12.000 lijkt een merk­waar­dig ge­tal. In Ne­der­land ster­ven jaar­lijks 150.000 men­sen. Het cij­fer sug­ge­reert dat on­ge­merkt een vrij groot deel van de be­vol­king sterft door vie­ze vracht­wa­gens, in­du­strierook of boer­de­r­ij­vuil, ter­wijl an­de­ren de dans ont­sprin­gen.

Maar epi­de­mi­o­lo­gen be­doe­len er iets an­ders mee, legt mi­li­eu-epi­de­mi­o­loog Paul Fi­scher van het RIVM uit. „Ie­der­een heeft last van lang­du­ri­ge lucht­ver­ont­rei­ni­ging.” Zijn ei­gen team be­re­ken­de dat Ne­der­lan­ders door fijn­stof zo’n ne­gen maan­den kor­ter le­ven. De last is gro­ter voor men­sen die bij­voor­beeld bij druk­ke we­gen wo­nen, en voor men­sen die lij­den aan long­klach­ten of hart- en vaat­ziek­ten.

Het ri­si­co is ech­ter ook om te re­ke­nen naar een aan­tal men­sen per jaar dat ‘vroeg­tij­dig’ over­lijdt. Ie­ders dood schuift een beet­je naar vo­ren. Daar­uit volgt: zon­der fijn­stof zou een x-aan­tal men­sen niet in een ge­ge­ven jaar zijn ge­stor­ven, maar la­ter.

En, zijn dat er 12.000? Eerst het rap­port dat Van Schay­ck als be­lang­rijk­ste bron noemt, de RIVM-stu­die uit 2005. Als er 12.000 à 24.000 men­sen per jaar vroeg­tij­dig over­lij­den door fijn­stof, lijkt 18.000 do­den een be­te­re schat­ting. Maar, in een plei­dooi te­gen vuur­werk. mailt Van Schayk: hij is „aan de vei­li­ge kant gaan zit­ten”, om­dat de stu­die veer­tien jaar oud is. Er is nu min­der fijn­stof.

RIVM-epi­de­mi­o­loog Fi­scher vindt de cij­fers van zijn in­sti­tuut in­mid­dels ver­ou­derd. De be­re­ke­ning was ge­ba­seerd op twee goe­de on­der­zoe­ken in Ame­ri­kaan­se ste­den, legt Fi­scher uit. „Maar wel met an­de­re ni­veaus van lucht­ver­vui­ling.” De stu­dies uit de VS stam­men al uit 1993 en 1995. In Ne­der­land is de con­cen­tra­tie fijn­stof sinds 1993 on­ge­veer ge­hal­veerd.

Fi­scher vindt het Ge­zond­heids­raad­rap­port uit 2018, dat Van Schay­ck als se­cun­dai­re bron noemt, veel re­le­van­ter. Daar­in staat dat 12.000 Ne­der­lan­ders in 2014 vroeg­tij­dig over­le­den door lucht­ver­vui­ling in het al­ge­meen. Maar het ge­tal voor fijn­stof is 9.200.

Vol­gens Van Schay­ck is het „las­tig om on­der­scheid te ma­ken” tus­sen ver­schil­len­de vor­men van lucht­ver­vui­ling, en koos hij daar­om toch voor het to­taal van 12.000. Maar woord­voer­der Eert Scho­ten van de Ge­zond­heids­raad is het daar niet mee eens. „De Ge­zond­heids­raad houdt 9.200 aan op ba­sis van de we­ten­schap­pe­lij­ke li­te­ra­tuur”, zegt hij.

waar

De raad ba­seert zich op het jaar­lijk­se rap­port over lucht­kwa­li­teit van het Eu­ro­pees Mi­li­eu­agent­schap (EEA), Air Qu­a­li­ty 2017. Daar­in is per lid­staat ge­schat hoe­veel men­sen vroeg­tij­dig over­lij­den door drie bron­nen van lucht­ver­vui­ling (fijn­stof, stik­stof­di­oxi­de en ozon) op ba­sis van de scha­de­lijk­heid van die stof­fen en de be­vol­kings­sa­men­stel­ling. „Die cij­fers zijn na­tuur­lijk niet zo hard als een be­las­ting­aan­gif­te”, zegt Scho­ten. In de nieuw­ste edi­tie Air Qu­a­li­ty 2018 is het aan­tal vroeg­tij­dig over­le­den Ne­der­lan­ders door fijn­stof ge­ste­gen naar 9.800, ter­wijl de con­cen­tra­tie fijn­stof is ge­daald. „Dat zegt wel iets over de on­ze­ker­heids­mar­ge”, denkt Scho­ten.

Con­clu­sie

Vol­gens twee des­kun­di­gen is 9.200 een goe­de schat­ting van het aan­tal men­sen dat per jaar vroeg­tij­dig over­lijdt door fijn­stof. De 12.000 die hoog­le­raar Van Schayk noemt is wel­is­waar te hoog, maar zit wel in de juis­te or­de van groot­te. We be­ti­te­len zijn uit­spraak als gro­ten­deels waar. Hes­ter van San­ten

Newspapers in Dutch

Newspapers from Netherlands

© PressReader. All rights reserved.